‘Als je een duidelijke visie hebt op je vak, kan AI je sterker maken. Heb je die visie niet, dan versnelt AI vooral je middelmatigheid’

Foto: Auteurs Arko van Brakel (l) en Erik Jan Koedijk.

HELP! Mijn chatbot wil opslag; het klinkt als een zinnetje uit een sciencefictionfilm, maar is de titel van het boek van Arko van Brakel en cybersecurityexpert Erik Jan Koedijk. Hun boodschap is niet futuristisch maar juist actueel en praktisch: AI gaat het werk van vrijwel iedereen veranderen. Sterker nog, dat gebeurt nu al. 

Volgens Van Brakel staan vooral creatieve beroepen als eerste onder druk. ‘Fotografen, illustratoren en tekstschrijvers merken nu al dat AI veel taken kan overnemen. Maar dat betekent niet automatisch dat mensen verdwijnen. AI kan ook een versneller van talent zijn.’

AI als stille collega

Veel werknemers zien AI nog altijd als ‘iets van de toekomst’, terwijl ze er volgens Van Brakel dagelijks mee werken. ‘AI zit al in spamfilters, navigatieapps, zoekmachines en LinkedIn-algoritmes. Het is eigenlijk een stille collega die voortdurend meedenkt.’ 

Dat verklaart volgens hem ook waarom organisaties worstelen met de snelheid van de ontwikkelingen. ‘In de jaren negentig experimenteerden we volop met internet. Maar toen kon je niet met één verkeerde klik al je data op straat leggen. Dat risico is nu veel groter.’ Veel bedrijven slaan daarom te veel door naar controle, vindt hij. ‘Ze maken pas regels als het al mis is gegaan. Terwijl je juist vooraf moet nadenken: wat vinden we echt belangrijk en hoe houden we dat veilig?’

Versterker van je werk

De AI-revolutie kan worden vergeleken met de opkomst van de fotografie, eind negentiende eeuw. Veel portretschilders verloren toen werk, maar juist daardoor ontstonden nieuwe kunststromingen zoals het impressionisme. Van Brakel: ‘Technologie dwingt mensen om opnieuw creatief te worden,’ zegt hij. ‘Als je een duidelijke visie hebt op je vak, kan AI je sterker maken. Heb je die visie niet, dan versnelt AI vooral je middelmatigheid.’

Werknemers moeten leren samenwerken met hun nieuwe digitale collega’s. ‘AI moet vooral repetitief werk overnemen, zodat mensen meer ruimte krijgen voor creativiteit, klantcontact en complexe beslissingen.’ Dat gebeurt volgens hem nu al in allerlei sectoren. In het boek beschrijven Van Brakel en Koedijk bijvoorbeeld hoe automonteurs AI gebruiken om technische rapporten automatisch te laten vertalen en structureren. ‘Daardoor maken ze minder fouten en houden ze meer tijd over voor hun vak.’ 

Menselijke firewall

Waar AI op de werkvloer verschijnt, nemen ook de risico’s toe. Denk aan phishing, deepfakes of medewerkers die vertrouwelijke informatie invoeren in openbare AI-tools. Van Brakel ziet dat dagelijks gebeuren. ‘Ik sprak een militair die presentaties voorbereidde met een privé account van ChatGPT. Mensen doen dat meestal niet uit kwaadwillendheid, maar uit enthousiasme. Ze willen sneller werken.’

Juist daarom stoort het hem dat medewerkers vaak als ‘zwakke schakel’ worden gezien. ‘Mensen kunnen juist de sterkste verdediging zijn. Een menselijke firewall. Digitale veiligheid begint daarom niet bij technologie, maar bij gedrag.’ In hun boek noemen de auteurs dat het P-SEP-model (People, Security, Ethics, Privacy). ‘Dat model kent twee lagen: richt je eerst op je mensen, daarna pas op je security, ethiek en privacy.’ 

Klik nooit zomaar op een link

Veel veiligheidsadviezen zijn volgens Van Brakel verrassend simpel. ‘Klik nooit zomaar op een link. Gebruik tweefactorauthenticatie. En zoals mijn coauteur Erik Jan altijd zegt: spreek binnen je gezin of organisatie een codewoord af voor financiële zaken die telefonisch worden doorgegeven.’ Opvallend genoeg raadt hij juist af om wachtwoorden voortdurend te wijzigen, mits je een lange wachtwoordzin gebruikt. Dat is een punt waar Erik Jan steeds op hamert: elk wisselmoment is ook weer een risicomoment.'

Verder waarschuwt hij voor het klakkeloos vertrouwen op AI-antwoorden. In hun boek verwijzen de auteurs naar onderzoek waaruit blijkt dat mensen kritischer moeten blijven nadenken als ze AI gebruiken. ‘Gebruik AI als copiloot naast je eigen expertise, niet als automatische piloot.’

Meer foutmeldingen, minder doden

Van Brakel adviseert organisaties AI-gebruik niet te verbieden, maar het gecontroleerd mogelijk te maken. ‘Richt een veilige omgeving in, een soort laboratorium. Laat medewerkers daar experimenteren zonder direct met klantdata te werken.’ 

Hij verwijst naar onderzoek van managementprofessor Amy Edmondson, auteur van De Onbevreesde Organisatie. ‘In ziekenhuizen waar meer fouten worden gemeld, vallen minder doden, omdat mensen ervan leren. Hetzelfde geldt ook voor digitale veiligheid.’ Veel werknemers durven fouten volgens hem nu nog niet te melden. ‘Mensen schamen zich als ze ergens op hebben geklikt of iets verkeerd hebben gedeeld. Maar als je een cultuur creëert waarin mensen mogen zeggen dat ze iets niet weten, ga je juist sneller leren en innoveren.’

In alle haarvaten 

Van Brakel verwacht dat AI uiteindelijk kan helpen om arbeidstekorten en vergrijzing op te vangen. ‘AI wordt net zo normaal als internet ooit werd. Het gaat in de haarvaten zitten van alles wat we doen.’ Maar dat positieve scenario ontstaat niet vanzelf, voegt hij toe. ‘De belangrijkste vraag is: gaat AI jouw talent versnellen of accepteer je dat je overbodig wordt? Als je bereid bent om te leren én veilig te werken, ligt er enorm veel kans.’

Zo werk je slimmer én veiliger met AI

• Gebruik AI-tools nooit zomaar met klantgegevens of vertrouwelijke bedrijfsinformatie 

• Klik niet blind op links of bestanden, ook niet als ze via AI-chatbots of voiceberichten binnenkomen 

• Gebruik tweefactorauthenticatie voor belangrijke accounts 

• Experimenteer met AI in een afgeschermde omgeving of ‘proeftuin’ 

• Meld fouten of verdachte situaties direct — ook als het om je eigen fout gaat 

• Gebruik AI als hulpmiddel, niet als vervanging van je eigen oordeel 

• Denk kritisch na over waar je data worden opgeslagen 

• Besef dat AI je werk kan versnellen, maar dat menselijke creativiteit en verantwoordelijkheid belangrijk blijven