Vrouwen in de kunst: ‘Ik stimuleer mijn team lef te tonen’

Fotografie: Yvette Kulkens | Styling: Red Production | Visagie: Clayton Leslie & Sisley Angenois

Janneke Staarink (45), directeur Concertgebouw De Doelen Rotterdam: ‘Ik leg de lat hoog en ik heb haast’

‘Vernieuwing stuit weleens op weerstand. Maar dat hoort erbij. Ik voel een enorme urgentie om De Doelen voor alle Rotterdammers aantrekkelijk te maken. De Doelen is een iconisch gebouw midden in Rotterdam; het symbool van de wederopbouw. Maar het is wat naar binnen gekeerd geraakt in de loop der jaren. Mensen kochten een kaartje voor een concert, maar konden daarna niks drinken. Ik wil het gebouw weer openbreken. Mijn missie: zorgen dat die 170 nationaliteiten allemaal naar De Doelen komen. De deuren moeten letterlijk open, ook overdag. Zodat we kunnen laten zien wat er binnen allemaal gebeurt, want we doen heel veel moois met een geweldig team.’

‘Zo is er nu De Doelen Studio, die grenst aan de straatkant. We organiseren er Kaapverdiaanse feesten, hondenparades, concerten, drag-queen-karaokes, leesmiddagen. Er staat een vleugel waar jongeren tijdens de lunch achter kunnen kruipen, er worden podcasts opgenomen.’

‘Ik leg de lat hoog en ik heb haast. Geduld is niet mijn sterkste kant. Ik hoop dat De Doelen daar de vruchten van plukt. We hebben een inhaalslag te maken. We moeten qua uitstraling terug naar de allure van vroeger, maar dan in het Rotterdam van nu. Tina Turner heeft hier opgetreden, Aretha Franklin, Sonny Rollins en The Rolling Stones hebben hier opnames gemaakt: die top moet weer binnenkomen. En we willen graag meer sta-concerten bieden.’

‘Ik denk graag in mogelijkheden, zoek net zo lang door totdat lukt wat ik in mijn hoofd heb. Ik doe het met mijn eigen, vrouwelijke blik en leiderschap; met oog voor detail en voor het team. Een stuk minder hiërarchisch, met gevoel voor sfeer en prettig dynamisch. Het leuke is dat de nieuwe aanpak al veel nieuw publiek en jongeren aantrekt, maar ook oudere bezoekers blij maakt. Precies de bedoeling.’

Deirdre Carasso (47), directeur van het Stedelijk Museum Schiedam: ‘Laatst stond ik hier te boksen tegen een kunstenaar’

‘Mensen noemen mij weleens onconventioneel.  Mijn missie: met het Stedelijk Museum Schiedam echt een huis in de straat zijn. Ik rek daarin graag de grenzen op, want ik vind het superbelangrijk dat een museum een plek is waar mensen elkaar ontmoeten die elkaar normaal gesproken niet zo snel tegenkomen. Dat is mijn drijfveer, want ik maak me zorgen over het oppervlakkige contact dat er is tussen verschillende bevolkingsgroepen.’

‘Vorig jaar sleepten we de prijs Meest publieksvriendelijke museum van Nederland in de wacht. Dan denk ik: yes, gelukt. Bij ons kun je naar de kapper of je plant brengen als je op vakantie gaat. En in het museumcafé kun je zelf je brood snijden en betalen wat je de lunch waard vindt. Ik vind dat geweldig.’

‘En ik wil verdergaan dan het gebaande pad van alleen het ophangen van hedendaagse moderne kunst. We geven graag ruimte aan een tentoonstelling als Modest Fashion, over vrouwen die zich niet langer willen conformeren aan de esthetiek van bloot. Maar ook aan Rien Poortvliet en aan moderne kunst. Dat proberen we allemaal met elkaar te verbinden.’

‘Ik boks in mijn vrije tijd. Laatst stond ik midden in het museum te boksen tegen een kunstenaar. Zij won, en krijgt nu een tentoonstelling. Mijn hoofd staat altijd aan, op zoek naar die verbinding. Soms word ik ook gek van mezelf, hoor. Ik moet weleens afgeremd worden. Maar ik wil zo veel. Ik wil laten zien dat het kan: een museum als een huis in de straat.’

Ernestine Comvalius (65), directeur Bijlmer Parktheater Amsterdam: ‘Kunst is een deel van je levensadem’

‘Ik vond dat een stadsdeel met 80.000 inwoners een eigen, hoogwaardig theater nodig had. Het was nodig voor de waardigheid van de bewoners. Mijn missie: ‘allochtonen’ zichtbaar maken en cultureel laten participeren. Er werd beweerd dat ‘allochtonen’ dat niet doen, maar ik zei dan: “Dat komt omdat je ze niet kent. Of niet kunt vinden.” Maar ik zag ze, herkende ze. Ze waren vaak juist supercreatief, maar gebruikten hun huiskamer of garages om zich te uiten in muziek, dans of theater, bij gebrek aan een echt podium. Dat moest anders, vond ik.’

‘Dus we zijn ertegenaan gegaan en hebben, nu tien jaar geleden, het Bijlmer Parktheater uit de grond gestampt. Soms tegen de stroom in; we waren voorlopers en geloofden heilig in wat we wilden. We hebben een jeugdtheaterschool opgericht en zijn het In The Picture Festival begonnen, dat is een opstapje geworden voor groepen en individuen om zichtbaar te worden. Het brengt tot op de dag van vandaag nieuw talent voort. Ik wilde een plek waar je samenhang biedt, elkaar tegenkomt. Want kunst is een deel van je levensadem. Iedereen heeft er recht op dat te leren kennen en ervan te genieten.’

'Ik wil kansen bieden, gelijkwaardigheid creëren. Mijn hele leven heb ik me beziggehouden met emancipatievraagstukken voor vrouwen en diversiteit. We hebben nu prachtige internationale theaterstukken, klassieke muziek, oog voor jongerencultuur. Je moet weten wat de smaak van je publiek is en dan een verleidelijke programmering aanbieden. Daar heb ik altijd voor gestreden.’

Suzanne Swarts (40) Directeur Museum Voorlinden Wassenaar: 'Al je zintuigen gaan open in de natuur’

‘Ik ben vijftien jaar geleden begonnen als stagiaire bij Joop van Caldenborgh, die met grote passie al ruim zestig jaar moderne en hedendaagse kunst verzamelt. Hij heeft een van de grootste privécollecties van Nederland en die wilde hij graag bijeenbrengen in een museum. Nadat ik conservator was geworden, zijn we op zoek gegaan naar een geschikte plek. Dat is landgoed Voorlinden geworden in Wassenaar, waar het museum drie jaar geleden is geopend. We wilden dat een museumbezoek een beleving zou worden. Een dagje uit, met kunst, natuur en architectuur. Al je zintuigen gaan open in de natuur. Je beleeft kunst dan anders.’

‘Wij verzamelen heel actueel. Als kunstenaars net klaar zijn met hun werk, nog staan te trillen in hun studio bij wijze van spreken en zelf nog niet weten wat ze ervan vinden, kunnen wij het al aankopen. Mijn drijfveer is op zoek gaan naar parels. Naar de kunstwerken die mij vertellen hoe ik naar de wereld moet kijken.’

‘Veel mensen ervaren kunst als iets ingewikkelds, niet te begrijpen. Ik wil voorkomen dat mensen bij ons die drempel ervaren. We hebben veel kunst die kinderen aantrekkelijk vinden. In het weekend is 20 procent van de bezoekers onder de 12.’

‘Mijn missie: de nieuwsgierigheid bij kinderen aanwakkeren. Dat is iets waar we ontzettend trots op zijn. Vorig jaar zijn we uitgeroepen tot het meest Instagrammable museum van Nederland. Dat was geen streven of missie, maar vooral het resultaat van de mooie ervaring die mensen bij ons hebben gehad; die delen ze via social media. Nummer één op Instagram is Swimming Pool van de Argentijn Leandro Erlich. Je kunt erin zwemmen, maar je wordt niet nat. Dat zwembad is de Mona Lisa van Voorlinden.’

Hendrikje Crebolder (49), directeur Development & Media Rijksmuseum Amsterdam: 'Afrika, andere culturen, dat zit echt in mijn DNA’

‘Ik ben geboren in Tanzania. En mijn derde naam is Chausiku. Dat betekent in het Swahili geboren bij volle maan. Afrika, andere culturen, dat zit wel echt in mijn DNA. Mijn missie: het Rijksmuseum echt voor iedereen maken; een plek waar mensen zich welkom voelen. Ik word altijd heel blij als ik kinderen door het Rijksmuseum zie rennen. Dat is ook een van de speerpunten: nóg meer kinderen in het Rijkmuseum. Wij zijn toch de schatbewaarders voor de toekomst.’

‘Sinds de heropening in 2013 hebben we voor basisschoolleerlingen “Alle kinderen naar de Nachtwacht”. De speciale Rijksmuseumbus haalt de kinderen op van school en brengt ze naar ons museum. Vorig jaar waren zeker 450.000 van de 2,7 miljoen bezoekers kinderen. Dat is prachtig. Daar word ik blij van. Ook al staan ze maar één minuut voor een schilderij. Dat kan al raken.’

‘In september hebben we als eerste nationale museum in Europa een grote tentoonstelling over slavernij. We zijn net met een heel team naar New York en Suriname geweest. Het Museum of Modern Art in New York heeft onlangs een ingrijpende make-over gekregen waarin de eigen collectie gemixt is met kunst uit allerlei andere werelddelen. Dat is fantastisch om te zien. We hebben er veel inspiratie opgedaan voor de slavernijtentoonstelling.’

‘Ik vind het heel belangrijk dat we dat onderwerp aankaarten. Het is voor mij geslaagd als mensen door onze tentoonstelling de dialoog aangaan. En we richten het zo in met educatieve programma’s, dat ook kinderen het interessant gaan vinden. Ik heb op veel plekken in de wereld gewoond, gestudeerd en gewerkt. Zuid-Afrika, Kazachstan, Londen: een tropenkind zal ik altijd een beetje blijven. En ik leef met de instelling, ook voor het Rijksmuseum: iedereen mag meedoen.’

Emilie Gordenker (55), directeur Van Gogh Museum: ‘Durf eens wat, toon lef!’

‘Ik ben na twaalf jaar overgestapt van het Mauritshuis naar het Van Gogh Museum en daar net begonnen. Het Mauritshuis is weliswaar kleiner, maar beide musea hebben een topcollectie die internationaal veel aanzien heeft. Daar heb ik veel ervaring mee.’

‘Wat mijn leidinggevende stijl typeert? Bij mijn afscheid als directeur van het Mauritshuis werd gezegd dat ik altijd in beweging ben, naar nieuwe dingen zoek en risico’s durf te nemen. Mijn bijnaam was vroeger al Doordenker, een knipoog verwijzend naar mijn achternaam, en dat klopt ook. Ik doe dingen wel afgewogen, maar ik stimuleer mijn team ook: durf eens wat, toon lef. Dan kun je mooie dingen bereiken.’

‘Er is in de kunstwereld momenteel een positieve beweging aan de gang, van terughoudend naar proactief. De wereld van de oude meesters, zeventiende en achttiende eeuw, dat vaak nog echt een mannenbolwerk, erg conservatief. Maar gelukkig is er ook bewondering vanuit andere musea in de wereld die zeggen: “Hoe doen jullie dat in Nederland? Jullie maken de oude meesters hip.” Dat laatste vind ik een belangrijke ontwikkeling. Je moet tegenwoordig echt meer doen dan alleen je collectie tonen. Je moet het toegankelijk maken.’

‘Vincent van Gogh was en blijft een fascinerende schilder. We weten zo veel over hem. Mijn missie: het Van Gogh nog beter onder de aandacht brengen bij de Nederlanders. De perceptie is nu dat het museum vooral toeristen trekt, terwijl er ook heel veel Nederlanders komen. Ik heb het plan nog niet voor ogen, want ik zit nog maar net in deze functie. Voorlopig ga ik het net ophalen en rondkijken, met mensen praten en dan mijn stempel erop proberen te drukken. Ik wil ervoor zorgen dat mensen zich echt verdiepen in Vincent Van Gogh. Daarin wil ik het verschil gaan maken.’