Quotum lijkt onhaalbaar: zo geef je mensen met een beperking een succesvolle baan

‘Dit is een geschenk uit de hemel voor mij. Met schade en schande ben ik het leven doorgerold. Ik heb geen diploma’s en moeite met lezen en schrijven. Met deze baan ben ik zo blij. Ik ben zo goed opgenomen door m’n collega’s. Ik voel me weer nuttig en gelukkig.’

Rienk Woudwijk werkt sinds augustus 2020 op een schip van de Provincie Friesland dat op de provinciale wateren controleert of de betonning (kettingboeien en lichtboeien) goed liggen en verankerd zijn, en vanaf het voorjaar of de vogelbroedgebieden voldoende zijn afgeschermd voor toeristen. Op deze boot, met niet te veel mensen om zich heen, voelt Rienk zich als een vis in het water.

‘Rienk is een van de vele met succes geplaatste mensen met een beperking’, zegt Alex Andringa, jobcoach van Rienk bij Nef Mensenwerk in Dokkum. ‘Het lukt heel goed als je uitgaat van hun talenten. We zien zo veel mensen opbloeien als ze eenmaal hun ideale aangepaste werkplek gevonden hebben.’

Begeleiding is doorslaggevend

Andringa begeleidde zo’n 50 personen met een arbeidsbeperking. Dat is pittig, want begeleiding is doorslaggevend voor het succes: ‘Hoe meer aandacht je geeft in het begin, des te beter blijft het lopen. Het doel is mezelf als jobcoach uiteindelijk overbodig te maken. Als alles eenmaal soepel loopt tussen werkgever en werknemer, ben ik alleen nog op de achtergrond inzetbaar als de situatie daarom vraagt.’

De jobcoaches, betaald door de werkgever, gemeente of het UWV, werken met fysiek, maar ook veel psychisch beperkte mensen, onder wie relatief veel met een autistische aandoening. Juist voor hen is het vinden van een geschikte plek een uitdaging. Ook werkgevers leggen daar hun hart en ziel in, maar niet allemaal: ‘Vaak nog vinden ze die loonkostensubsidie van 50 procent wel mooi meegenomen, maar beseffen ze niet dat het vooral in het begin ook tijd en inspanning vergt om de plaatsing duurzaam te maken’, zegt Andringa.

Hanneke Scherjon, Adviseur Werkgeversdiensten bij het UWV, ervaart vooral problemen met plaatsing bij overheden zelf: ‘Mkb’ers zijn praktisch ingesteld. Ze nemen deze mensen makkelijker aan en steken er hun eigen tijd in. Bij overheden zijn de lijnen lang en is het moeilijk om die extra begeleiding te organiseren. Bijvoorbeeld in onderwijs en zorg is het lastig om mensen met een arbeidsbeperking geplaatst te krijgen, terwijl daar juist veel mensen nodig zijn.’

Mensenwerk en maatwerk

Die inzet bij een overheid is er wel bij de provincie Fryslân, waar Bieneke Veuger-Kohler vanuit personeelszaken zeventien arbeidsbeperkte medewerkers begeleidt. Ze plaatst sinds 2015 arbeidsbeperkte mensen, en daarvoor al anderen die ‘een afstand tot de arbeidsmarkt’ hebben. Ze volgde een opleiding jobcoaching en trainingen. ‘Maar deze zorg voor goede matches is mensenwerk, vooral maatwerk. Je moet er wel de juiste instelling voor hebben. Mijn lol is dat iemand met aanpassingen op zijn plek komt, dat geeft voldoening.’

Waarom? ‘Het gaat om mensen die erg graag willen meedoen in de maatschappij en daartoe minder mogelijkheden hebben. Als ik een beperking zou hebben, zou ik die mogelijkheid ook graag willen.’ De plaatsing is sterk afhankelijk van de kandidaat, werkweken variëren van 12 tot 36 uur in heel verschillende banen. Provincie Fryslân heeft een apart budget zodat afdelingen die deze mensen willen aannemen er extra capaciteit bij krijgen.

Flinke aanloop

Het vergt een flinke aanloop om goed te matchen, zegt ook Veuger-Kohler. ‘Je kijkt heel nauwkeurig met de kandidaat: wat kun je? Wat wil je? Hoe kunnen wij aansluiten? Hoe kan de afdeling er zo goed mogelijk mee omgaan, zodat die niet achteraf voor onverwachte problemen komt te staan met ongeschikt of te weinig werk? We kunnen ook niet alleen de facilitaire dienst volstoppen.’

Er zijn de nodige successen, bijvoorbeeld van een medewerker met een universitaire opleiding die op Cultuur en Onderwijs een zeer welkome kracht is; een medewerker die veel ondersteunende taken doet bij het kabinet van de Commissaris van de Koning. Veuger-Kohler: ‘Je moet het werk goed aanpassen. Een blinde medewerker heeft een goed brailletablet nodig, voor iemand in een rolstoel moeten deuren automatisch openen.’

Helaas gooit corona roet in het eten voor een goede begeleiding, ziet Veuger-Kohler. ‘Mensen die in 2020 zijn begonnen, ondervinden echt startproblemen. Thuiswerken is voor hen soms geen optie, en dan is er intensievere begeleiding nodig.’ Daarnaast is het de kunst om eerlijk te zijn als het niet past. ‘Psychische belastingen vragen in aanvang veel inspanning. Vooral voor mensen met ADHD en autisme is er begeleiding nodig. Je moet als werkgever goed je grenzen in het oog houden: we zijn geen hulpverlener.’

Daarnaast lopen werkgevers, UWV en jobcoaches allemaal tegen te veel regelgeving aan die de uitwerking van de Participatiewet geen goed doet. Wajongers (mensen die voor hun 18de of tijdens een studie een ziekte of handicap hebben waardoor ze niet kunnen werken) plaatsen lukt nog wel, maar uit de wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) is dat een stuk lastiger. Ook matching met beschikbare mensen in het Doelgroepregister valt niet mee. We zouden zo veel meer kunnen doen, vindt Veuger-Kohler: ‘Veel meer mensen zouden profijt moeten hebben van de Participatiewet, ook mensen met een bijstandsuitkering. Ze hebben het vaak zwaar met terugkeer op arbeidsmarkt. We moeten nog beter helpen.’