Burn-outbullshit: ‘Wie zijn werk leuk vindt, krijgt geen burn-out’

‘Het wordt vaak gedacht’, zegt Klaran van ‘t Vlie. Zij is arbeids- en organisatiepsycholoog en eigenaar van Burnout Amsterdam. ‘Maar leuk werk kan juist een extra risico zijn voor het krijgen van een burn-out. Bevlogenheid is prachtig, maar daardoor loop je het risico dat je te lang doorgaat. Psychisch is het dan wel leuk, maar je lichaam ervaart toch stress en dat maakt geen onderscheid tussen leuke en niet-leuke stress.’

Ook Toon Taris, hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd op het gebied van burn-out, stelt dat leuk werk zeker niet betekent dat je geen burn-out krijgt. ‘Het risico op en burn-out neemt zonder twijfel toe als je je werk niet leuk vindt’, zegt hij. ‘Maar ook – en misschien wel juist – leuk, interessant en uitdagend werk kan ervoor zorgen dat mensen overbelast raken. Er zijn genoeg voorbeelden van mensen die hun werk belangrijk en heel leuk vinden, maar op een gegeven moment toch opgebrand raken, bijvoorbeeld door chronische overbelasting.’

Daar komt bij dat werk niet de enige mogelijke oorzaak is van een burn-out, waarschuwt Taris. ‘De oorzaak kan ook in de privésfeer zitten. Bijvoorbeeld in de zorg voor ouders of kinderen, of emotioneel belastende situaties zoals een scheiding.’

Midden in de nacht

Taris noemt twee voorbeelden van mensen die heel bevlogen zijn, en toch een burn-out kregen: mediamagnaat Joop van den Ende en AkzoNobel-topman Ton Büchner. ‘Maar er zijn zonder twijfel ook massa’s onderwijzers en verpleegkundigen voor wie dit geldt.’ Van ‘t Vlie voegt daar schaatsters Jorien ter Mors en Ireen Wüst aan toe. ‘Die waren zo gedreven dat ze overtraind raakten. Dat mechanisme is hetzelfde als bij een burn-out: je hebt rust nodig en tijd voor andere leuke dingen, zodat je kan ontspannen en herstellen.’

‘Dat betekent natuurlijk niet dat je moet streven naar een minder leuke baan’, zegt Van ‘t Vlie. ‘Het is heel goed om leuk werk te hebben. Maar houd je grenzen goed in de gaten. Dat doe je door pauzes te houden en naar signalen van je lichaam te luisteren zodat je tijdig kan ingrijpen. Een belangrijk signaal is dat mensen die burn-outachtige klachten krijgen, vaak tussen 3.00 en 5.00 uur wakker worden door de adrenaline. Neem letterlijk en figuurlijk afstand en kies voor afwisseling tussen inspanning en ontspanning.’

Daarbij is het wel belangrijk voor wat voor ontspanning je kiest, zegt Taris. ‘Doe bij voorkeur andere dingen dan je op werk doet. Als je controller bent, ga dan niet als vrijwilligerswerk de boekhouding van een postzegelclub doen. Dan doe je ‘s avonds hetzelfde als overdag en belast je dezelfde psychobiologische systemen – cognitie, aandacht, concentratie – waardoor die niet kunnen herstellen. Je kunt dan bijvoorbeeld beter gaan sporten, omdat dat iets totaal anders is dan wat je overdag doet.’