Gewild door industrie en overheid: goede inkopers zijn spekkopers

Als je er niet bekend mee bent, zou je er niet bij stilstaan, maar het vak van inkoper is de laatste jaren steeds complexer en uitdagender geworden. Bij grote bedrijven en de overheid is dat een heel stevige functie. Bij de overheid heb je bijvoorbeeld te maken met (Europese) wetgeving over aanbesteding en bij grote bedrijven kan een strategisch inkoopbeleid enorm veel kostenvoordelen opleveren. Bovendien is het in die branche altijd een uitdaging om de inkoop na fusies te managen.

Het vak van inkoper staat op de UWV-lijst van beroepen waarin tekorten een rol spelen; vooral overheden komen moeizaam aan goede mensen. Uit het rapport van de UWV: ‘Ministeries hebben moeite om voldoende gekwalificeerd inkooppersoneel aan te trekken en te behouden. Zo wordt bijvoorbeeld gezocht naar hbo’ers met een aanvullende inkoopopleiding. Kennis van wet- en regelgeving en Europese aanbesteding zijn belangrijk, maar ook communicatieve en commerciële vaardigheden. Een complicerende factor is dat inkoopexperts van buiten de overheid niet direct inzetbaar zijn omdat de aard van de werkzaamheden kan verschillen. (...) De verwachting is dat de schaarste de komende jaren verder zal toenemen.’

Jeroen Hulsman, directeur Opleidingen en Examens bij Nevi (kennisnetwerk en opleidingsinstituut voor inkoop- en supply management), legt uit dat het vak een flinke ontwikkeling heeft doorgemaakt. ‘Bij veel organisaties is inkoop inmiddels een vak dat er meer toe doet dan in het verleden. Dit komt door de sterk gestegen inkoopaandelen in zowel de private als de publieke sector.’

Op een overheidsbegroting van 305 miljard euro (2019) wordt jaarlijks een bedrag van zo’n 120 miljard aan goederen, diensten en projecten ingekocht. In de industrie wordt op een verkoopwaarde van 320 miljard euro (2016) voor 190 miljard ingekocht.

‘Voor hun succes zijn organisaties in toenemende mate sterk afhankelijk van toeleveranciers’, zegt Hulsman. ‘Samenwerking met leveranciers stelt organisaties in staat innovatiever, efficiënter, effectiever en daarmee wendbaarder te worden. Het beroep van inkoper is hiermee uitermate veelzijdig en uitdagend. In de publieke sector moet de inkoper – naast zijn deskundigheid – ook de Aanbestedingswet en Europese aanbestedingsprocessen kunnen toepassen.’

Waarom zijn de tekorten in jullie beroepsgroep opgelopen?

Hulsman: ‘Door de professionalisering van het vak en de sterke stijging van de inkoopaandelen is er binnen het vak meer gespecialiseerd. Bij het vervullen van inkoopfuncties zoeken organisaties naar een combinatie van specifieke materie- en inkoopdeskundigheid. Daarnaast is het opleidingsniveau van de inkopers dat wordt gevraagd in veel sectoren inmiddels gestegen naar minimaal hbo-niveau. Vooral bij de centrale en decentrale overheid zijn functies met een hbo- en wo-profiel moeilijk in te vullen.’

Waarom zijn de tekorten bij de overheid het grootst?

‘Recent onderzoek van Pianoo, Expertisecentrum Aanbesteden van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat geeft een aantal aanvullende oorzaken aan. Veel inkopers in publieke organisaties zijn zij-instromer in het vak en hebben daardoor vaak geen inkoopopleiding gevolgd. Na indiensttreding zijn er vaak beperkte middelen om alsnog een opleiding te volgen. Daarnaast wordt het externe imago van inkoop in de publieke sector genoemd als oorzaak dat weinig nieuwe mensen kiezen voor een inkoopfunctie in een publieke organisatie.

‘Tot slot worden ook het gebrek aan doorgroeimogelijkheden en een te lage salariëring in vergelijking met andere afdelingen en de private sector genoemd als oorzaak voor het tekort. Aanvullend stel ik vast dat inkopen bij de overheid nog te veel op alleen maar de juridische aspecten van aanbesteden is gericht, in plaats van doelmatig inkopen.’

Wat doen jullie en anderen om de tekorten aan te vullen? Moet het vak aantrekkelijker worden qua imago?

‘Sinds de oprichting in 1956 richten wij ons als beroepsvereniging met onze erkende opleidingen en trainingen op de professionalisering van inkoopprofessionals en inkooporganisaties. Sinds een aantal jaar zijn er specifieke opleidingen voor de publieke inkoper en de contractmanager bij gekomen. Door samenwerking met het hbo- en wo-onderwijs stimuleren we inkooponderwijs en onderzoek en proberen we studenten warm te maken voor een carrière in het mooie inkoopvak.

‘Met onze bootcamp bieden we inkoop minorstudenten in het hbo een inkoopstage van vier weken aan bij bedrijven. Bovendien bieden we via ons Kennislab laagdrempelige toegang tot inkoopkennis. Daarnaast zijn we een netwerk waarin inkopers en belanghebbenden elkaar regelmatig ontmoeten.’

Het is dus een mooi vak.

‘Met de inhoud, ontwikkelingen en uitdagingen van het vak is helemaal niets mis! Er ligt nog wel een schone taak voor ons om dat nog nadrukkelijker uit te dragen. We zijn recentelijk gestart met een imagocampagne waarin we met video’s over het werk en de impact van inkoopprofessionals communiceren. Professionals die trots zijn op inkoop en de bijdrage van inkoop aan maatschappelijke onderwerpen, zoals duurzaamheid en de zorg.’