Zo houdt Eurocommissaris Margrethe Vestager techreuzen onder de duim

Op een tafel in haar werkkamer staat een beeld. Een gipsen hand, uitgevoerd in wit. Met de middelvinger omhoog. Het was het afscheidscadeau van de Deense vakbond voor haar, als toenmalig minister van Economische Zaken. Margrethe Vestager is er niet op uit om te pleasen. Ze voert haar strijd voor de goede zaak, de Europese consument tegenwoordig, ook al jaagt ze daarmee het bedrijfsleven in de gordijnen. De Eurocommissaris voor Mededinging, opvolger van Neelie Kroes in Brussel, is belast met het reguleren van commerciële activiteiten in de EU. Vestager vat bedrijven in de kraag die zich in Europa te veel als monopolist gedragen of te gretig gebruikmaken van te soepele belastingvoordelen. ‘Als je 0,005 procent omzetbelasting betaalt, dan weet je dat er iets niet klopt.’

Zou ze koeltjes een blik op dat beeld hebben geworpen toen Tim Cook, ceo van Apple, in 2016 woedend in haar kantoor stond? Haar de les las, niet uit liet praten en haar pushte de dreigende miljardenboete voor belastingontduiking te herzien? Dat zijn intimidatie in ieder geval geen effect op haar had, bleek toen ze zeven maanden later de hoogte van de boete voor Apple bekendmaakte: 13 miljard euro.

Naast Apple kregen ook Facebook en Amazon al megaboetes opgelegd van de Deense. Vorige maand was Google aan de beurt. ‘Ik ben hier als de stem van 500 miljoen burgers en ik ben ervan overtuigd dat ze steunen wat ik hier doe’, zei Vestager vorig jaar tegen de Britse krant The Guardian.

Dit zijn de drijfveren van Margrethe Vestager verteld aan de hand van drie van haar uitspraken:

1. ‘In een steeds onvoorspelbaardere wereld is het belangrijk dat de EU voorspelbaar blijft: als je de regels overtreedt, krijg je een boete.’

Onder de bedrijven die boetes van Europa krijgen opgelegd zijn opvallend veel techbedrijven uit Silicon Valley, de plek waar veel innovatieve start-ups opkwamen. Ze lapten de bestaande geschreven en ongeschreven regels aan hun laars en zijn inmiddels uitgegroeid tot de nieuwe wereldmachten. Hoewel markten en technologie veranderen, blijft de aard van de mens hetzelfde, ziet Vestager. In een interview met de Volkskrant zei ze daarover: ‘We hebben hier te maken met gedrag en drijfveren die zo oud zijn als Adam en Eva. Het gaat om hebzucht, macht, angst en een combinatie van die drie. (…) Deals in achterkamertjes en het uitsluiten van concurrenten blijven altijd bestaan.’

Het gaat haar uiteindelijk niet om de hoogte van de boete, maar om het afschrikkende effect ervan. ‘Het doel is om de markt te verbeteren. Als de markt niet werkt, investeert niemand in innovatie.’ Markt en maatschappij werden in het verleden als een en hetzelfde gezien, stelt Vestager, maar het zijn volgens haar twee heel verschillende dingen. ‘De markt bestaat om de burger te dienen.’

2. ‘De politiek zou alle mensen de mogelijkheid moeten geven om vrije keuzes te maken.’

Als de markt ongecontroleerd door kan denderen, hebben burgers niet meer het gevoel de controle te hebben. En dat gebeurde volgens Vestager na de financiële crisis, nu tien jaar geleden. Er werd te weinig opgetreden tegen graaierij, er was sprake van grote ongelijkheid. De machtige markt versus de gewone man. Die laatste stond in zijn hemd, werd cynisch en verloor het vertrouwen in de politiek. Door tegen alle overtreders even hard op te treden, of dat nou Google, Fiat, Starbucks of McDonald's is, wil Vestager het vertrouwen herstellen. Een team van 900 onderzoekers ondersteunt haar daarbij.

Vestager heeft goed door hoe je communiceert met de burger. Je zal haar niet snel betrappen op stijve ambtelijke taal. Ze gebruikt Twitter om haar beleid aan haar ruim 238.000 volgers in eigen woorden uit te leggen, zoals de boete die ze onder meer Philips onlangs oplegde.

3. ‘Ik keek naar mijn ouders en dacht: ‘Oké, zo moet je het dus doen.’

Vestager groeide op als dochter van twee dominees. Na de zondagsdienst kwamen de parochianen vaak samen in de achtertuin van de familie. ‘Mijn ouders deden niet aan vakantie. Ze waren altijd beschikbaar.’ Het zaadje om zich in te zetten voor de maatschappij is toen geplant. Wat volgde was een carrière in de landelijke politiek, net als haar overgrootvader. Ze gelooft in de mensheid, maar met religie heeft ze minder. ‘Als ik een motto zou hebben, dan zou die luiden: geloof in God, vrees de kerk’, zei ze tegen The Guardian.

Toen Denemarken in 2012 voorzitter was van de EU ging Vestager, als Deens minister, een Europese stuurgroep leiden. Het Brusselse toneel beviel haar goed. ‘Ik had collega’s uit al die verschillende landen, met al die verschillende talen en toch was het mogelijk om besluiten te nemen.’ Twee jaar later werd ze benoemd als Eurocommissaris. Privé betaalt ze daar wel een prijs voor: ‘Mijn man woont in Denemarken met onze jongste dochter. Natuurlijk zouden we ’s avonds liever bij elkaar aan de eettafel zitten, maar er zijn veel meer gezinnen die het zo doen en het goed hebben samen.’ Wie de Deense politieke serie Borgen heeft gekeken, ziet de overeenkomsten. Het hoofdpersonage is geïnspireerd op Margrethe Vestager.