Van mavo naar minister en bestuurder: opleiding wordt minder relevant

‘Het is nog niet zo makkelijk om het werk te doen dat je het liefst doet’, zegt Gertjan Bennink (43) uit Amsterdam. En dat heeft, zegt hij, voor een belangrijk deel te maken met hoe je opgroeit. ‘In het milieu waarin ik opgroeide, was het vanzelfsprekend dat je ging studeren. Dat was de route naar een goede baan, een goede toekomst. Dus dat deed ik ook.’

Het werd een hbo-opleiding communicatie aan de Hanzehogeschool Groningen. Met zijn diploma op zak trok hij naar Amsterdam, waar hij voor de gemeente ging werken. ‘Ik ben daar jaren campagneorganisator en persvoorlichter op het gebied van infrastructuur geweest voor bestuurders en wethouders. Fietsbeleid, de Noord/Zuidlijn, budgetten – en hoe zouden we dat strategisch naar journalisten en het publiek communiceren?’

Van persvoorlichter naar timmerman

Maar er knaagde iets. Al dat vergaderen, denken in scenario’s, het begon te wringen. ‘Leuk werk, hoor, maar ik had niet de bevlogenheid die sommige collega’s wel hadden. Toen hoorde ik op een dag iemand vertellen over het Hout- en Meubileringscollege, en dat bleef hangen. Ik heb me, een paar jaar later pas, ingeschreven en ben in twee jaar tot timmerman opgeleid.’

Dat was aanvankelijk met het idee om een leuke hobby te hebben, lekker met je handen bezig zijn. Het liep anders: ‘Ik realiseerde me dat dit als kind al in me zat. Hutten bouwen, solderen, spelen met technisch Lego, sleutelen aan een brommertje. Ik voelde steeds een stiekem verlangen om hier mijn werk van te maken. En langzaam groeide dat uit tot een zekerheid: dit moest ik doen. Als werk. Hier werd ik veel gelukkiger van. Ik ben een beheer- en onderhoudsbedrijf begonnen en werk daarnaast veel als timmerman. En ik vind het geweldig.’

Loopbaancoach Jolan Douwes vindt het verhaal van Bennink ‘heel herkenbaar’. ‘Ik hoor van steeds meer mensen dat ze werk willen doen dat ze betekenisvol vinden. Iets wat bij ze past, waar ze gelukkig van worden. Al is het natuurlijk voor iedereen anders wát dat precies is.’

Ambities en vaardigheden

Persoonlijke ambities en vooral vaardigheden overvleugelen bij zulke keuzes steeds vaker het niveau van de genoten opleiding, ziet Douwes. Niet alleen vanuit de werknemer, ook vanuit de werkgevers: ‘Het is niet voor niks dat we ons cv tegenwoordig beginnen met ons profiel en onze werkervaring. Pas daarna vermelden we de opleidingen en trainingen die we gevolgd hebben. Nog niet zo lang geleden was dat andersom.’

Dit toont aan dat we steeds meer een ‘skills-gerichte arbeidsmarkt’ krijgen, zoals Douwes het noemt. ‘Het gaat meer en meer om je talenten, je skills, je vaardigheden. De arbeidsmarkt draait steeds minder om ‘kennen’ en steeds meer om ‘kunnen’. Wat heb jij te bieden?’ Ook organisaties als TNO, SER en UWV benadrukken steeds vaker dat ‘skills’, zoals zulke vaardigheden ook worden genoemd, een steeds grotere rol spelen voor werkgevers.

Van mavo tot minister

Als iemand daarover kan meepraten, dan is het voormalig minister van LNV Henk Staghouwer (61). ‘Nadat ik de mavo had afgerond, ging ik meteen aan het werk. Ik kreeg een havo-advies, had door kunnen leren, maar maakte een heel bewuste keus: ik wilde bakker worden, daar ben ik 100 procent voor gegaan. Naast mijn werk heb ik toen de beroepsbegeleidende leerweg gevolgd, dan volg je twee dagen per week een praktijkopleiding.’

Maar dat was niet bepaald het einde van zijn ambities, zou blijken. Staghouwer bouwde een eigen bakkerijketen op. Daarnaast was hij actief in de politiek als gedeputeerde in de Provinciale Staten van Groningen. Hij vervulde verschillende bestuursfuncties en schopte het zelfs tot het kabinet; in Rutte IV was hij minister van Landbouw. Tegenwoordig is hij bestuursvoorzitter bij Voedselbanken Nederland.

‘Dat ik mavo heb gedaan, betekent niet dat ik ben gestopt mezelf te ontwikkelen’, zegt hij dan ook. ‘Als je nieuwsgierig blijft, jezelf ontwikkelt, nieuwe uitdagingen aanpakt en een beetje durft, dan kun je in principe alles doen wat je leuk vindt.’

De tekst gaat verder onder de banner.

Niet het gebaande pad juist pluspunt

In zijn loopbaan zijn persoonlijke interesses en ‘skills’ dus veel bepalender gebleken dan (het niveau van) zijn vooropleiding. Volgens coach Jolan Douwes kan die combinatie juist een pluspunt zijn: ‘Je neemt altijd iets mee uit je opleiding, net zoals je iets meeneemt uit je werkervaring. Die combinatie maakt jou uniek.’

Volgens Douwes zou het een goed idee zijn als bedrijven bij elke sollicitatieronde een wildcard uitdelen. Waarmee ze bedoelt: iemand uitnodigen die op het eerste gezicht niet in het plaatje past, maar wel een enthousiaste sollicitatiebrief heeft geschreven. ‘Natuurlijk kijken werkgevers nog altijd of een sollicitant de ‘juiste’ opleiding heeft. Dat suggereert dat zo iemand minder inwerktijd nodig heeft, en weet wat de functie vraagt. Maar wat zou er gebeuren als je buiten de gebaande paden gaat? Ik denk dat je dan heel leuke en waardevolle combinaties krijgt.’

Henk Staghouwer haakt daarop in: ‘Ik heb in mijn leven genoeg mensen gezien met een uitstekende opleiding die het in de praktijk toch niet konden waarmaken. En andersom ook. Opleiding is maar een indicatie.’

Werk- en denkniveau

Wie na een praktische opleiding de theoretische kant op wil, zoals Henk Staghouwer, doet er dan ook goed aan geen geheim te maken van zijn ervaring en vakkennis, zegt Douwes: ‘Zet dat vooral expliciet op je cv. Als je een mbo-opleiding hebt en in de praktijk je kennis en ervaring vergroot hebt, maak dan heel duidelijk dat je een hbo-werk- en denkniveau hebt ontwikkeld.’

Volgens Henk Staghouwer is het vooral belangrijk dat je ‘overtuigd van jezelf’ bent. ‘Als je nieuwe uitdagingen aangaat, zal niet alles lukken. Je gaat een paar keer op je neus. Dat is mij ook overkomen, uiteraard. Maar dat geeft niet, het gaat erom dat je je hart volgt. Als je dat doet, hoef je nooit spijt te hebben van je keuzes, ook niet als er dingen misgaan. En komt er een kans voorbij die je enthousiast maakt: niet treuzelen maar aanpakken.’

Ook Gertjan Bennink onderstreept het belang van ‘je gevoel volgen’. Waarbij hij wel meteen toegeeft dat dit in de praktijk nog erg lastig blijkt: ‘Als je gedachtes toelaat van een heel ander pad, dan probeert je brein je tegen te houden. Alles schreeuwt: niet doen! Dat heeft te maken met zelfbehoud. Een nieuw pad betekent een risico. Kan ik dat wel? Hoe betaal ik de hypotheek? Wat als het misgaat? Dat is best moeilijk om te overwinnen, maar ik ben toch gelukkig dat ik dat gedaan heb. Als je in je binnenste voelt dat er iets niet klopt, als je stiekem droomt van iets anders, dan moet je je van opleidingsniveau of aanzien niets aantrekken, en er gewoon voor gaan.’