Zo kies je de juiste referenten

Het checken van referenties hoort meestal bij de sollicitatieprocedure. Hoeveel referenten moet je opgeven? Aan welke eisen moeten ze voldoen? En welke vragen krijgen ze meestal van recruiters?

1. Wees altijd voorbereid op het aanleveren van referenten

Op welke momenten in de sollicitatieprocedure bellen recruiters en headhunters referenten? "Meestal na een laatste gesprek, om geen onnodige onrust te veroorzaken bij de kandidaat en huidige werkgever", zegt talent scout Desirée Markus bij FrieslandCampina. "Dan krijgt iemand een aanbieding onder de voorwaarde dat er een positieve referentie wordt afgegeven. Maar het kan ook eerder in overleg met de kandidaat."

Ramon de Meijer van de Recruiter: "Als er geen twijfels zijn en ik slechts bevestiging zoek, dan gebeurt het aan het einde van de procedure. Maar als er wel twijfels zijn die ik wil wegnemen door een referent te spreken, dan doe ik dat soms ook na het eerste gesprek, of op een ander moment dat de klant er om vraagt.'

2. Kies voldoende referenties

Hoeveel referenten moet je opgeven? "Ik wil tenminste twee recente referenties spreken van direct leidinggevenden of klanten", zegt interim recruiter en adviseur Jacco Valkenburg van recruit2. "Dat is in vrijwel alle gevallen voldoende. De namen van de referenties en contactgegevens vraag ik op bij de sollicitant."

Executive manager Gijs ter Kuile van Michael Page: "Ik wil altijd minimaal de direct leidinggevende van de sollicitant spreken. Afhankelijk van de zwaarte van de functie benader ik daarnaast eventueel ook andere referenties. Zo is het voor managementniveau gebruikelijk om naast de direct leidinggevende ook nog een referentie bij een directe collega in dezelfde functie af te nemen. Wanneer een kandidaat een groot team moet gaan leiden, kan het daarnaast voorkomen dat ook een ondergeschikte van de sollicitant gevraagd wordt, om de managementkwaliteiten nog beter te kunnen beoordelen."

3. Kies geloofwaardige referenten

Niet alle referenten worden door recruiters goed genoeg gevonden. "Soms geeft een kandidaat maar één referentie op", zegt Kees-Jan Vaartjes van Target Search. "Wanneer die zeer relevant is, kan dat voldoende zijn. Maar wanneer dat niet zo is, kan dat aanleiding zijn om verder te gaan wroeten. Dan vraag ik meestal om meer referenties."

Ook wanneer iemand overduidelijk wel heel erg op jouw hand is, kan dat argwaan wekken. Valkenburg: "Een referentie die geen enkel verbeterpunt benoemt, is geen goede referent." Ter Kuile: "Bij referenties controleer ik altijd eerst of de referentie daadwerkelijk is wie hij of zij zegt dat ze is. Het is meer dan eens voorgekomen dat een vriend of vriendin, die de sollicitant niet of niet goed zakelijk kent, gevraagd word een positieve referentie te geven. Gelukkig vallen deze door het stellen van een aantal controlevragen vaak snel door de mand."

Vaartjes: "Verder ben ik benieuwd naar de intensiviteit van de samenwerking. Was het bijvoorbeeld een manager ver op afstand? Die kan moeilijk de dagelijkse persoonlijkheid inschatten."

Markus: "Bij de beantwoording let ik op de openheid van de referentie. Is hij of zij mogelijk terughoudend? Klinkt er eventuele twijfel door in de antwoorden?"

4. Voorkom onrust bij je huidige werkgever

Wat als je al een tijd bij dezelfde werkgever werkt en die liever niet op de hoogte wil brengen van je sollicitatie? Ter Kuile: "In dat geval worden referenties voorafgaand aan de laatste werkervaring gecontroleerd, of oud-collega's die het huidige bedrijf al verlaten hebben en vertrouwelijk kunnen omgaan met mijn vragen." Het bellen van een huidige werkgever wordt onder dit soort omstandigheden vaak tot het allerlaatste moment bewaard. "De sollicitant krijgt dan alvast een 'aanbod onder voorbehoud van goede referenties'."

5. Bel referenten van tevoren

Zorg ervoor dat je referent op de hoogte is. Ter Kuile: "Vraag, voordat deze wordt afgenomen, even kort aan je referentie of het goed is dat hij of zij als zodanig optreedt. Vertel om wat voor soort functie het gaat en bij welk bedrijf. Zo kan die zo veel mogelijk relevante informatie geven." Markus: "Wanneer je een referent niet informeert dat deze gebeld gaat worden, wordt dat vaak niet gewaardeerd."

6. Controleer of de referent echt positief over je is

Weet je zeker dat je referent positief over je zal zijn? Senior consultant Ruud Lemmens van Newpeople: 'Geef geen referenten op van wie je op voorhand weet dat ze vooral de nadruk leggen op alle negatieve punten.' De Meijer: 'Als kandidaat kies je zelf je referenten. Dan neem ik aan dat je contact hebt gehad en dat deze personen positief over je zijn. Als dat niet zo is, maak je vreemde keuzes of heb je een verkeerd beeld van hoe er over je gedacht wordt. Dat lijkt me een belangrijk punt van aandacht.'

Ga er niet voetstoots van uit dat een werkgever die vroeger positief over je was, dat nog steeds zal zijn. Ter Kuile: "Zo kan het voorkomen dat een referentiegever kortaf en niet positief reageert, totdat de aap uit de mouw komt: hij of zij vindt het eigenlijk heel jammer dat de sollicitant een andere baan gevonden heeft. Er zit daardoor nog oud zeer. Of een ex-werkgever beschouwt de kandidaat als persona non grata, juist omdat deze vertrokken is."

7. Wees eerlijk

Wanneer je op je cv niet eerlijk bent geweest, is de kans groot dat dat alsnog aan het licht komt. Vaartjes: "Referenten moeten het beeld dat je hebt achtergelaten bevestigen. Probeer daarom zo eerlijk en authentiek mogelijk te zijn over je ervaring en bijbehorende resultaten."

Valkenburg: "Sollicitanten vergissen zich weleens in de eerlijkheid van hun referenten. Leugens, halve waarheden of integriteitsproblemen komen altijd uit. Tegenwoordig zijn via online zakelijke netwerken heel eenvoudig ex-collega's of leidinggevenden te vinden. Het excuus 'ben ik uit het oog verloren' is niet meer houdbaar, want recruiters weten goed hoe ze deze referenties moeten vinden."