Ambitieus doel of onrealistische droom? Zo stelt Laura Bas het verschil vast

Afbeelding boven artikel ter illustratie. Bron: Getty Images.

De denkfout die de meeste mensen maken, is dat ze groot dromen verwarren met onrealistisch zijn. Het grootste onderscheid tussen realisme en groot dromen zit in de vraag waar jij wel en geen invloed op hebt. Hoe groter jouw invloed op de uitkomst, hoe realistischer de stap wordt. Hoe kleiner jouw invloed, hoe minder realistisch hij is. 

Stel dat je op je dertigste besluit dat je binnen een jaar partner wilt worden bij een groot kantoor waar je net bent begonnen, zonder relevante ervaring op dat niveau. Je kunt nog zo hard werken, extra uren maken en alles geven, maar de kans dat jouw inspanning doorslaggevend wordt, is klein. Niet omdat je niet ambitieus mag zijn, maar omdat de route extreem smal is en grotendeels bepaald wordt door factoren waar jij nauwelijks invloed op hebt. Er zijn maar een paar plekken, de concurrentie bestaat uit mensen die daar al jaren naartoe werken en de beslissing ligt bij een kleine groep die bepaalt wie er wel en niet doorgroeit. Je hebt weinig invloed op het inhalen van zo’n achterstand. Dat ga jij in een jaar niet kunnen veranderen. De mening, prestaties en competenties van anderen zijn hier té bepalend. 

Vergelijk dat met iemand die zegt: ik wil binnen twee jaar op senior niveau functioneren en 1000 euro per maand meer verdienen. Die persoon kan zich verdiepen in de markt, zien waar schaarste zit, vaardigheden ontwikkelen die daar direct op aansluiten, zichtbaarheid opbouwen, onderhandelen over salaris en eventueel overstappen naar een organisatie waar die waarde beter wordt beloond. De stap is nog steeds groot en zeker niet makkelijk, maar de invloed op de uitkomst is veel groter. Het succes hangt dan veel sterker samen met wat iemand doet, leert en volhoudt.

Daar zit dus het verschil. Een carrièremove wordt niet onrealistisch omdat hij groot is, maar omdat de uitkomst vooral afhangt van factoren waar jij nauwelijks invloed op hebt.

Een kleine kans maakt een droom nog niet onrealistisch

Een andere valkuil is dat mensen complexiteit verwarren met onrealisme. Maar dat klopt niet. Een van mijn eigen grote dromen, toen ik begin twintig was, was om een speech te geven bij de Verenigde Naties. Dat klinkt misschien als een droom die moeilijk te realiseren is, maar ik had hier zelf veel meer invloed op dan je in eerste instantie zou denken.

Er bleek namelijk niet één route te zijn om daar te komen, maar meerdere. Je kunt jaarlijks spreken bij de Verenigde Naties als politicus, als iemand die werkt voor een NGO, als jongerenvertegenwoordiger, als jongerenambassadeur, als vrouwenvertegenwoordiger en ongetwijfeld nog op andere manieren. Hoe meer ingangen er zijn, hoe realistischer jouw droom wordt. Of anders gezegd: hoe meer manieren er zijn om op doel te schieten, hoe groter de kans dat er uiteindelijk eentje in gaat.

Daar komt nog iets bij: ook de concurrentie zag er anders uit. Veel (jonge) mensen fantaseren om een succesvolle ondernemer of partner van een groot bedrijf te worden. Veel minder mensen zetten alles op alles om jongerenvertegenwoordiger of vrouwenvertegenwoordiger te worden. Dat maakt zo’n route niet ineens makkelijk, maar het betekent wel dat je in een kleinere poule speelt, met minder verdedigers voor je neus.

Vergelijk dat met de droom om op je dertigste zonder ervaring binnen een jaar partner te worden. Dan sta je eigenlijk op een veld waar je maar één kans krijgt, op een doel dat kleiner lijkt, met een verdediging die al jaren ingespeeld is. De route is smal, de concurrentie is extreem en de tijd tikt tegen je. Je kunt dan wel blijven schieten, maar de kans is groot dat de bal niet eens in de buurt van het middenveld komt.

Bij de droom over de Verenigde Naties lag dat anders. Natuurlijk had ik daar ook talent, inzet en doorzettingsvermogen voor nodig. Maar ik zag al snel dat het niet om één bijna onbereikbare route ging, maar om een doel met meerdere openingen. Ik kon op verschillende momenten in mijn leven een kans creëren om te schieten. En daarnaast had ik ook tijd: op mijn zeventigste zou ik nog bij de Verenigde Naties kunnen spreken.

Uiteindelijk haalde ik dit doel op mijn 25e, als jongerenambassadeur bij Buitenlandse Zaken.

De laatste voorwaarde: ben je bereid de prijs te betalen voor jouw droom?

De belangrijkste vraag nadat je weet hoeveel invloed, tijd en pogingen je hebt voor jouw grote carrièrestap, is of je bereid bent de prijs te betalen die daarbij hoort. Veel mensen onderschatten deze stap. Ze focussen op eindresultaat, maar brengen niet in kaart wat daarvoor nodig is.

Stel dat je sneller wilt doorgroeien dan gemiddeld. Dan is de prijs dat je meer verantwoordelijkheid naar je toe trekt zonder daarvoor betaald te worden, je vaker initiatief neemt, je jezelf zichtbaar maakt en regelmatig werk doet dat nog niet formeel bij je rol hoort. Dat betekent ook dat je fouten gaat maken, dat je kritiek krijgt en dat het ongemakkelijk wordt. En als je een overstap wilt maken naar een ander vakgebied, dan is de prijs dat je opnieuw moet leren, mogelijk een stap terug doet in salaris of status en tijdelijk minder zekerheid hebt. Als je dat niet bereid bent te accepteren, dan is de kans klein dat die stap lukt. Als je die prijs niet wilt betalen lukt het waarschijnlijk niet. Zo simpel is het.

Een carrièrestap is dus niet alleen realistisch omdat jij denkt dat je het kunt, maar vooral als je bereid bent te leven naar wat daarvoor nodig is. Iedereen wil een fit en gezond lichaam, maar veel minder mensen willen trainen in de regen.

De prijs die ik heb betaald voor mijn baan bij Buitenlandse Zaken en het daarna leiden van een goedlopend bedrijf, is dat ik in mijn twintiger jaren (ik ben nu 29) amper ben uitgegaan, geen lange reizen heb gemaakt en regelmatig zes dagen per week werk. Dat had ik er voor over: via mijn werk kon ik veel van de wereld zien, feesten had niet mijn interesse en alcohol heb ik nooit gedronken. Voor mij was dat dus een goede deal. Het is daarom belangrijk om bij jezelf na te gaan of de prijs die jij moet betalen voor jouw droom of carrièrestap ook voor jou een goede deal is, want jij bent uiteindelijk degene die die prijs elke dag moet betalen.

Een carrièremove is dus niet onrealistisch omdat hij groot of ambitieus is. Hij wordt onrealistisch op het moment dat de uitkomst vooral afhangt van factoren waar jij nauwelijks invloed op hebt, er weinig routes zijn om er te komen en je niet bereid bent de prijs te betalen die erbij hoort. Als die drie wél kloppen, is je droom misschien uitdagend, maar zelden onrealistisch.

Dingen zijn altijd onmogelijk, tot iemand ze doet.