Na manipulatieve werkomgeving moest Marie-Louise (44) opnieuw collega's leren vertrouwen: zo lukt dit

Onveilige situatie door manipulatieve leidinggevenden

Bij het lezen van het pas verschenen boek 'Bang voor de baas' van Kimberley Breevaart moest ik aan Marie-Louise (niet haar echte naam) denken. Zij was anderhalf jaar geleden een van mijn loopbaankandidaten, omdat haar mediabedrijf ging reorganiseren. Met een flinke groep collega's werd ze ontslagen. Daar was ze niet rouwig om, want ze vond de bedrijfscultuur letterlijk ziekmakend.

Ze vertelde over leidinggevenden die collega’s tegen elkaar uitspeelden. Ze konden tegen hen tieren en schelden en het volgende moment lovend zijn. 'Hierdoor ontstond een zeer onveilige situatie: je kon nooit goed inschatten hoe de vlag erbij hing en hoe er met je werd omgegaan. Juist deze manipulatieve omgeving schaadde mijn (zelf)vertrouwen.'

Weinig medewerkers durven openlijk protesteren

In haar boek haalt organisatiepsycholoog Breevaart onderzoeken aan waaruit blijkt dat weinig mensen openlijk durven te protesteren tegen voortdurend grensoverschrijdend gedrag van leidinggevenden. Daar noemt de auteur verschillende redenen voor, van angst voor de gevolgen tot onzekerheid of weinig steun van collega's. Slechts een op de negen medewerkers grijpt in. Marie-Louise durfde dat wel, maar daardoor kreeg ze vaker de volle laag. Na haar ontslag kon ze daar nog lang emotioneel over zijn. 

Hoeveel schade managers kunnen aanrichten als ze zichzelf niet in de hand hebben, blijkt ook uit het boek. De auteur hoorde bijvoorbeeld van een leidinggevende dat haar nieuwe medewerker heel angstig was. Hij gedroeg zich als een geslagen hond. Zij schrijft: 'Toen ze hem beter leerde kennen, kwam ze erachter dat hij zich lange tijd onveilig had gevoeld bij zijn vorige werkgever. Dit fenomeen, dat je nog steeds angstig bent terwijl er geen directe dreiging meer is, noemen we posttraumatische stress.'

Herstel na traumatische werkervaring kost tijd

Bij deze medewerker groeit maar langzaam het vertrouwen dat het er anders aan toegaat bij zijn nieuwe werkgever. Dat geldt ook voor Marie-Louise, vertelt ze als we elkaar spreken. Bij de hulporganisatie waar ze nu werkt, heeft ze haar manager en directe collega vrij snel verteld over haar slechte werkervaring. Tijdens haar sollicitatie had ze dat nog niet gedaan. Ze merkte wel dat de procedure heel 'kandidaat-vriendelijk' verliep. Dat gaf haar het vertrouwen dat ze in een prettige werkomgeving zou terechtkomen.

Maar ook dan kan het wel eens schuren. 'Laatst reageerde iemand nogal scherp op me', vertelt Marie-Louise. 'Daar was ik meteen ontdaan en teleurgesteld over. Oude gevoelens kwamen boven en ik werd argwanend dat ik toch weer in dezelfde situatie zou belanden.Gelukkig kon ik dat snel met mijn manager bespreken. Ze heeft me al twee keer op mijn hart gedrukt: 'Als jij je onveilig voelt, wil ik dat direct horen'.'

Vertel je leidinggevende wat je hebt meegemaakt

Zo'n empathische leidinggevende zal niet iedereen vinden. Toch is mijn advies aan iedereen die beschadigd is door eerdere ervaringen: vertel je directe collega's en leidinggevende wat je hebt meegemaakt. Dan begrijpen ze beter waarom je reageert zoals je reageert en kunnen ze daar rekening mee houden. Marie-Louise heeft nog een advies: 'Blijf ervan uitgaan dat de meeste mensen wèl oké zijn en laat een enkele 'slechte' ervaring niet de overhand krijgen.'

Ondertussen maakt ze vorderingen. Als iets hard bij haar aankomt, legt ze dat zo rustig mogelijk uit. Ze houdt het bij zichzelf, zonder anderen te beschuldigen of aan te vallen. Bijvoorbeeld door te zeggen: 'Ik merk dat ik daar geïrriteerd van raak.' Ze heeft al meegemaakt dat anderen dan hun excuses aanbieden.

Marie-Louise mag trots zijn op zichzelf. Zij is een van die negen medewerkers die volgens 'Bang voor de baas' ingreep bij vijandig gedrag van leidinggevenden. Al is het ontnuchterend om haar reactie over de positie van haar vorige leidinggevende te horen: 'Mijn vroegere manager zit nu nóg hoger in de boom.'