Het jaar van de piramide

De discussie heeft jaren geduurd: waar laat je in een tekst je belangrijkste boodschap? In het begin, in het midden of toch liever aan het eind? Met andere woorden: kies je in je (schriftelijke) communicatie voor piramide-, ruit- of trechterboodschappen? Ik voorspel in 2016 de definitieve doorbraak van de piramidestructuur.

Weg met de trechters!

Teksten kun je grofweg op twee manieren structureren: als piramide of als trechter (de ruitstructuur is eigenlijk een combinatie van beide tekststructuren). In het eerste geval begin je met je stelling of boodschap, in het tweede geval begin je bij je onderbouwing of uitleg en werk je laag voor laag toe naar je standpunt of conclusie.

De ene manier is niet beter dan de andere, maar de ene is wel moderner dan de andere. Dat zie je overal terug. Bijna elk adviesrapport is tegenwoordig voorzien van een managementsamenvatting, een raadsvoorstel kent een oplegvel, net zoals een wetenschappelijk artikel een abstract kent. Daarmee lijkt de keuze voor de piramidetekst, waarbij je dus schrijft vanuit de boodschap, steeds meer aan terrein te winnen. De trechterteksten verdwijnen steeds meer naar de achtergrond.

Niets nieuws onder de zon

De groeiende populariteit van de piramideboodschap wordt vaak in verband gebracht met het internet. Op websites kennen bijna alle berichten immers een piramidestructuur: lezers op beeldschermen lezen immers niet, maar scannen de teksten. Om ervoor te zorgen dat ze in ieder geval de belangrijkste boodschap meekrijgen, openen de artikelen direct met de belangrijkste informatie. De kop en de eerste alinea geven standaard antwoord op de 5 W-vragen (wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe). Overigens is dit helemaal geen uitvinding van het internet: journalistieke nieuwsberichten worden al sinds mensenheugenis op deze manier gestructureerd.

Oprukkend fenomeen

De piramideboodschap mag dan in zijn vorm niet nieuw zijn, feit is dat de piramide-opbouw een oprukkend fenomeen is. Zelfs de meest klassieke trechterteksten, denk daarbij bijvoorbeeld aan een uitspraak op een beroep- of bezwaarschrift, worden inmiddels en masse omgezet naar piramidevarianten. Ook hier lijkt het besef doorgedrongen te zijn dat lezers teksten tegenwoordig niet meer, of hooguit heel slecht, lezen. Lezers gaan niet meer rustig zitten voor een tekst, maar gaan direct op zoek naar de boodschap door de tekst te scannen. Help een lezer dan gerust een handje door die boodschap meteen vooraan te zetten. Weet hij dan genoeg, dan zal hij stoppen met lezen; heeft hij behoefte aan meer details, dan zal hij ook de rest van de tekst nog doornemen. Dat werkt in een WhatsApp-bericht of Facebook-post, maar het werkt ook in een adviesrapport of beleidsvoorstel!

En slecht nieuws dan?

Toch zien we nog regelmatig één uitzondering op de piramidevoorkeur. Slechtnieuwsberichten worden namelijk nog vaak, als dat ene Gallische dorpje dat dapper verzet blijft bieden, in de trechtervorm geschreven. De gedachte daarbij is dan vaak: zo bereid ik mijn lezer voor op de klap die komen gaat, en komt het slechte nieuws straks niet als een donderslag bij heldere hemel. Een gedachte die valt te prijzen natuurlijk, maar net zoals het in slechtnieuwsgesprek, is het ook in een slechtnieuwsbrief inmiddels aan te raden om niet te lang om de hete brij heen te draaien.

Leg je maar neer bij het feit dat, hoe zorgvuldig opgesteld ook, je teksten echt niet meer gelezen worden. Het schrijversdoel en het lezersdoel zijn twee zeer verschillende zaken die bijna nooit een-op-een gelijk lopen. Durf ook bij slecht nieuws dus direct met de deur in huis te vallen: je lezer zal je er dankbaar voor zijn! Wanneer ook deze hindernis geslecht is, staat niets de definitieve dominantie van de piramide nog in de weg. 2016 wordt dan ook absoluut het jaar van de piramide!