Vrouwen de was, man aan het werk: coronacrisis nauwelijks effect op rolpatronen
Dat in Nederland traditionele rolpatronen overheersen, is bekend. Nederlandse vrouwen zijn kampioen deeltijdwerken en pas sinds juli mogen kersverse vaders vijf weken verlof opnemen bij de geboorte van hun kind. Maar aan het begin van de crisis gloorde er toch hoop: zou de rolverdeling tussen mannen en vrouwen door het vele thuiswerken en het gebrek aan opvang voor de kinderen dichter naar elkaar groeien?
Het korte antwoord is: nee. Zo blijkt uit het representatieve onderzoek onder ruim 1.200 respondenten dat Intermediair en Nationale Vacaturebank in samenwerking met Motivaction uitvoerden. Traditionele rolpatronen zijn hardnekkig. De verschuivingen in huishoudelijke taken, zorg voor de kinderen en het aantal uren werk zijn minimaal. Opvallend is dat bij een jongere doelgroep (tot 35 jaar) de emancipatie niet veel beter is.
Tanja van der Lippe, die als hoogleraar sociologie aan de Universiteit Utrecht onderzoek doet naar hoe mannen en vrouwen werk en zorg verdelen, is niet verbaasd over de resultaten. ‘Traditionele rolpatronen verander je niet zomaar’, zegt zij. ‘Mannen en vrouwen worden anders gesocialiseerd. De lockdown was wel een goede gelegenheid om de rolverdeling onder de loep te nemen, maar dat is blijkbaar nauwelijks gebeurd.’
Zo zie je dat in het huishouden en bij de zorgtaken nog altijd de vrouwen oververtegenwoordigd zijn. Voor de coronacrisis voerde 10 procent van de mannen de meeste huishoudelijke taken uit, sinds corona is dit 11 procent en dus nagenoeg gelijk. Vrouwen zijn iets minder gaan doen; voor corona gaf 57 procent aan meer in huis te doen dan de partner, tegenover 53 procent sinds corona. Qua zorgtaken voor de kinderen en het aantal uren werk is het beeld niet heel anders: verschuivingen in de verdeling zijn nihil.
Tekst gaat door onder de afbeeldingen
&w=1200&q=75)
&w=1200&q=75)
Wat ook in het oog springt, is dat mensen onder de 35 jaar de taken even traditioneel hebben verdeeld als 35-plussers. Mannen werken meer en nemen aanzienlijk minder zorg- en huishoudelijke taken op zich dan vrouwen.
Dat beeld wordt bevestigd door eerder onderzoek, zegt Mara Yerkes, universitair hoofddocent sociale wetenschappen aan de Universiteit Utrecht, die met een team wetenschappers ook het effect van de coronacrisis op de rolverdeling onderzoekt. ‘Je zou verwachten dat jongere generaties geëmancipeerder zijn, maar in de praktijk valt het tegen.
Zo blijkt uit onderzoek van socioloog Tanja Traag, waarbij zij dertigers uit de jaren tachtig vergeleek met die uit 2010, dat moeders wel meer zijn gaan werken, maar vaders nauwelijks minder. De zorg en het huishouden komt ook bij de dertigers van nu met name op het conto van vrouwen.’
Blijf jezelf ontwikkelen door thuis online te leren
Ook vanuit huis kun jij je nog steeds blijven ontwikkelen met thuisstudies, e-learnings en virtuele online klassen. En voor wie de smaak echt te pakken heeft, hebben we abonnementen waarmee je onbeperkt online kunt leren.
En dat terwijl uit de Emancipatiemonitor van het SCP en CBS blijkt dat we wel graag een gelijkere verdeling willen. Toch is de coronacrisis, het vele thuiswerken en de extra zorg voor kinderen die hierbij kwamen kijken, nauwelijks reden geweest voor een gesprek over de aloude verdeling, Slechts 17 procent van de mannen en 10 procent van de vrouwen geeft aan hierover met de partner te hebben gepraat.
Zo’n gesprek zou misschien wel nodig zijn, als je ziet dat vrouwen de afgelopen periode geestelijk zwaarder vonden dan mannen. 25 procent van de moeders vindt dat de geestelijke gezondheid in negatieve zin is veranderd, 14 procent van de vaders ervaart dat zo. Het is dan ook niet vreemd dat meer moeders (41 procent) dan vaders (36 procent) stiekem juichten toen de scholen weer opengingen.’ Ook het sociale leven werd door moeders met een significant lager rapportcijfer beoordeeld dan door vaders. Waar moeders een 5,7 gaven, beoordeelden vaders het met een 6,3.
&w=1200&q=75)
&w=1200&q=75)
‘Vrouwen hebben meer een poortwachtersfunctie’, zegt Van der Lippe. ‘Die willen dat alles op rolletjes loopt en eisen meer van zichzelf. Ze vinden ook: als de kinderen er de hele tijd zijn, moet ik meer tijd aan ze besteden, anders ben ik geen goede moeder. Dat vrouwen het lastiger vonden werk, zorg en een sociaal leven te combineren, is dus ook deels daardoor te verklaren.’
Uit het gezamenlijke rolverdeling-onderzoek van de Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam en Radboud Universiteit, dat Yerkes leidt, komt de druk op vrouwen ook naar voren. Het is iets wat haar zorgen baart. ‘Uit onze cijfers is te zien dat moeders hun werk meer aanpasten tijdens de lockdown. ’s Avonds en in de weekenden, momenten waarop ze normaal gesproken vrij zijn, werkten ze. Mogelijk krijgt de baan van de vader prioriteit overdag en komen moeders daardoor in de knel. Het is belangrijk om hier oog voor te hebben: vrije tijd is van groot belang voor de kwaliteit van het leven.’
Toch gloort er hoop, zegt Yerkes. ‘Ook al zijn er in de cijfers nog geen drastische veranderingen in de aloude patronen te zien, dat zegt nog niet dat die aanpassingen er ook niet komen. ‘Sociale normen veranderen langzaam, het duurt lang voordat je bepaalde ontwikkelingen in de cijfers terugziet. De coronacrisis kan uiteindelijk echt wel effect hebben op de rolverdeling tussen vaders en moeders, net zoals allerlei beleidsveranderingen van de afgelopen tijd. De kwaliteit van de kinderopvang is gestegen, sinds juli is er het aanvullend partnerverlof van vijf weken. Mogelijk dat dit over een jaar of vijftien terug te zien is in de arbeidsparticipatie van vrouwen en de rolverdeling thuis.’
Hoe zorg je dat er verandering komt in de rolpatronen?
Advies 1: Ga samen het gesprek aan.
Hoe voel je je bij de rolverdeling? Ben je tevreden of zou je het eigenlijk anders willen zien? Vaak is het helemaal niet zo inzichtelijk wat de ander doet, daarom bedacht advocaat en organisatiemanager Eve Rodsky een kaartspel. Het idee: de kaarten met huishoudelijke taken worden allereerst onderling verdeeld zoals de verdeling op dat moment is. Dat kan confronterend zijn, als de ene stapel (veel) hoger is dan de ander. Daarna ga je de kaarten opnieuw verdelen, zodat de last gelijk is. Het is toch vreemd dat we ons huishouden met zo weinig respect behandelen?’ zegt Rodsky. ‘Op werk zijn we supergeorganiseerd en hebben we een plan van aanpak, maar thuis is het chaos. Wie dekt de tafel? Dat bedenken we elke dag pas op het moment dat iedereen hongerig en chagrijnig is.’
Advies 2: Ga na wat je rechten zijn
Uit onderzoek blijkt: mannen willen wel meer tijd doorbrengen met de kinderen, maar voelen een druk om fulltime te werken. Zodra een vrouw moeder wordt, volgt er vrijwel standaard een gesprek met de werkgever over hoe zorg en werk daarna te verdelen. Als man moet je zelf actief achter zo’n gesprek aan gaan. Of een man uiteindelijk minder gaat werken, heeft sterk te maken met de organisatiecultuur. Het aantal vrouwen in de organisatie heeft bijvoorbeeld een positief effect, net als een werkgever die zelf het aantal arbeidsuren terug schroeft als hij vader wordt, blijkt uit onderzoek van Leonie van Breeschoten. Opvallend is dat mannen veel minder gebruik maken van ouderschapsverlof: een wettelijke regeling waardoor je tot het achtste levensjaar van je kind minder mag werken. Mocht je baas dwarsliggen, wijs hem of haar dan op deze regeling en kijk ook wat hierover in je cao staat.
Advies 3: Geef meer uit handen
Zoals Tanja van der Lippe zegt: vrouwen nemen automatisch de poortwachtersrol op zich. Ze willen dat alles op rolletjes loopt en voelen zich schuldig als ze geen tijd aan hun kinderen besteden. Uit onderzoek blijkt ook dat moeders het vaak lastig vinden om taken uit handen te geven. Wil je dat de rolverdeling verandert, dan is het belangrijkste advies aan vrouwen: laat het los. In het geval dat er kinderen zijn, kan het partnerverlof dat sinds juli van kracht is hier een positieve uitwerking op hebben. Uit onderzoek blijkt namelijk dat de rolpatronen in de eerste maanden na de geboorte al worden vastgelegd: heel belangrijk dus dat vaders in de beginperiode betrokken zijn.
