Jeltsje (39) strijdt in Brussel tegen de tabakslobby: ‘Soms voelt het alsof je een berg moet beklimmen’

Haar gedachtengoed kreeg Jeltsje van huis uit mee. Haar vader werkte bij Staatsbosbeheer, haar moeder was leerkracht. Aan de keukentafel werd veel gesproken over maatschappelijke ontwikkelingen. ‘Er zat nooit een focus op het grote geld. Wel het idee dat we ontzettend veel geluk hebben gehad met waar onze wieg stond. Als je zoveel kansen en zekerheden hebt gekregen, doe daar dan ook iets mee terug.’

Dodelijke industrie

Ze studeerde Internationale Betrekkingen en studeerde af in 2009, midden in de financiële crisis. Zoals veel starters in die periode hopte ze tussen verschillende functies. Ze werkte onder meer in communicatierollen, zowel in de profit- als non-profitsector. 

Via de ideeën van de effectief altruïsme-beweging en een fellowship van The School for Moral Ambition ontdekte Jeltsje uiteindelijk waar ze de grootste impact kon maken: de strijd tegen de tabaksindustrie. ‘Ik schrok enorm toen ik ontdekte dat tabak wereldwijd meer dan 8 miljoen mensen per jaar doodt - bijna drie keer zoveel als tuberculose, hiv/aids en malaria samen. Tegelijkertijd gaat maar een fractie van de gezondheidsfinanciering naar dit probleem. En we hebben het hier niet over een natuurverschijnsel of een virus, maar over een industrie die actief producten verkoopt waarvan we weten dat ze enorm verslavend en dodelijk zijn. Ik dacht: híer wil ik iets aan doen.’

Van fellowship naar internationaal beleid

Via School kwam Jeltsje terecht in Brussel, waar fellows gedurende zes maanden worden geplaatst bij organisaties die werken aan maatschappelijke vraagstukken. Voor haar werd dat Impact Unfiltered. Als Senior Policy Officer probeert zij daar momenteel om internationale regelgeving rond tabaks- en nicotineproducten te beïnvloeden. ‘We werken met landen die verandering willen realiseren en helpen hen om gezamenlijk, op internationaal niveau, wetgeving te beïnvloeden. Als lobbyist voer je niet zozeer het debat met de echte tegenstanders - je mobiliseert de landen en beleidsmakers die al deels aan jouw kant staan. Zíj moeten uiteindelijk hun stem laten horen. Een positief voorbeeld is het Verenigd Koninkrijk, dat sinds dit jaar tabaksverkoop verbiedt voor iedereen die geboren is na 2008.’

David tegen Goliath

Jeltsjes opgave is geen eenvoudige. Niet alleen de organisatie waarvoor ze werkt, maar de gehele tabakscontrolesector beschikt over beperkte middelen. Hun tegenstander is een industrie met diepe zakken, gelouterde lobbyisten en wereldwijde invloed. ‘Ja, soms voelt het alsof je een berg moet beklimmen’, lacht ze. ‘Maar dat werkt voor mij juist motiverend.’

Wat haar soms frustreert, zijn de steeds terugkerende argumenten. ‘De tabaksindustrie presenteert zichzelf tegenwoordig graag als onderdeel van de oplossing, bijvoorbeeld via vapes. Maar uiteindelijk gaat het om hetzelfde verdienmodel: zorgen dat een nieuwe generatie afhankelijk wordt van nicotine. Hun boodschappen worden nog te vaak overgenomen door politici en beleidsmakers. Daarom is goede regelgeving zo belangrijk.’

Niet materialistisch 

Ze heeft niet het makkelijkste carrièrepad gekozen, ook niet qua inkomen. Maar Jeltsje mikte nooit op een enorm salaris. ‘Ik ben niet heel materialistisch. Ik koop tweedehands kleding en spullen, waar tegenwoordig enorm veel keus in is, en ik doe nog steeds alle leuke dingen die ik wil doen.’

Ze heeft begrip voor mensen die andere loopbaankeuzes maken. ‘Ik wil absoluut niet bagatelliseren dat sommige mensen veel minder financiële ruimte hebben.’ Toch vindt ze dat veel Nederlanders onderschatten hoe welvarend ze eigenlijk zijn. ‘Met een modaal salaris behoor je in Nederland al tot de rijkste 10 à 15 procent. Wereldwijd zit je zelfs bij de top 2 procent. Dat perspectief helpt mij enorm.’

Blijvend veranderd

Haar fellowship duurde officieel slechts zes maanden, maar voorlopig kan zij zich nog voor Impact Unfiltered blijven inspannen. Het werk heeft haar blijvend veranderd. ‘Ik ben zó gedreven geraakt door dit doel dat ik hier niet uitstap voordat ik echt een deuk heb geslagen.’

Jeltsje ziet zichzelf voorlopig vooral in de non-profitsector, haar doel is helder. Maar de corporate wereld sluit ze niet volledig uit. 'Er gebeuren ook geweldige dingen in de private sector. Maar als ik die stap ooit neem, dan moet het wel gaan om werk dat aantoonbaar bijdraagt aan het oplossen van omvangrijke problemen.' Ze denkt even na en formuleert het scherper. 'Uiteindelijk gaat het mij niet zozeer om de publieke of private sector. Het gaat om de impact. En als je eenmaal hebt ervaren dat je op dat niveau verschil kunt maken, wil je eigenlijk niets anders.'