Ziekmelden na carnaval: mag dat eigenlijk? ’Wet kijkt niet naar de oorzaak van ziekmelding’

Afbeelding boven artikel ter illustratie. Bron: Getty Images.

Het is weer carnaval! De Arbo Unie verwacht dat het aantal ziekmeldingen in de week erna met gemiddeld 37 procent toeneemt in provincies waar het volksfeest wordt gevierd. Of dat zomaar kan, vroegen we aan Milou Bosma, advocaat bij Van Gelderen Arbeidsrechtadvocaten. Zij legt uit dat je volgens de wet ziek bent wanneer je door lichamelijke of psychische klachten niet in staat bent om je arbeid te verrichten. ‘Dat heet arbeidsongeschiktheid. Het gaat dus niet om de diagnose. De wet kijkt niet naar de oorzaak, maar naar de vraag of je je werk kunt doen. Of je klachten zijn ontstaan door griep, migraine, een burn-out of iets anders, doet in principe niet ter zake.’ 

Geldt een kater als ‘ziek’?

Een werkgever mag niet vragen wat je precies hebt, legt Bosma uit. ‘Dat is medische informatie en valt onder de privacyregels. De werkgever mag alleen vragen hoe lang je denkt uit de running te zijn.’ De beoordeling of iemand daadwerkelijk arbeidsongeschikt is, ligt uiteindelijk bij de bedrijfsarts en niet bij de leidinggevende.

Hier wordt het wel iets spannender… Een kater, vermoeidheid of brakheid is op zichzelf geen ziekte. Toch kan het juridisch anders uitpakken als de klachten zó heftig zijn dat je je werk niet veilig of verantwoord kunt uitvoeren. Bosma: ‘Iemand die wat slaperig is na een late avond kan meestal gewoon werken. Maar iemand met ernstige hoofdpijn, misselijkheid of concentratieverlies - zeker in functies met risico’s - kan tijdelijk arbeidsongeschikt zijn.’ Ze plaatst daar wel een kanttekening bij: ‘In de praktijk zal een bedrijfsarts bij een incidentele carnavalskater zelden formeel vaststellen dat iemand arbeidsongeschikt is. Maar juridisch kán het.’

Eigen schuld, dikke bult?

Veel mensen denken dat je geen recht hebt op loondoorbetaling als je klachten het gevolg zijn van eigen gedrag, zoals alcoholgebruik. Juridisch ligt dat anders, weet Bosma. ‘Ook als klachten mogelijk voortkomen uit eigen keuzes, ben je in principe gewoon ziek in de zin van de wet.’ Alleen wanneer sprake is van opzettelijk veroorzaakte ziekte kan een werkgever maatregelen treffen, voegt ze toe. ‘En dat is een heel hoge drempel. Een avond carnaval vieren valt daar vrijwel nooit onder. Een werkgever kan dus niet simpelweg zeggen: je hebt gefeest, dus je ziekmelding telt niet.’

Je werkgever mag niet doorvragen

Bij een ziekmelding gelden vaste regels. Dat je je ziekmeldt na carnaval maakt juridisch niets uit. De werkgever mag vragen naar de verwachte duur van het verzuim en naar zaken die nodig zijn voor de werkorganisatie. Maar vragen naar de aard of oorzaak van de klachten zijn niet toegestaan, benadrukt Bosma. ‘Een leidinggevende mag niet doorvragen naar medische details of zelf conclusies trekken over de geldigheid van de ziekmelding. Het medische oordeel ligt bij de bedrijfsarts.’ Twijfelt een werkgever? Dan kan deze de bedrijfsarts inschakelen. Maar zelf beoordelen of iemand ‘echt ziek’ is, mag dus niet.

Gefronste wenkbrauwen

Dat een ziekmelding direct na carnaval plaatsvindt, is volgens Bosma op zichzelf geen bewijs van misbruik. ‘Er moeten concrete aanwijzingen zijn dat iemand zich ziekmeldt terwijl hij gewoon kan werken.’ 

Pas na zorgvuldig onderzoek, meestal met betrokkenheid van de bedrijfsarts, kan worden vastgesteld of sprake is van oneigenlijk verzuim. ‘In dat geval kan een werkgever maatregelen nemen, zoals het niet doorbetalen van loon of een waarschuwing. In zeer ernstige en herhaalde situaties kan zelfs ontslag op staande voet volgen, maar dat is een laatste redmiddel. Een ziekmelding direct na carnaval kan misschien wenkbrauwen doen fronsen, maar dat is op zichzelf geen bewijs van oneigenlijk verzuim.’

Goed werknemerschap vs. goed werkgeverschap

Volgens Bosma draait het uiteindelijk om wederzijdse verantwoordelijkheid. Goed werknemerschap betekent eerlijk omgaan met je inzetbaarheid. ‘Niet elke vermoeidheid of lichte kater rechtvaardigt een ziekmelding. Maar als iemand zijn werk niet veilig of verantwoord kan uitvoeren, dan is ziekmelden wel passend.’

Goed werkgeverschap vraagt om een zorgvuldige en respectvolle omgang met ziekmeldingen, zonder aannames of verwijten. ‘Zeker rond terugkerende momenten zoals carnaval is het verstandig om vooraf duidelijke verwachtingen te bespreken. Duidelijkheid voorkomt wantrouwen.’

Wat kun je hier als werknemer (en werkgever) uit meenemen?

• Ziek is ziek; de oorzaak doet er in principe niet toe

• Een werkgever mag niet vragen naar je diagnose

• ‘Eigen schuld’ is geen automatische reden om loon te weigeren

• De bedrijfsarts bepaalt of iemand arbeidsongeschikt is

• Twijfel over verzuim vereist zorgvuldig onderzoek, geen aannames

Tip van Bosma: werkgevers doen er verstandig aan om carnaval niet af te wachten, maar het gesprek over vitaliteit en herstel tijdig aan te gaan. ‘Door vooraf met medewerkers stil te staan bij de impact van carnaval, kunnen werkgevers en werknemers samen kijken naar voldoende rust en herstel, bijvoorbeeld door het opnemen van verlof. Dat kan helpen om verzuim na carnaval te beperken en de inzetbaarheid op de werkvloer beter te waarborgen.’