Zo schadelijk is een bore-out: ‘De tijd gaat vooruit maar jij staat stil, uiteindelijk wordt dat idee stressvol’

Foto boven artikel: ‘Je voelt je leeg en doelloos. Uiteindelijk wordt dat idee stressvol’ © Getty Images/Westend61

Je hebt al jaren dezelfde functie en merkt dat je er nog maar weinig energie uit haalt. Elke dag hetzelfde doen biedt weinig uitdaging meer, schrijft het AD. Dus ga je jezelf vergelijken met anderen op sociale media, die een veel leuker leven lijken te hebben. Je praat jezelf aan dat jij niet goed genoeg bent. Je voelt je doelloos en verveelt je continu.
Een week met deze klachten is vervelend. Maar duurt het weken of maanden, dan kun je in een ­‘bore-out’ terechtkomen. Dat is een fenomeen waarbij structureel te weinig prikkels voor stress kunnen zorgen. Net zoveel stress als je kunt ervaren bij een burn-out.

Onduidelijk

Volgens het RIVM had in 2024 20,1 procent van de werkende Nederlanders tussen de 15 en 74 jaar last van burn-outklachten. Hoeveel mensen een bore-out hebben, is echter niet duidelijk, zegt Mirela Habibovic, psycholoog en onderzoeker aan Tilburg University.

Binnen de medische en klinische psychologie doet ze veel onderzoek naar psychische problemen zoals stress. Ze kijkt met name naar het effect hiervan op hart- en vaatziekten.

Ze legt uit dat er nog maar weinig onderzoek is gedaan naar een bore-out, omdat het fenomeen relatief nieuw is. „De bore-out is net als de burn-out in deze maatschappij meer naar boven gekomen.’’

Zo is nu nog onduidelijk wat de exacte definitie is en hoe onderzoekers een bore-out kunnen meten. Daarnaast lijken sommige klachten van een bore-out op die van een depressie. „Daarom wordt veelal gedacht dat een patiënt een depressie heeft.’’

Wat wel duidelijk is: een bore-out kan voor extreme stress zorgen. Stress is op zich geen probleem, zegt Habibovic. „Stress heeft veel voordelen. Je lichaam gaat aan, je hebt een betere concentratie en je maakt dopamine aan (een hormoon dat je een gevoel van beloning geeft, red.).’’

Maar het wordt een probleem als je te lang gestrest bent zonder goed te herstellen. Bij een bore­­­-out zorgt het gebrek aan prikkels ervoor dat je geen dopamine aanmaakt. Dat leidt uiteindelijk tot somberheid.

Prikkels

Hoe dat werkt? Je hersenen hebben prikkels nodig. Als die prikkels wegvallen, doordat je bijvoorbeeld lange tijd niet wordt uitgedaagd op je werk of geen energie krijgt van je relatie, gaan je hersenen die prikkels zelf creëren.

„Dat doen je hersenen bijvoorbeeld door te piekeren. Ze verzinnen negatieve gedachten en dat zorgt voor spanning. Daardoor ervaar je onrust.’’ Volgens Habibovic kun je jezelf in die toestand allerlei nare dingen aanpraten. Dat je bijvoorbeeld niks bereikt of dingen niet goed genoeg doet.

Alsof je leven stilstaat

„Je voelt je leeg en doelloos. De tijd gaat vooruit maar jij staat stil. Uiteindelijk wordt dat idee stressvol’’, zegt de onderzoeker. Dit kan ontstaan als mensen lange tijd geen verandering of uitdaging in hun leven ervaren. Ook kan het gebeuren als iemand lang niets te doen heeft en veel thuiszit.

Volgens haar is een paar dagen in deze situatie zitten normaal. „Het is prima om je af en toe te vervelen.’’ Maar duurt het wekenlang, dan kunnen mensen zich isoleren en zelfs een depressie krijgen. „Het verschilt per persoon hoe vatbaar ze hiervoor zijn. Sommige mensen hebben weinig behoefte aan prikkels, anderen hebben er juist heel veel nodig.’’

Wat helpt?

De oplossing voor een burn-out is om veel rust te nemen en in kleine stappen wat meer structuur aan te brengen. Voor een bore-out is veel rust juist een probleem. „Het is dan goed om meer prikkels te creëren.’’ Ook helpt het om kleine doelen te stellen. „Elke ochtend uit bed komen en om 09.00 uur opstaan. Elke middag iets te doen hebben.’’

Zo helpt het om jezelf uit te dagen met een hobby. „Als je merkt dat je steeds ergens beter in wordt, kan dat helpen’’, zegt Habibovic. Daarnaast legt ze uit dat het belangrijk is om uit te zoeken waar je interesse zit.

„Als je voelt dat je in je baan weinig uitgedaagd wordt, kun je vragen of je iets extra’s kunt doen. Of iets totaal anders dat je wel uitdaagt. Zo word je stap voor stap actiever in dingen die er voor jou toe doen en je voldoening geven.’’

Het verschil

Habibovic zegt dat je lichaam geen verschil merkt in de type stress, of je nu in een burn-out of een bore­-out zit. „Stress is stress voor je lichaam. Bij veel stress zit je ademhaling hoog, net als je hartslag en je bloeddruk. Je hebt een opgejaagd gevoel en er ontstaan lichamelijke klachten zoals hoofdpijn of buikpijn. Dat is in beide situaties zo.’’

Ze denkt dat een burn-out en bore-out gezonde reacties zijn van ons lichaam op een ongezonde omgeving. Zo ervaar je dagelijks al veel prikkels door bijvoorbeeld licht, geluid en geur, die je onbewust waarneemt. „Die prikkels hebben al effect op je lichaam’’, legt Habibovic uit. „Tegenwoordig wordt er zoveel van mensen gevraagd en moet je naast al die prikkels meerdere ballen hoog houden op werk en privé. Lukt dat niet, kun je je terugtrekken en ligt die verveling op de loer.’’

Voorkom langdurige stress

Hoe voorkom je dat je langdurig gestrest bent? „Het is belangrijk dat je de lichamelijke signalen herkent bij jezelf’’, zegt Habibovic. „Ook helpt het om op zoek te gaan naar iets wat voor jou werkt om stress te beheersen. Ik mediteer bijvoorbeeld. Dat doe ik elke dag; niet alleen als ik stress heb.’’

Een gezonde levensstijl met voldoende slaap is daarbij ook belangrijk. Maar, al deze dingen helpen niet als je in een ongezonde omgeving zit. „De oorzaak wordt al snel gelegd bij de persoon die langdurige stress ervaart. Terwijl die ook in een zieke omgeving kan zijn’’, zegt Habibovic.

„Met een vervelende werkgever kun je zoveel doen aan stressmanagement als je wil, maar die negatieve prikkels blijven dan. De oplossing kan ook zijn om daar uit te stappen.”