Heb jij een negatief zelfbeeld op je werk? Dit is hoe een onveilige jeugd je nu nog dwarszit

Van pesten en emotionele verwaarlozing tot mishandeling en seksueel misbruik: traumatische ervaringen uit iemands jeugd laten vaak diepe sporen na. 

Fysieke versus emotionele verwaarlozing

‘Vraag je het aan professionals, dan zou 1 op de 30 kinderen te maken hebben gehad met een jeugdtrauma’, vertelt Van Harmelen. ‘Maar die cijfers gaan over gevallen waarbij instanties worden ingeschakeld. Dat gebeurt vaak pas wanneer er sprake is van zichtbaar letsel. Terwijl veel trauma niet wordt opgemerkt, zeker niet als het gaat om emotionele verwaarlozing.’

In werkelijkheid geeft volgens Van Harmelen 1 op de 3 mensen aan de gevolgen van een jeugdtrauma te dragen. ‘Dat kan fysieke verwaarlozing zijn, van een kind zonder eten naar school sturen tot en met mishandeling en misbruik, maar ook emotionele verwaarlozing, waarbij een kind thuis geen liefde ontvangt.’

Traumatische ervaringen en negatief zelfbeeld

Traumatische ervaringen staan doorgaans niet op zichzelf, legt Van Harmelen uit. Zo gaan volgens de hoogleraar ouders die hun kind mishandelen, meestal ook niet fijnzinnig met elkaar om. Alles bij elkaar is de kans dan ook groot dat je daar later veel last van ondervindt. ‘Zo kan constante kritiek en afwijzen van ouders leiden tot negatieve verwachtingen ten aanzien van anderen. Daardoor ga je snel denken dat anderen je ook wel af zullen wijzen. Maar dat werkt twee kanten op. Als je namelijk vaak kribbig reageert, zullen mensen ook sneller een negatief beeld van je vormen. Een vicieuze cirkel dus.’

Jeugdtrauma en werk: wat kun je zelf doen?

Wat kun je nu zelf doen wanneer je merkt dat een jeugdtrauma je in de weg zit? En met name in sociale situaties, zoals de werkomgeving? 

Is er sprake van een onverwerkt trauma, dan is volgens Van Harmelen naast een gezonde levensstijl met voldoende beweging ook hulp van buitenaf vaak nodig. ‘Dat kan zijn in de vorm van traumagerichte cognitieve gedragstherapie, al dan niet in combinatie met EMDR. Maar ook schematherapie, psychotherapie en groepstherapie kunnen helpen.’

Om de inzichten over de impact van jeugdtrauma’s te vergroten hebben Van Harmelen en Christiaan Vinkers, hoogleraar Psychiatrie aan het Amsterdam UMC, onlangs het Platform Jeugdtrauma opgericht. Daarop staan naast veel informatie ook verhalen van ervaringsdeskundigen evenals adviezen voor ouders en professionals te lezen. 

Veerkracht versus zorgplicht werkgever

Wanneer het gaat om het mentale welzijn van mensen, wordt tegenwoordig vaal gesproken van veerkracht. Van Harmelen: ‘Dat gaat over het vermogen om te herstellen van nare of stressvolle dingen. Dat is geen statisch gegeven, maar ook iets wat je kunt ontwikkelen. Het punt is alleen: de verantwoordelijkheid wordt daarbij meestal eenzijdig bij het individu gelegd.’

Dat gebeurt ook vaak op de werkvloer, zegt Van Harmelen. ‘Het probleem wordt in zo’n geval enkel bij de werknemer gelegd. Terwijl het ook de verantwoordelijkheid van de werkgever is om zich voor het welzijn van zijn werknemers in te zetten.’

Zo zouden volgens Van Harmelen leidinggevenden beter oog moeten hebben voor wat er bij de mensen in hun team speelt. ‘Is iemand bijvoorbeeld steeds teruggetrokken, of reageert die onnodig boos? Misschien is er dan wel iets meer aan de hand. Vraag dan door: wat zit er achter dit gedrag? En hoe kun je ertoe bijdragen om die persoon zich beter op zijn gemak te stellen?’

Voorwaarden creëren voor een veilige werksituatie 

Het is sowieso aan de werkgever om ervoor te zorgen dat werknemers hun werk naar behoren kunnen doen, voegt Van Harmelen eraan toe. ‘Je hebt nu eenmaal weinig aan een spoedcursus mindfulness, wanneer je baas je verplicht 70 uur per week te werken, je steeds te maken hebt met vervelende klanten of moet werken met een besturingssysteem dat voortdurend hapert.’

Leidinggevenden moeten wat Van Harmelen betreft daarnaast zorgen voor structuur. ‘Zij moeten duidelijk maken wat hun verwachtingen zijn ten aanzien van hun teamleden, om te voorkomen dat ze gaan ‘zwemmen’. Ook moeten zij zorgen voor een gevoel van veiligheid op de werkvloer. Dat is, zeker voor mensen met een jeugdtrauma die daar extra gevoelig voor zijn, essentieel.’

Maar het kunnen volgens Van Harmelen ook kleine dingen zijn, waardoor je iemand net dat extra zetje geeft. ‘Maak af en toe een compliment als iemand iets goed heeft gedaan. Dat vergroot het zelfvertrouwen van mensen, waardoor ze ook nog eens beter gaan presteren.’