Van en naar werk reizen: stressvol voor te veel vrouwen

De moord op Sarah Everard, vorige maand in Londen, maakte veel los. De jonge marketingmanager was in de kracht van haar leven toen zij ’s avonds op straat werd ontvoerd. Het riep – wederom – veel vragen op over de veiligheid op straat. Een discussie die met name herkenbaar zal zijn voor vrouwen die na het overwerken of een nachtdienst in het donker naar huis moeten.

Volgens de Emancipatiemonitor 2020 voelen vrouwen zich beduidend vaker onveilig dan mannen: 40 procent tegen 23 procent. Jonge en hogeropgeleide vrouwen hebben vaker te maken met straatintimidatie, en zo’n 30 procent voelt zich onveilig rond scholen en werkplekken. 4 procent van de ondervraagden zocht zelfs een andere school of werkplek om seksuele straatintimidatie te vermijden.

Vaak mis

Seksuele intimidatie en geweld tegen vrouwen zijn een groot maatschappelijk probleem, beaamt FNV-beleidsadviseur Jessica van Ruitenburg. ‘Het vindt overal plaats: op straat, thuis, in het OV en op of rond het werk.’ Uit een onderzoek van de vakbond van enkele jaren geleden blijkt dat één op de twee werknemers te maken krijgt met een vorm van intimidatie op het werk; 74 procent daarvan vond plaats op de werkplek, 9 procent op een borrel en 9 procent tijdens de reis van en naar het werk.

FNV vindt dat werkgevers meer kunnen doen om een veilige werkomgeving en cultuur te creëren. ‘Wanneer iemand over de schreef gaat, moet er een adequate afhandeling zijn’, zegt Van Ruitenburg. Daar gaat het nu vaak mis.’ Volgens FNV weet één op de vijf werknemers niet wat het beleid van de werkgever is en waar zij of hij met klachten terechtkan. Ook werden vrouwen na een melding van seksuele intimidatie niet geholpen of doorverwezen. FNV is voorstander van een verplichte, onafhankelijke vertrouwenspersoon. Zelf heeft de vakbond een Vertrouwenstelefoon voor vragen over onder andere seksuele intimidatie.

Schrijnende verhalen

Het openbaar vervoer is bij uitstek een omgeving waarin vrouwen zich onprettig kunnen voelen, zeker in het donker. Begin 2020 waren er ruim 200 meldingen van seksuele intimidatie in het OV, maar waarschijnlijk zijn er nog veel meer gevallen. Het aantal zal blijven stijgen als er niets gedaan wordt, waarschuwen vijf jonge vrouwelijke ondernemers. Vanuit Team Gehoord willen zij deze problematiek bespreekbaar maken. Ilja Korporaal, manager sales & pr en communicatie: ‘Seksuele intimidatie omvat niet alleen verkrachting of aanrakingen, maar ook woorden. Wanneer iemand jou aanspreekt met hoer, dan valt dit onder seksuele intimidatie.’ Dat zou iedereen beter moeten begrijpen, en daarom pleit zij voor goede seksuele voorlichting op scholen, met focus op positieve seksualiteit in plaats van rampenbestrijding. ‘Er zal wat gedaan moeten worden aan de daders, de schuld moet niet bij de slachtoffers liggen.’

Team Gehoord bundelde enkele schrijnende verhalen in het boek Hoe Durf Je!. ‘Wij hoorden van vrouwen dat ze het openbaar vervoer vooral ‘s avonds liever mijden. Komen zij toch in zo’n situatie terecht, dan reizen ze liever samen met anderen.’ Openbaarvervoerbedrijven als de NS zijn al bezig om hun omgeving veiliger te maken – bijvoorbeeld met ruimere coupés en een 06-noodnummer – maar veel mensen zijn zich hier nog niet van bewust, aldus Korporaal.

Tekst gaat verder onder de banner

Pendelbusjes

Toen begin deze eeuw de onveiligheid in Amsterdam-Zuidoost een dieptepunt had bereikt, werden vrouwelijke medewerkers van bedrijven als ABN Amro met pendelbusjes en beveiligers ’s avonds naar het station begeleid. Een onwenselijke oplossing wellicht, maar dat er iets moet gebeuren voor vrouwen met avond- of nachtdiensten is duidelijk. FNV vindt dat werkgevers dit mee moeten nemen in de risico-inventarisatie en -evaluatie. ‘Sommige werkgevers doen dit al’, weet Van Ruitenburg, ‘bijvoorbeeld door ’s nachts te zorgen voor vervoer of mensen niet alleen naar een huishouden te sturen als er twijfels zijn over de veiligheid.’

In 2019 nam de Internationale Arbeidsorganisatie ILO het verdrag Geweld en Intimidatie in de Wereld van Werk aan. Nederland heeft dat verdrag nog niet geratificeerd. FNV dringt er bij de regering op aan dat wel te doen. Van Ruitenburg: ‘Wanneer het ILO-verdrag in Nederlandse wetgeving wordt omgezet, moeten werkgevers namelijk ook zorgdragen voor veilig transport van en naar werk.’

Zelfverzekerd en alert

Hoewel er veel nare dingen gebeuren, vindt solowandelaar Jacomijn Heupink dat vrouwen zich niet door hun angst moeten laten leven. Zelf loopt zij zelfverzekerd door de meest afgelegen gebieden ter wereld. ‘Ik heb liever spijt van iets wat ik wél heb gedaan dan dat ik achteraf spijt heb van wat ik níet heb gedaan.’ In haar blog geeft zij tips om veilig alleen te lopen. Het begint allemaal met attitude. ‘Nog nooit is iemand slachtoffer geworden van een zelfverzekerde, alerte houding. Iemand die onzeker is, en zich ook zo beweegt, wordt eerder slachtoffer. De dader kiest immers het makkelijkste slachtoffer.’ Heupink, in het dagelijks leven hoofdagent bij de politie in Almelo, onderstreept dat Nederland statistisch gezien nog altijd een veilig land is, waar je niet zo snel iets overkomt. Niettemin geeft zij als ervaren solowandelaar een paar praktische tips, al zouden die natuurlijk niet nodig moeten zijn:

> Situatie beoordelen

‘Denk erover na of je in die parkeergarage niet liever toch met een kleine omweg een beter verlicht pad of trap neemt. En als je ’s nachts door een donkere straat moet, waarom dan niet midden op de weg lopen in plaats van vlak langs de woningen?’

> Zien en gezien worden

‘Kijk mensen aan, zie hoe zij eruitzien, zeg eventueel gedag. Een dader wil liever niet gezien zijn en niet herkend worden. Het schrikt af dat je initiatief toont, jíj bent de baas over de situatie.’

> Zelfverdediging

‘Als je dat beheerst, sta je met meer vertrouwen in een situatie en ben je eerder geneigd om ervoor te vechten. Maar staat iemand met een mes of vuurwapen voor je, neem dan geen risico.’

> Platte schoenen dragen

‘Zelf loop ik daar beter op. Maar een ander zou een hoge hak juist als wapen kunnen gebruiken mocht dat nodig zijn.’

> Visualiseren

‘Als jij je al eens in je hoofd hebt voorgesteld hoe je zou kunnen reageren in een bepaalde situatie, dan is de kans groter dat je ook daadwerkelijk zo handelt als het echt gebeurt.’

> Persoonlijk alarm

‘Altijd goed om bij je te hebben als je je daardoor zelfverzekerder voelt. En net als met een spuitbus kun je er tijd mee winnen en iemand flink laten schrikken.’