Je baas mag je niet verbieden te vasten, maar ingrijpen mag wel: zo zit het

In Nederland hebben we godsdienstvrijheid: iedereen heeft de vrijheid om een religie of levensbeschouwing te kiezen en uit te oefenen. Een fundamenteel grondrecht. Dat betekent dus ook dat een werkgever zich niet mag bemoeien met jouw geloof, zegt Joyce Bender, arbeidsrechtadvocaat bij juridisch dienstverlener DAS bij het AD.

„De vrijheid van godsdienst mag je als werkgever niet zomaar beperken. Voor moslims is vasten onderdeel van het geloof. Dus op de vraag of je werkgever het vasten mag verbieden, is het juridische antwoord kort: nee, dat mag vrijwel nooit.”

Het zit ’m in het woordje ‘vrijwel’. Er zijn situaties waarin een werkgever mag ingrijpen omdat de veiligheid in het geding komt doordat een werknemer meedoet aan de vastenmaand, legt Bender uit.

In de zomer lastiger

In de zomermaanden zou vasten mogelijk sneller tot onveilige situaties kunnen leiden, zegt Bender. „Als je dakdekker bent en de ramadan valt in de zomer, dan kan een werkgever zich afvragen of het wel veilig is dat jij op het dak staat om in de volle zon dakpannen te leggen terwijl je niet drinkt en niet eet.’’

Zodra vasten tot concrete veiligheidsrisico’s leidt, mag een werkgever juridisch gezien ingrijpen. Maar iemand dwingen om toch water te drinken of te eten gaat te ver. Dat valt buiten de zeggenschap van werkgevers, zegt de arbeidsrechtadvocaat. „Vaak wordt er wel naar andere oplossingen gegrepen, zoals het aanpassen van werktijden of het aanbieden van andere werkzaamheden.”

Werkgever mag ingrijpen

De komende jaren valt de ramadan niet in de zomer. Toch kan een hele werkdag niet eten en drinken ook in deze wintermaanden tot gevaarlijke situaties leiden.

„Werk je bijvoorbeeld met gevaarlijke machines of stoffen, dan heb je een grote verantwoordelijkheid voor de veiligheid van jezelf en je collega’s. Dan kan vasten leiden tot een veiligheidsrisico en kan het zijn dat een werkgever moet ingrijpen. Hetzelfde kan gelden voor bijvoorbeeld piloten, die passagiers veilig moeten kunnen vervoeren en daarvoor zeer alert moeten zijn. De vraag is of dat kan als je niet eet en drinkt.”

Maar het gebeurt bijna niet dat werkgevers optreden. Vaak weten werkgever en werknemer er samen wel uit te komen, zegt Bender. Bovendien is voor Nederlanders met een computerbaan – en dat zijn er veel – de kans klein dat vasten tot gevaarlijke werksituaties leidt. „Je moet vooral denken aan beroepen waarin iemand zwaar en gevaarlijk werk doet waarbij alertheid een grote rol speelt.”

Bidden tijdens het werk

Hoe zit het met bidden? Tijdens de ramadan bidden moslims vijf keer per dag. Niet in iedere baan is dit mogelijk. Mag een werkgever je hierin beperken? „Ook tijdens de ramadan mag je als werknemer geen verzoeken doen die het doen van je werk feitelijk onmogelijk maken.’’

Een buschauffeur die tijdens een rit wil bidden, kan bijvoorbeeld de bus niet zomaar aan de kant zetten. „Een werkgever is bovendien niet verplicht om de bidmomenten te faciliteren.”

Ook hier komen werkgever en werknemer er in overleg echter vaak wel uit, zegt Bender. Werktijden kunnen worden aangepast of er kunnen tijdelijk meer pauzes worden ingelast. „Het doel moet zijn dat je je werk goed kunt blijven doen.”

Iemand met een kantoorbaan kan bijvoorbeeld meer thuiswerken, minder zware werkzaamheden doen, eerder beginnen of kortere pauzes houden, zodat diegene eerder naar huis kan.

Geen recht op vrije dag

Het einde van de ramadan wordt gevierd met het Suikerfeest. Deze feestdag valt niet onder de nationale feestdagen, de dagen waarop de meeste werknemers vrij zijn. Als moslim heb je dus geen recht op een vrije dag om het Suikerfeest te vieren. Bender: „Iemand zal dus vrij moeten nemen. Maar wat wel zo is: steeds meer werkgevers bieden de mogelijkheid om feestdagen te ruilen.’’

Inmiddels is in honderd cao’s opgenomen dat werknemers feestdagen mogen ruilen. Voorbeelden hiervan zijn de cao Sociaal Werk, de cao Waterbedrijven en de cao PGGM. Vier je geen Pasen, dan mag je Tweede Paasdag bijvoorbeeld wisselen voor een vrije dag tijdens het Suikerfeest. „Wat we ook steeds vaker tegenkomen, zijn diversiteitsdagen. Die mogen werknemers zelf inzetten op een dag die belangrijk voor hen is.”

De arbeidsrechtadvocaat vindt dit helemaal bij deze tijd passen. „We leven in een multiculturele samenleving. Onze feestdagen zijn al jaren hetzelfde, maar die hebben veelal een christelijke oorsprong. Niet iedereen heeft die achtergrond, er zijn genoeg andere geloofsovertuigingen met weer andere feestdagen en wensen.”