Zo creëer je een goede stressbuffer
Het voorkomen van stress is niet altijd mogelijk en de klachten wennen nooit, maar je kunt je er wel effectief tegen wapenen.
Stress is nog altijd goed voor meer dan eenderde van het werkgerelateerde verzuim. Het voorkomen ervan is niet altijd mogelijk en de klachten wennen nooit, maar je kunt je er wel effectief tegen wapenen.
‘Stress leidt tot slechte beslissingen’, kopte een artikel van Harvard Business Review in augustus. Leidinggevenden proberen hun stress bijvoorbeeld kwijt te raken door belangrijke taken te delegeren, schrijft consultant Ron Carucci, maar raken vervolgens nog gestrester omdat ze hun onderdanen eigenlijk niet met die taken vertrouwen. De leidinggevende vraagt zich vervolgens constant af of het werk wel goed wordt gedaan, terwijl de werknemer zich een slag in de rondte werkt om aan de hoge verwachtingen te voldoen.
Arnold Bakker, hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, is expert op het gebied van stress op de werkvloer. Bakker erkent dat het delegeren van extra taken juist extra stress met zich mee kan brengen. ‘Je zeilt als leidinggevende net zo goed als de bemanning die je hebt. Als je als manager taken delegeert, moet je vertrouwen hebben in je werknemers dat ze het werk goed doen. Als je gaat controleren hoe het de ander het doet, heb je er zelf niet alleen meer stress van, maar degene die de taak heeft opgepakt ook. Die persoon voelt iemand over de schouder meekijken. Maak van tevoren dus duidelijke afspraken en spreek af wat van elkaar verwacht wordt.’
Bakker legt uit dat stress voor een deel niet weg te nemen is. ‘Stress is eigenlijk een verzamelbegrip. We maken in de wetenschap onderscheid tussen de oorzaak en het gevolg. De stressor of stress-stimulus is extern: een hoge werkdruk, lastige klanten. Dit uit zich in een stressrespons: emotioneel of cognitief merken we de effecten en krijgen we stressklachten. Vermoeidheid, slecht concentratievermogen, emotionele uitputting, vermoeidheid bij het opstaan.’
Ervaringsdeskundige Kirsten Nelis beaamt dit. In 2010 liep ze tegen een burn-out aan. ‘Ik was constant bezig met mijn werk. Toch nog even kijken of de klant heeft gemaild, dat soort dingen. Die constante prikkels activeren je stresssysteem: je lichaam blijft actief en je komt steeds moeilijker tot rust. Ik deed uiteindelijk weinig dingen meer die ik belangrijk vond: ik sprak bijna niet meer af met vrienden, sportte amper en at niet meer gezond. Ook kwam ik steeds moeilijker in slaap, waardoor ik moe bleef. Ik zat in een negatieve vicieuze cirkel.’
Iedere baan levert op bepaalde momenten stress op. Of je hier ook daadwerkelijk stressklachten van krijgt, of dat je door de druk juist beter gaat presteren, verschilt per persoon. In de omgang met stress op de werkvloer zijn verschillende oplossingen te vinden. Het wegnemen van taakeisen is hier een van, legt Bakker uit. ‘Maar het aanbieden van hulpbronnen is vaak beter toe te passen: steun van collega’s, onderlinge feedback, ontplooiingsmogelijkheden en autonomie. Als werknemer kun je zo een stressbuffer creëren: je krijgt veel minder last van stress, omdat de hulpbronnen je helpen om te gaan met de stressoren. Het is ook te trainen: je went niet aan de stressklachten, maar kunt wel leren slim om te gaan met stress.’
Afstand nemen
Nelis is tegenwoordig vol energie. ‘Na mijn burn-out heb ik mezelf beter leren kennen. Ik had eerst helemaal niet door dat ik gestrest was. Ik was niet bewust van mijzelf. Pas toen ik afstand nam van het werk dat ik deed, zag ik hoeveel druk ik mezelf oplegde. Ik was constant bezig met mijn werk. Toen ik thuis kwam te zitten, moest ik eerlijk tegenover mezelf zijn: ik vond mijn werk eigenlijk niet zo leuk. Het ging ontzettend goed op het werk en mijn collega’s waren positief, maar ik merkte dat ik er geen energie van kreeg. Wees dus heel eerlijk tegenover jezelf: past mijn baan echt bij mij? Krijg ik energie van mijn werk? Ik werkte te hard voor iets waar ik eigenlijk niet blij van werd. Uiteindelijk ben je zelf degene die over je eigen grenzen gaat.’
Leidinggevenden hebben per definitie een baan met een grotere verantwoordelijk, waardoor er eerder stressvolle situaties op kunnen treden. ‘Maar ze hebben ook meer hulpbronnen tot hun beschikking’, legt Bakker uit. ‘Desondanks moeten ook managers goed op hun stressniveau letten. Als het zuurstofmasker in het vliegtuig naar beneden komt, zorg je ook eerst voor jezelf. Dat moet je op de werkvloer ook doen. Als je zelf gestrest bent, kun je ook minder goed je eigen werknemers bijstaan. Managers en leidinggevenden moeten ook herstellen van hun werk, het zijn ook mensen.’
Rust nemen
Volgens Bakker heerst in Nederland een werkcultuur van ‘nog even snel dit en dat doen’. Hij raadt mensen aan om zich na de werkdag niet meer op het werk te focussen. ‘Het verschilt per persoon hoe mensen met stress omgaan. Sommige mensen kunnen zich volledig afsluiten en het werk achterlaten als ze de deur uit stappen, sommigen niet. Mensen die werken in privétijd doen ook vaak privézaken tijdens werk. Zolang de balans maar goed is. Neem vooral je rust, want lichamelijk kan stress ook zijn tol eisen. Er zijn talloze onderzoeken met grote onderzoeksgroepen waaruit blijkt dat stress ook lichamelijk voor klachten zorgt. Vermoeidheid, last van je rug en schouders, en uiteindelijk zelfs beroertes of hart- en vaatziekten. Wees zuinig op jezelf.’
Nelis legt uit dat het belangrijk is om met jezelf goede afspraken te maken voor als je in een stressvolle situatie terechtkomt. ‘Mensen denken vaak te weten wat ze moeten doen als ze in zo’n situatie zitten. Maar door de stress neemt je hersencapaciteit af en wordt het denken lastiger. Even afstand nemen en tot jezelf komen door bijvoorbeeld een stukje te lopen. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Trek het los van de situatie en bekijk het een niveau “hoger”: hoe wil ik met stressvolle situaties omgaan? Wat heb ik nodig om goed te kunnen blijven functioneren en wat kan ik doen? Als je van tevoren met jezelf afspraken maakt, dan is het makkelijker om dit ook daadwerkelijk te doen.
