De zin en onzin van cursussen persoonlijke ontwikkeling

Een snelle zoektocht op Google naar bovengenoemde cursussen levert honderden resultaten op. Dat is niet gek: de instituten die deze cursussen aanbieden, schieten als paddenstoelen uit de grond.

Een daarvan is Phoenix Opleidingen, aanbieder van onder meer NLP en transactionele analyse. Het instituut omschrijft zichzelf als zijnde ‘geboren uit het verlangen om het leven ten volle te ervaren en te beleven met je hele wezen, in contact met jezelf en de mensen om je heen’. Een van de cursussen, transactionele analyse, wordt als volgt promoot: ‘Het heldere, pragmatische begrippenkader geeft je een kapstok om de eindeloze complexiteit van onze innerlijke ervaring aan op te hangen’.

Vertrouwen

De vraag is: heb je niet meer aan goede (psycho)therapie? Peter van Loon, als zelfstandig ondernemer actief op het gebied van crisis, stress en trauma en voorheen werkzaam geweest in diverse ggz-instellingen, denkt dat de cursussen voor sommige mensen ongetwijfeld zullen helpen. Het gaat er vooral om, zegt hij, dat mensen vertrouwen hebben in de methode of dat ze vertrouwen hebben in de mensen die de methode uitvoeren. ‘Vertrouwen is een enorm belangrijke factor in of iets helpt.’

Psychiater Menno Oosterhoff, gespecialiseerd in dwangklachten, wijst de cursussen ook niet direct van de hand. Maar hij heeft wel moeite met het gemak waarmee wordt beloofd dat mensen van  aandoeningen af kunnen komen. ‘Er zit ook veel gebakken lucht bij. Er wordt van alles beweerd zonder dat het daadwerkelijk onderzocht is. Dat vind ik moeilijk.’

Volgens Oosterhoff is door het gebrek aan onderzoeksresultaten moeilijk om te zeggen of de cursussen daadwerkelijk helpen. ‘Ik geloof dat vast veel bevlogen mensen zo’n cursus geven. Maar je moet jezelf dan wel afvragen hoe behulpzaam zo’n cursus is. Of hebben ze enkel een (tijdelijk) placebo-effect?’

Kern van je bestaan

De cursussen beloven je vaak beter tot de kern van je bestaan te komen. Zo schrijft de cursus systemisch werken voor dat je inzicht krijgt in je plek in een systeem. De grondleggers van systemisch werken gaan ervan uit dat veel van onze overtuigingen, patronen en gedragingen hun oorsprong vinden in de systemen waarin we zijn opgegroeid, leven en werken.

‘Commerciële marketing’, noemt Van Loon dat. ‘Het gaat om een product dat verkocht moet worden.’ Hij wil daarmee niet direct een moreel oordeel erover vellen. ‘We hebben de vrijheid om overal een product van te maken, maar we moeten wel kritisch blijven. Het is en blijft tenslotte business.’

Of je beter een goede therapeut kunt zoeken in plaats van een cursus te volgen, durft Van Loon niet te zeggen. ‘Als mensen zichzelf willen verrijken via zo’n cursus, moeten ze dat vooral doen. Het kan zelfs zo zijn dat iemand veel meer openstaat voor een cursus dan voor psychotherapie. Is dat dan goed of fout? Om meteen  te zeggen: lever die 4.000 euro in en ga maar naar therapie, vind ik te kort door de bocht. Ook onder de vlag van (psycho)therapie vindt beunhazerij plaats.’

Onderzoeken wat het verschil is in resultaat tussen zo’n cursus en cognitieve gedragstherapie is lastig, gaat hij verder. ‘Soms zien we ook dat als mensen opeens verliefd worden tijdens therapie de klachten overgaan. Moet je dan een persoonlijke cursus volgen, in therapie of zorgen voor voldoende afleiding om je goed te voelen? Het zijn vragen die we ons te weinig stellen.’

Intermediair heeft Phoenix om een reactie gevraagd, maar de organisatie zegt die niet binnen een termijn van twee dagen te kunnen geven. Ze willen het antwoord ook niet geven per mail of telefoon, maar alleen in een ‘echte ontmoeting’. ‘Dat is immers de essentie van ons werk’, zegt een woordvoerder.