De ‘manosphere’ op de werkvloer: zo ga je om met de impact van Andrew Tate op collega’s

Foto boven artikel: Andrew Tate op recent archiefbeeld, hij is voor velen de belichaming van de 'manosphere'. Bron: ANP Foto.

Vrouwen horen niet thuis in leidinggevende functies, mannen moeten dominant zijn en feminisme heeft mannen kapotgemaakt. Op TikTok, YouTube of Instagram kom je deze denkbeelden vroeg of laat tegen. Ze worden vooral gedeeld door influencers uit de zogenoemde manosphere. In die online mannencultuur worden traditionele rolpatronen verheerlijkt en feminisme regelmatig neergezet als bedreiging. Recent onderzoek laat zien dat het aantal jongens met zulk problematisch gedrag toeneemt toe. 

Geen niche meer

Hét gezicht van de manosphere is influencer Andrew Tate, maar volgens Djoeke Ardon, onderzoeker en manosphere-expert bij kennisinstituut Movisie, gaat het om een veel bredere beweging. Zij houdt zich al jaren bezig met online gendergerelateerd geweld en ziet dat manosphere-ideeën steeds meer mainstream worden. 

Drie jaar geleden startte zij bij Movisie specifiek een project op het onderwerp dat veel vragen moet beantwoorden. ‘We hoorden vaker van docenten, jongerenwerkers en tijdens workshops dat er online veel speelt rondom vrouwenhaat, intimidatie en seksistische ideeën.’ Recent onderzoek bevestigt volgens haar dat het allang geen niche meer is. ‘78 procent van de docenten ziet dit soort ideeën op scholen terug.’

Oude ideeën, nieuw online gezicht

Maar hoe zit het op de werkvloer? Daar is nog geen specifiek onderzoek naar gedaan. Wel zegt Ardon: ‘We weten dat seksistisch en seksueel grensoverschrijdend gedrag op veel werkvloeren voorkomt. Bij instellingen waar mensen behandeld worden voor zulk gedrag zien ze bovendien steeds meer jongens en mannen met problematisch gedrag beïnvloed door de manosphere.’

Volgens haar is het belangrijk om nuance aan te brengen. ‘Traditionele ideeën over mannen en vrouwen bestaan al eeuwen. De manosphere heeft daar vooral een modern online gezicht aan gegeven.’ Toch ziet ze wel degelijk een verschil met vroeger. ‘Dit soort ideeën zaten vroeger in een afgeschermd hoekje van internetfora. Nu zijn ze mainstream geworden. Jongeren krijgen dit via algoritmes voortdurend voorgeschoteld. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat zulke content bestaande opvattingen kan versterken. Mensen kunnen radicaler of traditioneler gaan denken doordat ze die filmpjes steeds zien.’

Wanneer wordt een ‘grapje’ problematisch?

De werkvloer is uiteindelijk een afspiegeling van de samenleving. En dus kunnen online ideeën ook offline gevolgen krijgen. Denk aan seksistische opmerkingen, vrouwelijke collega’s minder serieus nemen of praten in termen als dominantie of alfa’s. Maar wanneer is iets een onschuldige grap en wanneer wordt het problematisch? ‘In principe zeggen wij: als iemand gedrag niet prettig vindt, dan is het grensoverschrijdend’, zegt Ardon. ‘Op de werkvloer kun je kijken naar criteria als vrijwilligheid, gelijkwaardigheid, toestemming, en of gedrag passend is binnen die context.’ Movisie heeft een online vragenlijst ontwikkeld die slachtoffers, omstanders en leidinggevenden helpt bepalen wat ze moeten doen met een situatie die ze waarnemen.

Ook seksistische humor vindt ze riskant. ‘Een grap die draait om discriminatie gaat altijd ten koste van iemand. Zelfs als het slachtoffer meelacht, kan het voor anderen leiden tot een gevoel van onveiligheid. Je zet daarmee een sociale norm neer.’ 

Vrouwelijke leidinggevenden extra kwetsbaar

De impact van zulk gedrag wordt volgens Ardon vaak onderschat. ‘Uit onderzoek weten we dat vooral jonge vrouwen veel last hebben van seksisme op de werkvloer. Je voelt je minder veilig, minder serieus genomen en gaat soms bepaalde mensen vermijden. Maar ook omstanders denken: misschien ben ik de volgende.’

Voor vrouwelijke managers kan dat extra ingewikkeld zijn. Vrouwelijke leidinggevenden krijgen relatief vaak te maken met intimidatie of grensoverschrijdend gedrag. ‘Het accepteren van vrouwelijk gezag is sowieso al een thema. In de manosphere leeft sterk het idee dat mannen dominant horen te zijn en vrouwen een andere rol hebben.’ Ze ziet dat dominant gedrag bij mannen vaak als krachtig wordt gezien, terwijl vrouwen sneller als ‘bazig’ worden bestempeld. ‘Dat woord wordt eigenlijk bijna nooit voor mannen gebruikt.’

Geen cultuurstrijd, wel grenzen stellen

Werkgevers hoeven volgens Ardon niet meteen in paniek te raken zodra iemand manosphere-termen gebruikt. ‘Je mag conservatieve opvattingen hebben’, zegt ze. ‘Je mag ook graag willen dat je partner thuisblijft bij de kinderen. Het probleem ontstaat wanneer je anderen echt gaat discrimineren, kleineren of uitsluiten.’

Juist daarom is het belangrijk dat organisaties duidelijke normen stellen. ‘Je moet mannen niet wegzetten als monsters. Vaak speelt onzekerheid of een zoektocht naar identiteit mee. Maar op de werkvloer gelden sociale normen. Als iemand zegt dat vrouwen niet zouden moeten werken of dat hij het recht heeft om de billen van een collega aan te raken, dan moet je daar stevig op ingrijpen. Dat begint bij goed beleid én leidinggevenden die het gesprek durven voeren. Maak duidelijk waar medewerkers terechtkunnen als ze iets meemaken. Sociale veiligheid ontstaat niet vanzelf. Wees hierbij ook alert op hiërarchieën: mensen met tijdelijke contracten of een lagere functie, zullen minder veiligheid voelen om zich uit te spreken. Hier ligt een verantwoordelijkheid voor iedereen.’

Wat kun je doen als collega of leidinggevende?

• Spreek anderen direct aan op seksistische opmerkingen, ook als die ‘grappig’ bedoeld zijn 

• Zorg voor duidelijke gedragsregels en meldpunten en zorg dat er leidinggevenden zijn die hier verantwoordelijkheid voor dragen

• Let op signalen van sociale onveiligheid binnen teams 

• Neem vrouwelijke medewerkers serieus als zij gedrag als onprettig ervaren 

• Ga het gesprek aan als iemand voortdurend praat in manosphere-termen als ‘alfa’ of ‘dominantie’ ten opzichte van vrouwen

• Maak onderscheid tussen persoonlijke overtuigingen en discriminerend gedrag 

• Wacht niet tot gedrag escaleert voordat je ingrijpt