Dat jij niet kunt rondkomen, interesseert Uber en Deliveroo niet

Als Rens Lieman gigantisch onderuit gaat op zijn tweewieler bij het afleveren van een warme Deliveroo-maaltijd, wordt hij op straat liggend, al bloedend en starend naar zijn fietswrak geconfronteerd met de harde feiten. Punt één: de baas verzekert niet jouw spullen, dus schade aan fiets of kleding moet je zelf regelen. Punt twee: wie niet werkt, die niet verdient. Geen ziektewet als vangnet, de koene koerier met zijn maaltijdbox moet zo snel mogelijk door.

Het tekent de precaire positie van mensen die voor ‘on-demandbedrijven’ als Deliveroo, Uber of Helpling werken. Ze zijn geen werknemers, hebben onduidelijke contracten en echt zzp’er kun je ze ook niet noemen. Hoe kan het dat deze bedrijven hiermee wegkomen? Daar heeft journalist Rens Lieman zich de afgelopen twee jaar in verdiept en op die vraag probeert hij in zijn boek Uber voor alles antwoord te geven.

Dit had makkelijk de zoveelste aanklacht tegen internetgiganten die onze samenleving overnemen kunnen worden, maar gelukkig maakt Lieman het zichzelf niet makkelijk. Hij heeft maandenlang als proefkonijn bij Deliveroo (maaltijden) en Helpling (schoonmaken) gewerkt. Hoe zwaar is dat nou eigenlijk? Met zelfspot vertelt Lieman over zijn prestaties.

Regelgeving

Lieman legt duidelijk uit hoe internetgiganten als Uber en Deliveroo hun ‘werknemers’ verleiden om steeds meer diensten te draaien en zo snel mogelijk te werken. Niet dat de auteur wordt lastiggevallen door een lastige baas: alles draait op het algoritme.

Naast zijn autobiografische verslag over zijn ervaringen als koerier en schoonmaker, praat Lieman met veel kopstukken uit Silicon Valley en chefs van Nederlandse dochters. Erg grappig is het korte hoofdstuk over twee jongemannen die ook een on-demandbedrijf willen starten voor het delen van bootjes. Helaas zit de gemeente dwars met allerlei maatregelen om commerciële rondvaarten te beperken.

Regelgeving. Hier botst de (vaak Amerikaanse) droom met de Europees/Nederlandse werkelijkheid. De bedrijven doen er alles aan om het label ‘werkgever’ te vermijden: zij zijn opdrachtgevers met onafhankelijke werkers, géén ‘werknemers’. Dat scheelt een hoop premies. Dat die chauffeurs, koeriers en schoonmakers amper kunnen rondkomen met al die losse opdrachten, interesseert de on-demandbedrijven niet. Het gaat vooral om ‘bijbaantjes’ voor studenten, geen serieuze jobs.

Hoogopgeleiden

Lieman varieert knap tussen ooggetuigenverslagen, interviews en achtergrondinformatie. Het boek is hyperactueel, je merkt dat het door een journalist is geschreven. Dat voordeel heeft ook een nadeel: het zou snel achterhaald kunnen raken. De auteur is beter in het beschrijven van het heden dan in het vooruitkijken naar de toekomst. Hij noemt kort dat Google-moederbedrijf Alphabet een nieuwe futuristische wijk in Toronto gaat neerzetten. Daar hoort de lezer te weinig over. Sterk is weer wel dat Lieman niet bang is de invloed van on-demandbedrijven op de hele economie te relativeren. Zoals Airbnb niet de hele hotelsector onderuit haalt, zo zorgen Deliveroo en Thuisbezorgd er niet voor dat de restaurantsector instort.

Wat er bij al die ‘studentenbaantjes’ bij inschiet, is de tweedeling tussen hoog- en laagopgeleiden in deze sector. CBS maakte vorige week bekend dat vorig jaar vooral hoogopgeleiden vaste contracten krijgen. Bij het aannemen van lager opgeleiden kiezen werkgevers bijna altijd voor jaarcontracten, zzp-overeenkomsten, nulurencontracten en andere vormen van flexibel werk. Hoe beïnvloedt dat onze samenleving? Dat lezen we hopelijk in het volgende boek van Lieman. Ik kan niet wachten.