Ouder, mantelzorger én een baan: steeds meer werknemers moeten balanceren tussen ambities en zorgtaken

De hardnekkige mantelzorg mythe

Het is volgens Esther een grote misvatting dat een mantelzorger een vrouw van 55 plus is, die parttime werkt en van wie de kinderen al uit huis zijn. “Daar moeten we zo snel mogelijk van af. Mantelzorgers zijn er echt in alle leeftijden.” Nederland telt alleen al een half miljoen jonge mantelzorgers tussen de 16 en 24 jaar. Zij combineren mantelzorg met een studie of hun eerste baan. “Deze misvatting leidt tot blinde vlekken. Zo is er op scholen weinig aandacht voor mantelzorg, en ook veel werkgevers zijn zich hier niet van bewust.” 

Een andere groep die vaak over het hoofd wordt gezien, is de zogenaamde sandwichgeneratie. Deze term werd in 1981 geïntroduceerd door de Amerikaanse onderzoekers Dorothy Miller en Elaine Brody. 

‘Sandwichers’ zijn mensen die voor twee of zelfs drie generaties tegelijk zorgen: kinderen, ouders en soms ook grootouders. Een recent onderzoek van GGD Utrecht toonde dat mantelzorgers de leeftijdscategorie 35-49 jaar de meeste overbelasting ervaren. Dat verbaast Esther niet. “Zij combineren mantelzorg vaak met jonge kinderen, een baan en een actief sociaal leven.”

Een maatschappelijk vraagstuk

Hoe we werk, mantelzorg en de zorg voor jonge kinderen combineren, is volgens Esther niet alleen een individueel probleem, maar een maatschappelijk vraagstuk. “De druk op de zorg neemt toe en familie wordt steeds vaker ingeschakeld. Tegelijkertijd stimuleert het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid mensen om meer te gaan werken in sectoren met personeelstekorten. En dan kampt de kinderopvang ook nog met tekorten. Zo kom je als ‘sandwicher’ wel in een spagaat.”

Mantelzorg is moeilijk planbaar

Wat de combinatie van werk, kinderen en mantelzorg extra ingewikkeld maakt, is dat mantelzorg op papier vaak wel te regelen lijkt, maar in de praktijk onvoorspelbaar is. “Mantelzorg is niet altijd planbaar”, zegt Esther. “Er zijn vaak veel kleine dingen die tussendoor geregeld moeten worden, zoals een afspraak of telefoontje met een organisatie die alleen bereikbaar is tijdens kantooruren. Als daar dan ook nog jonge kinderen bij komen die ziek thuis moeten blijven of onverwacht niet naar de opvang kunnen, zorgt dat voor een hoop extra stress.” 

Mantelzorgen is niet alleen zorgen voor iemand, het is ook zorgen maken óm iemand, benadrukt Esther. “Wie aan het werk is, kan zich tegelijkertijd zorgen maken over de medicijnen van ouders of de vraag of de thuiszorg wel is geweest. Die voortdurende regeltaken en verantwoordelijkheden nemen veel mentale ruimte in.”

Toch zitten er volgens Esther ook positieve kanten aan het combineren van mantelzorg en werk. Onderzoek laat zien dat wanneer mensen werk en mantelzorg goed kunnen combineren, zij zich minder vaak ziek melden. “Voor veel mensen geeft het werk ook afleiding en energie en helpt het grenzen te stellen: van mensen die minder werken, verwachten we toch vaak dat zij meer bijspringen in de zorgtaken.”

Maak mantelzorg bespreekbaar

Om werk goed te kunnen combineren met kinderen en mantelzorg, helpt het als je werkgever ervan op de hoogte is. Toch ervaart 45 procent van de mantelzorgers een hoge drempel om mantelzorgtaken bespreekbaar te maken op het werk. Daar ligt volgens Esther een belangrijk deel van de oplossing. “Als we mantelzorgers vragen wat hen helpt om het vol te houden, is het antwoord bijna altijd: omdat het bespreekbaar is op het werk. Omdat er begrip en aandacht voor is.”

Esther adviseert om het gesprek op tijd aan te gaan en vooraf na te denken over wat jou kan helpen. Denk aan flexibiliteit in je werkrooster, vaker thuiswerken of het gespreid opnemen van zorgverlof. “Denk vooral niet: ik heb al jonge kinderen en nu ben ik ook nog mantelzorger, wat zullen ze wel niet van mij denken? Vaak denkt de ander juist: wat een vol bord heb je. Hoe kunnen we voorkomen dat je kopje onder gaat?” 

Veel mensen zijn goed in hulp aanbieden, maar minder goed in hulp ontvangen. “Probeer daar heel goed in te worden”, zegt Esther. “En als collega is het fijn om concrete hulp aan te bieden, bijvoorbeeld door tijdelijk taken over te nemen.” Ook werkgevers kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het creëren van meer openheid. “Veel leidinggevenden vinden het lastig om naar het privéleven van werknemers te vragen, maar die schroom mogen we best een beetje loslaten.” Mantelzorg is namelijk geen uitzondering meer. “Het is niet meer de vraag óf je met mantelzorg te maken krijgt, maar wanneer.”

MantelzorgNL heeft een handige wegwijzer voor mensen die mantelzorg en werk combineren. Je vindt ‘m hier.