Is jouw diploma straks niets meer waard? De ‘laptopklasse’ krijgt het zwaar door AI

Afbeelding boven het artikel ter illustratie, persoon komt niet in het artikel terug. Bron: Getty Images.

De term diplomadeflatie klinkt als slecht nieuws. Alsof diploma’s hun waarde verliezen en studeren nauwelijks meer loont. Volgens een recent rapport van uitzendorganisatie Manpower is de kloof tussen mensen mét en zonder diploma op de arbeidsmarkt kleiner dan in dertig jaar. ‘Diplomadeflatie betekent dat de waarde van een vierjarige opleiding op hoog niveau afneemt,’ zegt Auke de Jong, algemeen directeur van Manpower Nederland. ‘Startersbanen in wat ik de laptopklasse noem, verdwijnen in rap tempo. Rollen die vroeger massaal werden ingevuld door hbo- en wo-starters bij banken en verzekeraars, worden nu steeds vaker overgenomen door AI.’

De impact van kunstmatige intelligentie op de laptopklasse

In het rapport The Human Edge – Global Future of Work Trends noemt Manpower diplomadeflatie één van de belangrijkste trends voor de komende jaren. AI neemt in toenemende mate routinematig en cognitief werk over, juist in sectoren die lang als ‘veilig’ golden: administratie, klantenservice, financiële verwerking en consultancy aan de onderkant van de piramide.

De cijfers liegen er niet om. Volgens het onderzoek van Manpower is 40 procent van de huidige vaardigheden in 2030 verouderd. Vooral functies die sterk leunen op voorspelbare kennis of standaardprocessen staan onder druk. ‘We zien nu al een daling van het aantal uren in administratieve functies,’ zegt De Jong. ‘Callcenters werken met chatbots, en bij banken en verzekeraars worden processen grotendeels geautomatiseerd. Dat leidt tot een correctie op het idee dat een diploma automatisch toegang geeft tot een stabiele carrière. ‘Je wordt straks niet vervangen door AI, maar door iemand die wél met AI kan omgaan. Als je kunt laten zien hoe je met AI werkt en wat je ermee bereikt, zegt dat meer dan een diploma uit het verleden.’

Praktisch werk versus theoretische opleidingen

Tegelijkertijd zijn er complete delen van de arbeidsmarkt die nauwelijks geraakt worden door automatisering. Logistiek, techniek, zorg, defensie, onderhoud – sectoren waar fysieke aanwezigheid, vakmanschap en improvisatievermogen essentieel zijn. De Jong: ‘Alleen al rondom Schiphol zijn er zeven werkgevers die om heftruckchauffeurs of vliegtuigbeladers staan te springen. Daar verdien je al snel ruim boven de 3000 euro per maand.’

Volgens Manpower behoren praktisch opgeleiden en flexwerkers daarmee juist tot de meest toekomstbestendige groepen op de arbeidsmarkt. Vergrijzing versterkt dat effect: grote groepen vakmensen stromen uit, terwijl instroom achterblijft. ‘Voor de logistiek medewerker, chauffeur of automonteur blijft voorlopig zat werk. En kijk naar zorg of defensie: daar is structureel enorme behoefte aan mensen die hun handen uit de mouwen willen steken.’

Advies voor de studiekeuze en arbeidsmarkt van de toekomst

De Jong is kritisch op klassieke labels als ‘hoog’ en ‘laag’ opgeleid. ‘Als automonteur moet je tegenwoordig meer studeren dan ooit, je werkt immers aan rijdende computers. Daarom spreek ik liever in termen van praktisch of theoretisch opgeleid, of laptopklasse. In een wereld die zo snel verandert, is aanpassingsvermogen belangrijker dan het niveau van je diploma.’ 

Hij is zelf een schoolvoorbeeld. De Jong begon op het vmbo en klom stapje voor stapje omhoog. Opleidingen lopen volgens hem per definitie achter op de praktijk. Die mismatch zien ze bij Manpower dagelijks terug. Niet alleen bij kandidaten, maar ook bij werkgevers. ‘Voor consultants bij Manpower hebben we de hbo-eis al lang losgelaten. Je moet een bepaald denk- en meeschakelniveau hebben. Het diploma dat je ooit haalde is minder relevant dan wat je nú kunt en leert.’

Consequenties van diplomadeflatie

Voor jongeren die nu voor een studiekeuze staan, vraagt diplomadeflatie om een ander denkraam. ‘Diploma’s waren lang de heilige graal. Dat beeld gaat echt kantelen,’ zegt De Jong. ‘Wil je chirurg of advocaat worden, dan is een universitaire studie logisch. Maar als je ondernemend bent, leer je vaak sneller in de praktijk.’

Het advies om ‘iets met IT’ of ‘leren programmeren’ te gaan doen, is volgens hem inmiddels achterhaald. ‘Zes jaar geleden klopte dat. Nu gaat AI een groot deel van het programmeerwerk overnemen. De wereld verandert ongelooflijk snel. Wat wél blijft tellen: een vak leren, bereid zijn tot verandering en blijven ontwikkelen. Niet in diploma’s, maar in vaardigheden.’

De verschuiving legt ook een duidelijke verantwoordelijkheid bij werkgevers en HR. Volgens De Jong loopt selectie nog te vaak achter op de realiteit van werk. ‘Stop met selecteren op het verleden. Ga ontwikkelen op potentieel. Stap over op skills-based hiring. Gebruik assessments, games of praktijkcases om vaardigheden te meten.’

Dat betekent ook: anders kijken naar cv’s. ‘Geef meer waarde aan certificaten en wat iemand recent heeft bijgeleerd. Open functies voor werken-leren-constructies en kijk breder dan de traditionele achtergrond. Flexibiliteit, doorzettingsvermogen, schakelkracht; dát zijn vaardigheden die iedere organisatie nodig heeft.’

Consequenties van diplomadeflatie

• Diploma’s worden minder voorspellend voor succes; vaardigheden en leervermogen winnen aan gewicht

• Startersbanen in de laptopklasse nemen af door AI en automatisering

• Meer focus op skills-based hiring in plaats van diplomaselectie

• Vacatures: minder eisen, meer ontwikkelperspectief

• Blijven leren is essentieel, maar niet per se via diploma’s

• Aanpassingsvermogen en inzet bepalen je kansen meer dan je opleidingsniveau