Hoezo ASML-managers ontslaan? ‘We werken 50 uur in de week’

Hoezo zijn er minder leidinggevenden nodig voor de engineers van ASML? ‘We werken allemaal 50 uur in de week’, zegt een medewerker tijdens het overleg van vakbond VHP2 over de voorgenomen reorganisatie volgens het ED.

Er is eerder te veel dan te weinig werk, ventileren ASML-chefs hun onbegrip over het massaontslag dat hen boven het hoofd hangt.

De ene chef is de andere niet

Het beeld van een verhouding van 4500 managers op 16.000 engineers klopt voor geen meter, klinkt het gepikeerd tijdens de ledenvergadering van de vakbond. Aan echte managers lopen er zo’n 2100 rond, blijkt uit de adviesaanvraag over de reorganisatie aan de ondernemingsraad.

Daarnaast kent ASML 1500 ‘architects’: dat zijn veelal engineers die technologisch leider zijn van een deel van de ontwikkeling van een bepaald type chipmachine.

Op meerdere plekken in het technologische hart van het bedrijf zitten nog honderden chefs, bijvoorbeeld verantwoordelijk voor kwaliteit. Ook heeft ASML zogenoemde scrum-masters die een projectteam coachen. ‘Ik voel me geen leidinggevende’, zegt zo’n coach tijdens de bijeenkomst. Liefst 850 ASML’ers zijn aanwezig, deels in een kantoorruimte bij ASML en vooral online.

Deze week start ASML de onderhandelingen met VHP2 en de andere vakbonden CNV, De Unie en FNV over een sociaal plan. Dat moet de gevolgen verzachten voor de medewerkers die worden ontslagen.

Ondernemingsraad verrast

De ingreep van ASML om 1700 medewerkers gedwongen te ontslaan is ongekend en onverwacht. ’We delen jullie verrassing en ontzetting over de gevolgen voor medewerkers van deze reorganisatie’, schrijft de ondernemingsraad aan het personeel.

De ondernemingsraad wist van het plan om in te grijpen in de organisatie, maar niet van de personele gevolgen. ‘Ondanks dat we meerdere keren om de cijfers hebben gevraagd.’

ASML heeft het plan gedurende ongeveer een jaar voorbereid. Er is gesproken met medewerkers, klanten en toeleveranciers. Ook consultancybureau McKinsey is volgens ingewijden bij de planvorming betrokken. „Voor een aantal onderwerpen hebben wij de hulp van consultants gevraagd”, zegt ASML zonder namen te noemen.

‘Niet levensvatbaar’

Het huidige organisatiemodel voor het technologische hart is ‘niet levensvatbaar’, staat in de 57 pagina’s tellende adviesaanvraag voor de reorganisatie. De aansturing moet worden versimpeld.

De chipmachinefabrikant heeft een decennium met een gemiddelde banengroei van elf procent per jaar achter de rug. In die periode zijn de chipmachines complexer geworden, is het aantal machines in chipfabrieken dat moet worden ondersteund hard gegroeid en zijn de klanten veeleisender geworden.

Op alle fronten heerst kennelijk ontevredenheid. Onderzoek onder engineers wijst uit dat ze slechts 48 procent van hun tijd besteden aan hun eigenlijke werk, het ontwikkelen van verbeteringen voor de machines. Klanten zijn van mening dat het oplossend vermogen van ASML tekortschiet. Toeleveranciers hekelen de bureaucratie.

De in oktober vorig jaar als nieuwe technologische topman aangestelde Marco Pieters krijgt een enorme klus voor zijn kiezen.

Is de achtergrond van de reorganisatie dat ASML beter moet presteren?

„Met de ontzettend snel gegroeide organisatie hebben we heel veel mooie dingen gedaan, laten we dat vooropstellen. Maar in de afgelopen jaren horen we steeds meer van onze eigen mensen, leveranciers en klanten dat we stroperiger zijn geworden, omdat we heel veel bezig zijn met intern overleg. We moeten ervoor zorgen dat we de flexibiliteit en snelheid terugkrijgen in onze organisatie.”

Engineers constateren dat ze minder dan de helft van hun tijd met hun eigenlijke werk bezig zijn. Bent u geschrokken van die uitkomst?

„Ik ben zelf als engineer bij ASML begonnen, 25 jaar geleden. Dit was niet hoe ik mijn tijd besteedde. Als engineer ben ik geschrokken, maar zeker ook nu ik in het management werk. In mijn vorige banen bij ASML zag ik dat het vaak langer duurde om ontwikkelingen van de grond te krijgen. Het lukte wel, maar het kostte steeds meer mensen en tijd.”

Het tegenstrijdige is dat ASML desondanks geweldige financiële resultaten boekt. Het lijkt me heel lastig om nu aan medewerkers te moeten uitleggen waarom ze hun baan verliezen.

„Dat is heel lastig. Wat we wel hebben gedaan, is nieuwe engineeringbanen beschikbaar maken voor projecten die we starten voor nieuwe producten om daarmee de impact op medewerkers zo klein mogelijk te houden.”

ASML verwacht 1400 extra engineeringbanen te creëren, waarvan ruim 1100 in Veldhoven en de rest in de Verenigde Staten. Voor de nieuwe managementorganisatie worden zo’n 1000 nieuwe leiderschapsrollen gedefinieerd. Medewerkers van wie de functie vervalt, kunnen volgens ASML met voorrang solliciteren op de nieuwe management- en engineeringbanen.

Per saldo sneuvelen naar verwachting 1700 voltijdsbanen: 1300 bij de technologieorganisatie in Veldhoven, 300 in de Verenigde Staten en 100 bij de IT-organisatie in Veldhoven.

De vakbonden gaan de onderhandelingen over een sociaal plan in met als inzet dat gedwongen ontslagen worden voorkomen. Medewerkers willen zo snel mogelijk duidelijkheid. „Hoe langer de onzekerheid duurt, hoe onzekerder ik ben over mijn inkomen”, stelt een ASML’er tijdens de ledenvergadering van VHP2.

‘Staken’

De vakbond wil een goede balans vinden tussen een zo kort mogelijke periode van onzekerheid en de tijd nemen om zo veel mogelijk gedwongen ontslagen te voorkomen, zegt bestuurder Casper Vaandrager.

In het sociaal plan zou een ‘royale’ ontslagvergoeding moeten worden opgenomen. En wat als ASML onvoldoende wil meewerken? Meerdere met ontslag bedreigde medewerkers weten het wel: ‘staken’, roepen ze resoluut.