‘Krapte op de arbeidsmarkt is voorlopig niet voorbij’

Het afgelopen kwartaal waren er meer openstaande vacatures dan een jaar geleden, en tegelijkertijd wordt op die vacatures een stuk minder gesolliciteerd. Dat blijkt uit een arbeidsmarktanalyse van Intermediair en Nationale Vacaturebank.

Cijfers van het CBS bevestigen dit beeld. In het tweede kwartaal van 2022 waren er 143 openstaande vacatures per 100 werklozen. Een heel andere situatie dan een jaar geleden: toen waren er in hetzelfde kwartaal nog 78 openstaande vacatures per 100 werklozen. Er zijn nu zowel fors meer openstaande vacatures (van 324.000 vorig jaar naar 467.000 dit jaar — een stijging van 44 procent), als minder werklozen (van 416.000 vorig jaar naar 327.000 dit jaar — een daling van 21 procent).

Meerdere oorzaken

Volgens Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, zijn er meerdere oorzaken voor deze trend, die waarschijnlijk voorlopig nog niet zal veranderen. ‘De Nederlandse economie is na de coronapandemie harder gegroeid dan velen dachten’, zegt hij. ‘Consumenten zijn na de pandemie heel snel veel gaan uitgeven. Werkgevers hadden daardoor in een keer een enorme vraag naar personeel, terwijl mensen lang niet altijd naar hun oude werkgever terugkeerden.’

Daarnaast zijn er structurele oorzaken. De Nederlandse bevolking vergrijst in rap tempo, vertelt Van Mulligen. Daardoor komt de verhouding tussen gepensioneerden en werkenden steeds verder uit het lood te staan. ‘Gepensioneerden geven wel geld uit, maar werken niet meer. Dat levert structurele spanning op: er zijn minder werkenden, terwijl de vraag naar diensten en producten hetzelfde blijft of groeit. Dat zal de komende decennia niet veranderen.’

Waar deze toegenomen krapte toe kan leiden, ondervonden velen van ons afgelopen zomer. Zo ontstonden door personeelstekorten lange rijen op Schiphol en ging de NS over op een minder frequente dienstregeling. Van Mulligen: ‘Ook bijvoorbeeld mensen die zonnepanelen willen laten installeren om de hoge energieprijs tegen te gaan, zullen langer moeten wachten.’

Het positieve aan de situatie: werkzoekenden komen door de grote vraag naar werknemers sneller aan een baan en ze kunnen een hoger loon vragen en betere arbeidsvoorwaarden bedingen. Volgens de arbeidsmarktanalyse van Intermediair en Nationale Vacaturebank komen met name werkzoekenden in de industrie en de zorgsector snel aan een baan, en dan specifiek technisch en medisch specialisten.

Zeeland

Vooral in Zeeland en Drenthe hebben werkzoekenden een sterke onderhandelingspositie. Volgens de arbeidsmarktanalyse steeg het aantal vacatures daar met 48 procent het hardst ten opzichte van vorig jaar. In Zeeland is de vergrijzingsgraad hoog, waardoor er snel meer openstaande vacatures bijkomen en de arbeidsmarkt zo verder onder druk komt te staan.

Jaco Stoffels, directeur-eigenaar van HR Zeeland in Terneuzen, kijkt daar niet van op. ’De “war for talent” woedt momenteel overal, en Zeeland is een relatief kleine arbeidsmarkt. Na corona zagen we de druk op de arbeidsmarkt enorm toenemen.  Als we geschikte kandidaten zien voor een werkgever, dan moeten we heel snel handelen.’

Door de gespannen arbeidsmarkt is het volgens Stoffels nog nooit zo aantrekkelijk geweest om je loopbaan in de provincie te beginnen of voort te zetten. ‘Werkzoekenden onderschatten hoeveel internationale bedrijven hier zitten en welke doorgroeimogelijkheden je hier hebt. Dat moeten we als werkgevers en provincie nog duidelijker maken. Niet alleen om mensen buiten Zeeland deze kant op te trekken, maar ook om Zeeuwen die weg zijn gegaan weer terug te halen.’

Einde in zicht?

Van een omslag op de arbeidsmarkt merkt Stoffels voorlopig nog niets. ‘De aanvragen blijven binnenkomen. De werving en selectie van afgestudeerden wordt belangrijker en hoewel we veel mensen via onze flex-tak aan het werk hebben, worden dat er steeds minder. We zien dat werkgevers steeds vaker en sneller een vast contract aanbieden. Dat is mooi voor de werkzoekenden en ook voor ons; zo kunnen we ons nog meer focussen op het werven van talent.’

Volgens Van Mulligen is het ontzettend lastig om een omslagpunt in de markt te voorspellen. Wel zijn er signalen waar je op kunt letten. ‘We zien nu dat de economie ietwat aan het afkoelen is. De werkloosheid in Nederland daalt minder hard. Dat komt voornamelijk doordat het percentage langdurig werklozen dat een jaar of langer op zoek is naar werk, is afgenomen.’

Een jaar geleden waren er meer mensen die werk vonden, dan mensen die werk verloren. Die aantallen zijn volgens Van Mulligen nu nagenoeg gelijk. Maar dat is volgens hem geen reden om te denken dat er een omslag komt. ‘Als dat gebeurt, dan zien we dat het eerst onder jongeren. Zij zijn als het ware de kanaries in de kolenmijn. Maar zowel mensen onder de 25 als 25-plussers komen nog altijd snel aan een baan.’

De invloed van de hoge inflatie op de economie en de arbeidsmarkt baart wel zorgen. Inflatie heeft niet alleen gevolgen voor de koopkracht van mensen, maar zorgt ook voor een drukkend effect op de omzet van bedrijven. ‘Bedrijven gaan sneller failliet, wat kan leiden tot ontslagen’, zegt Van Mulligen. ‘Dat kan een rem zetten op economische groei en in het uiterste geval leiden tot een recessie. Maar wanneer dat omslagpunt is, blijft lastig voorspellen.’