De multipotential: zo word je álles

Je hóéft niet te kiezen, als het gaat om werk. Dat is de boodschap van een nieuwe lichting mensen die weigert zich toe te leggen op een enkele baan. Want waarom zou je jezelf beperken als er zo veel mogelijk is?

Wat wil je worden als je later groot bent? Hoe vaak is die vraag je vroeger niet gesteld? Misschien hoor je ‘m nog steeds soms in je achterhoofd zeuren. De uitlokking van schattige antwoorden door vijfjarige kinderen (‘piraat’, ‘ballerina’) groeit uit tot iets waar je als volwassene nog steeds wakker van kan liggen. Want wat als je erachter komt dat het werk waarop je de rest van je carrière wilde baseren, na een tijd toch tegenvalt? Wat als dat telkens opnieuw gebeurt? Of wat als je wel tevreden bent, maar óók andere dingen wilt doen?

Wees niet bang, zegt Emilie Wapnick. Misschien ben je wel een multipotentialite, ofwel een multigetalenteerde: een persoon met veel interesses en vaardigheden, wiens leven niet compleet aanvoelt als een deel daarvan niet wordt benut. Wapnick, 33 jaar oud en Amerikaanse, is er zelf een. Ze studeerde muziek, kunst, filmproductie en rechten en werkt nu als carrièrecoach en spreker. Ook is ze oprichter van het platform Puttylike.com waarop ze schrijft over het hebben van een veelzijdige carrière, en schrijver van het boek _How to Be Everything,_waarvan begin oktober de Nederlandse vertaling uitkomt.

We klampen ons graag vast aan de mythe van het hebben van een duidelijke roeping, vertelt Wapnick. ‘Dat we onze tijd en energie volledig moeten wijden aan één ding. We denken dat focussen op dat ene iets hét pad naar geluk is. Dat is echter totaal over-geromantiseerd en bovendien niet voor alle mensen weggelegd. Lang niet iedereen haalt daar voldoening uit, en het zorgt ervoor dat mensen niet binnen het vaststaande kader passen en gaan twijfelen aan jezelf.’

Kortom: beschouw je veelzijdigheid als kracht, niet als zwakte. Multipotentialites kunnen drie dingen namelijk bijzonder goed, aldus Emilie Wapnick. Allereerst kunnen ze heel goed verschillende aandachtsvelden combineren en zo met vernieuwende ideeën komen. Ten tweede kunnen ze snel en goed leren, ze zijn het tenslotte gewend want ze doen het telkens opnieuw. Verder kunnen ze zich goed aanpassen naar wat nodig is in een bepaalde situatie. Dit wordt in onze snel veranderende economie beschouwd als dé belangrijkste vaardigheid.

Zegen en vloek tegelijk

Het ontwikkelen van verschillende vaardigheden biedt opties voor de onbekende toekomst en dragen bij aan wie je bent, ook al verdien je er (nu nog) niet per se geld mee. Maar er kleven ook nadelen aan multigetalenteerd zijn. Jongeren die beschikken over veel vaardigheden en talenten kunnen zware stress ervaren wanneer ze voor keuzes komen te staan, beschrijft onderwijskundige Tamara Fisher in een blog. ‘Vooral in het laatste jaar van de middelbare school en tijdens de eerste jaren van een studie moeten er monumentale beslissingen worden gemaakt. Voor deze jongeren kan dit erg vermoeiend en stressvol zijn, hoor ik van henzelf.’

Ook multipotential Emily Wapnick ziet (mede-)multigetalenteerden worstelen: ‘Het kan een uitdaging zijn werk te vinden dat bij je past. Verder ga je op een andere manier met productiviteit om, en ook dat kan lastig zijn. Omdat je met verschillende dingen bezig bent, moet je extra goed nadenken over hoe je omgaat met bijvoorbeeld werkdruk en uitstelgedrag.

Bron: Hoe word je alles?, Emily Wapnick (Kosmos Uitgevers, oktober 2017)

Skills combineren

‘Het wordt steeds relevanter om skills uit verschillende sectoren te combineren.’ Willempje Vrins (37) spreekt uit ervaring: overdag is ze manager van clubhuis voor vernieuwers Spring House in Amsterdam. ’s Avonds heeft ze, samen met vier vriendinnen, haar eigen boksschool in de voormalig Bijlmerbajes. Vrins: ‘Het plan ontstond toen we tijdens een rondleiding de oude fitnesszaal daar ontdekten. Zelf heb ik altijd al verschillende werelden gecombineerd: aan de ene kant universiteit en een kunstopleiding en aan de andere kant een sportopleiding. Het zorgt voor welkome afwisseling: overdag achter de laptop, ’s avonds lekker actief en schreeuwen. Daarnaast is het een sociaal project, want vluchtelingen mogen gratis trainen in Boksschool Bijlmerbajes. Het is mooi een plek te creëren waar allerlei soorten mensen door elkaar lopen. Daardoor leer ik snel te schakelen als het gaat om communicatie en daar heb ik op mijn werk overdag ook weer profijt van. Bovendien kun je uit het ene energie halen als het andere even tegenzit.’

‘De gemeenschappelijke deler in wat ik doe is nieuwsgierigheid’

Guus Beenhakker (29) staat bij zijn vriendengroep bekend als duizendpoot. Hij is onder andere journalist en radiomaker, studeert moraalwetenschappen en heeft een eigen natuurkampeerterrein. ‘Dat ik werk met mijn handen en mijn hoofd kan afwisselen, vind ik een groot voordeel. Terwijl ik op de camping aan het snoeien ben, is er ruimte en rust om over dingen na te denken, bijvoorbeeld een interview dat ik moet voorbereiden. Dat werkt fijn.’ Hoe dit veelzijdige bestaan zo is gegroeid, weet Beenhakker wel: ‘Ik raak nou eenmaal snel uitgekeken. Ik zou niet tien jaar lang hetzelfde werk kunnen doen. De gemeenschappelijke deler in wat ik doe is nieuwsgierigheid, ik wil gewoon graag weten hoe iets in elkaar steekt.’

Homo universalis

Opvallend genoeg wilden we in de Renaissancetijd juist wel een ‘homo universalis’ zijn: hoe meer vaardigheden op veel verschillende gebieden, hoe beter. Leonardo da Vinci werd als belichaming van dat ideaal gezien: hij was onder andere architect, uitvinder, filosoof, natuur- en scheikundige, beeldhouwer en componist. Tegenwoordig staat het tegenovergestelde centraal: het beste is om je zo goed mogelijk te focussen op één enkel iets. Wees een specialist. Wie niet kan of wil kiezen, werd in de media eerder al weggezet als ‘slasher’ of de welbekende verwende millennial. Zie ook het aloude Nederlandse spreekwoord ‘twaalf ambachten, dertien ongelukken’.

Inmiddels hebben echter al zo’n half miljoen Nederlanders een tweede baan of eigen onderneming erbij, tegenover driehonderdduizend in 2003. En binnen een kleine tien jaar heeft nog maar 40 procent van de werkenden een vaste baan, voorspelde trendwatcher Adjiedj Bakas. Voor een deel komt het combineren van werk voort uit bittere noodzaak, maar de vele enthousiaste reacties op een oproep voor dit artikel lijken te zeggen dat het bij een grote groep voortkomt uit een bewuste keuze.

Hosselen

Hoewel onderzoek uitwees dat arbeidsmotivatie inderdaad een groeiende rol speelt bij jongere generaties, heeft het hebben van een veelzijdige carrière niet per se met leeftijd te maken, zegt Jeanine Scheurs, expert op het gebied van duurzame leefstijlen. Ze is auteur van het boek Ga hosselen, over hoe je je inkomen bij elkaar scharrelt door middel van verschillende activiteiten. Zelf ruilde de zestiger haar goedbetaalde managementbaan in voor een bestaan als trainer, hospita en moestuinierder. ‘Ik zie om me heen ook mensen van mijn generatie volop hosselen. Soms om hun pensioen aan te vullen, maar vooral omdat ze nog zoveel energie hebben.’

Danny Dikker (33) is ook iemand die ook nooit zal stilzitten. Veel te saai. Hij heeft een eigen ICT-bedrijf en is bestuurslid van de stichting Awesome Space in Utrecht, dat bestaat uit bijna honderd leden en zich inzet voor het behoud van ‘retrogaming’. Naast de veertig tot vijftig uur die hij in zijn eigen onderneming stopt, is hij wekelijks zeker tot dertig uur met de stichting bezig. Dikker: ‘Hoewel ik er niet voor betaald krijg, voelt het als een baan. We hebben grootse plannen, zoals van onze zeshonderd vierkante meter vol vintage gameconsoles verhuizen naar een veel grotere locatie, en dat gebeurt niet vanzelf.’

‘De variatie maakt dat ik me veel meer ontspannen voel’

Dat het betekent dat hij ook wc’s schoonmaakt en in de keuken staat als de ruimte verhuurd is aan een bedrijfsfeest, is totaal geen ding. Zelf ziet hij vooral gelijkenissen met alles wat hij doet en eerder deed: ‘Vroeger runde ik kinderdisco’s in het dorp waar ik woonde, waarbij driehonderd kinderen over de vloer kwamen. Ik wil dat mensen het naar hun zin hebben.’

Het hoeft helemaal niet altijd al in je te hebben gezeten. Lieke de Bie (35) werkte lange tijd als regisseur, en is vorig jaar officieel begonnen met STROOP: de verkoop van de buit van haar strooptocht naar pareltjes op tweedehandsmarkten. ‘Het is altijd mijn hobby geweest, maar twee jaar geleden begon ik er een wekelijks ding van te maken en vorig jaar heb ik me ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Toen heb ik ook mijn werk erop aangepast: ik kies het liefst projecten die niet fulltime zijn.’ Bijna iedere zaterdag gaat De Bie op pad, of een weekend lang marktjes bezoeken in België. ‘Grappig genoeg had ik deze zomer voor het eerst niet het gevoel dat ik enorm aan vakantie toe was, ondanks dat ik meer tijd bezig ben. De variatie maakt dat ik me veel meer ontspannen voel. Ik doe wat bij me past.’