Op sollicitatiegesprek voor die leuke baan: waar moet ik op letten?

Wil je überhaupt kans maken op een baan, dan moeten je cv en motivatiebrief uiteraard goed zijn. Maar ben je al een ronde verder en breekt de fase van sollicitatiegesprekken aan, dan ligt daar je kans om extra op te vallen. Of het nu een groepssollicitatie, een-op-eengesprek of kruisverhoor wordt, het zwaartepunt bij het vinden van de juiste kandidaat ligt voor werkgevers in een goed sollicitatiegesprek.

De scherpste vragen

Maar wat willen werkgevers nou echt horen tijdens een sollicitatiegesprek? Intermediair maakte eerder dit overzicht met de negen scherpste vragen die CEO’s, topmanagers en ondernemers kunnen stellen. Wat bleek? Het is essentieel om tijdens het gesprek te laten zien wie je écht bent. Doe jezelf dus niet mooier, beter of anders voor: werkgevers proberen door te dringen tot wat jou heeft gemaakt tot de persoon die je nu bent. Balans in het geven van je antwoorden (niet te lang en niet te kort, niet te grappig en niet te saai) is daarbij de sleutel.

Soms proberen ze je daarbij op het verkeerde been te zetten. Blijf dan ook altijd alert. Barry Schillemans, hr-manager bij IT-bedrijf Macaw, zegt in het artikel: ‘Aan het einde van het gesprek stel ik sollicitanten de vraag welke vraag ik ze niet heb gesteld, maar die ze wel hadden verwacht. Mijn doel is te peilen hoe een kandidaat zich heeft voorbereid. Wat is zijn of haar mindset: zekerheid of onzekerheid?’

Het tonen van de juiste mindset zegt veel over de mate waarin iemand bij een bedrijf past. De wil om carrière te maken is niet per se waar werkgevers naar zoeken. Zo vertelde Jeannine Peek, algemeen directeur van Dell Nederland, dat ze altijd vraagt wat de belangrijkste factor is in iemands succes, en waarom. ‘De ene kandidaat zal een antwoord geven waaruit blijkt dat een goede balans tussen werk en privé de sleutel tot succes is, terwijl een ander de naam van een collega of manager zal noemen. Ik vind het belangrijk dat iemand hier over nadenkt.´

Vragen waar geen juiste antwoord op bestaat, blijken populair tijdens het sollicitatiegesprek. ‘Vaak stel ik de vraag wanneer de sollicitant voor het laatst het gevoel had dat hij of zij door de grond wilde zakken’, vertelde Geraldine van den Berg, inmiddels hr-manager bij Basefarm en Login Consultants. ‘Ik vraag mensen die situatie te benoemen, te vertellen hoe ze het hebben opgelost en wat ze ervan geleerd hebben. Uit hun antwoord leer ik iets over hun persoonlijkheid. Heeft iemand zelfinzicht, bijvoorbeeld. En kan hij of zij van die ervaring leren?’

‘Vertel eens iets over jezelf?’

De vraag die misschien wel het meeste blootlegt van de sollicitant – en tegelijkertijd het vervelendste is om te beantwoorden – is de vraag vertel eens iets over jezelf. Communicatie-expert Roeland Schweitzer vertelde in dit artikel dat hij wel weet waarom recruiters deze vaag stellen, en hij geeft tips voor het geven van het juiste antwoord.

‘Eerlijk gezegd stel ik de vraag ook regelmatig, ondanks dat het een vreselijke vraag is’, zegt Schweitzer. ‘Niet als laatste kans, maar soms om tijd te winnen en na te denken, soms omdat ik benieuwd ben wat er dan gebeurt. Gaat iemand hakkelen of komen er grappige details, zoals ‘mijn konijn heet Peppie’?’ Of de sollicitant zich nu heeft voorbereid of niet, in beide gevallen kan er een interessant antwoord uitkomen: goed voorbereid of spontaan en leuk.

Of iemand spontaan en leuk reageert, hangt er ook van af of de recruiter daarvoor wat over zichzelf heeft verteld. Het sollicitatiegesprek is immers een vorm van communicatie, wat weer kan worden gedefinieerd als ‘het scheppen van gemeenschappelijke betekenis’. Volgens Gisela Redeker, hoogleraar communicatiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen, mag zo’n vraag dan ook alleen gesteld worden als de recruiter wat over zichzelf heeft verteld. ‘Anders verdwijnt de gemeenschappelijkheid/gelijkwaardigheid en mislukt de communicatie.’

‘Besef vooral dat de vraag uit oprechte interesse wordt gesteld’, aldus Schweitzer. ‘Defensief reageren, te veel grappen maken of te lang of te kort antwoorden, is de verkeerde weg.’ De juiste balans is dus belangrijk. Maar waar begin je voor een goed antwoord? Hier 5 tips:

1. Waar krijg je energie van?

2. Wat vond je bijzonder de moeite waard tijdens je studie of werk?

3. Wat zijn je ambities, nu en in de toekomst?

4. Wat was je motief bij het solliciteren op deze functie?

5. Wat waren recente relevante activiteiten, werkgerelateerd of niet?

Volgens Schweitzer kun je ook om een toelichting vragen. ‘De dialoog opzoeken kan zinvol zijn, tenzij je jezelf probeert te verbergen. Je moet wel iets laten zien van jezelf.’ De bal terugkaatsen, kan ook averechts werken. ‘Te brutaal zijn, opscheppen of overkomen als een ijdeltuit verkleint natuurlijk je kans.’

‘Wil je kinderen?’

Vertel eens iets over jezelf is misschien een lastige vraag om te beantwoorden, maar kan wel door de beugel. Maar soms worden er tijdens een sollicitatiegesprek ook vragen gesteld over privézaken die ongepast of zelfs onwettig zijn. Krijg je vragen die niets met de functie te maken hebben, ronduit persoonlijk zijn of gewoon kwetsend, dan heb je drie opties: ‘Je kunt opstaan en weglopen, je kunt afgemeten zeggen dat je op die vraag geen antwoord hoeft te geven, of je geeft professioneel antwoord zonder er echt op in te gaan’, zei talentcoach Stephanie Kapsis eerder. Zij adviseert het laatste. ‘Je stelt jezelf meewerkend op en laat tegelijkertijd zien dat je ze doorhebt’. Overigens zitten achter ongepaste vragen niet altijd kwade bedoelingen, zegt Kapsis. ‘Soms is het gebrek aan training of onhandigheid. Beschouw daarom altijd eerst goed de situatie, voordat je definitief de deur dichtgooit.’

Maar hoe moet je reageren op vragen als ‘wil je kinderen’, ‘kom je wel werken als je kind ziek is’, ‘op welke politieke partij stem je’, ‘sta eens op en loop eens een rondje door de kamer’ of ‘wat zouden mensen over je zeggen bij jouw uitvaart’? Vaak is het duidelijk of een vraag over het randje is, maar dat hangt ook af van je persoonlijke smaak. ‘Twijfel je over de intenties van een vraag, dan kun je altijd reageren met een wedervraag’, zegt Kapsis. ‘Waarom willen ze dit weten, is het van belang voor de functie? Ga ook bij jezelf te rade of dit een bedrijf is waar je überhaupt wil werken.’ Bovendien heeft elk nadeel zijn voordeel. Mocht je de vraag zo ongepast vinden dat je het (digitale) sollicitatiegesprek meteen wil stoppen, dan klap je gewoon je laptop dicht.