Burn-out klachten bij twintigers en dertigers verdubbeld sinds 2020: dit is de oorzaak 

Man op kantoor met handen voor zijn gezicht door burn-out klachten

 Afbeelding boven artikel ter illustratie. Bron: Getty Images. Binnen psychisch verzuim blijken burn-out gerelateerde klachten dominant, namelijk 58 procent. Uit lopend onderzoek van het Arbo Unie Kennisinstituut Werk en Gezondheid blijkt dat niet alleen werkdruk een rol speelt. Ook geldzorgen, zorgtaken en sociale druk na het werk hangen sterk samen met langdurig verzuim. In de leeftijdsgroep 25 tot 35 jaar vallen vooral zorgtaken op. Dat maakt de ontwikkeling extra urgent. Veel jonge werkenden zitten in een levensfase waarin werk, jonge kinderen, mantelzorg, financiële druk en persoonlijke ontwikkeling samenkomen. Meer kort verzuim Daarnaast ziet Arbo Unie een andere zorgelijke ontwikkeling: jongere werknemers melden zich sinds corona vaker kort ziek. Een opvallende trendbreuk ten opzichte van de jaren vóór 2020. Vooral in de leeftijdsgroep 25 tot 35 jaar neemt kort verzuim toe. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien onschuldiger dan langdurige uitval, maar kort verzuim kan juist een vroeg signaal zijn van oplopend langdurig verzuim. Een korte ziekmelding staat zelden op zichzelf als het vaker gebeurt. De eerste signalen zijn vaak klein: iemand meldt zich vaker kort ziek, trekt zich terug, verliest energie of heeft moeite om overzicht te houden. Wanneer werkgevers die signalen missen, kan kort verzuim later mogelijk uitgroeien tot langdurig psychisch verzuim. Wie eerder kijkt naar kort verzuim, mentale belasting en verbinding met werk, zou langdurige uitval kunnen voorkomen. Volgens Arbo Unie is de combinatie van deze trends zorgelijk. Juist de groep jonge werkenden is hard nodig op de arbeidsmarkt. Als zij vaker kort uitvallen én psychisch verzuim langer duurt, neemt de druk op teams, leidinggevenden en organisaties toe. Werkgevers moeten eerder kijken naar patronen Arbo Unie roept werkgevers op om kort verzuim bij jongeren niet alleen praktisch op te vangen, maar ook inhoudelijk te bekijken. Eén korte ziekmelding zegt vaak weinig. Een patroon van vaker kort verzuim vraagt om aandacht. Het helpt om persoonlijke belasting bespreekbaar te maken, zoals geldzorgen, zorgtaken of eenzaamheid. Leidinggevenden hoeven geen hulpverlener te zijn, maar kunnen wel signalen herkennen en op tijd steun organiseren. 

Zo schadelijk is een bore-out: ‘De tijd gaat vooruit maar jij staat stil, uiteindelijk wordt dat idee stressvol’

Peinzende vrouw aan bureau met symptomen van bore-out door gebrek aan prikkels

 Foto boven artikel: ‘Je voelt je leeg en doelloos. Uiteindelijk wordt dat idee stressvol’ © Getty Images/Westend61 Je hebt al jaren dezelfde functie en merkt dat je er nog maar weinig energie uit haalt. Elke dag hetzelfde doen biedt weinig uitdaging meer, schrijft het AD . Dus ga je jezelf vergelijken met anderen op sociale media, die een veel leuker leven lijken te hebben. Je praat jezelf aan dat jij niet goed genoeg bent. Je voelt je doelloos en verveelt je continu. Een week met deze klachten is vervelend. Maar duurt het weken of maanden, dan kun je in een ­‘bore-out’ terechtkomen. Dat is een fenomeen waarbij structureel te weinig prikkels voor stress kunnen zorgen. Net zoveel stress als je kunt ervaren bij een burn-out. Onduidelijk Volgens het RIVM had in 2024 20,1 procent van de werkende Nederlanders tussen de 15 en 74 jaar last van burn-outklachten. Hoeveel mensen een bore-out hebben, is echter niet duidelijk, zegt Mirela Habibovic, psycholoog en onderzoeker aan Tilburg University. Binnen de medische en klinische psychologie doet ze veel onderzoek naar psychische problemen zoals stress. Ze kijkt met name naar het effect hiervan op hart- en vaatziekten. Ze legt uit dat er nog maar weinig onderzoek is gedaan naar een bore-out, omdat het fenomeen relatief nieuw is. „De bore-out is net als de burn-out in deze maatschappij meer naar boven gekomen.’’ Zo is nu nog onduidelijk wat de exacte definitie is en hoe onderzoekers een bore-out kunnen meten. Daarnaast lijken sommige klachten van een bore-out op die van een depressie. „Daarom wordt veelal gedacht dat een patiënt een depressie heeft.’’ Wat wel duidelijk is: een bore-out kan voor extreme stress zorgen. Stress is op zich geen probleem, zegt Habibovic. „Stress heeft veel voordelen. Je lichaam gaat aan, je hebt een betere concentratie en je maakt dopamine aan (een hormoon dat je een gevoel van beloning geeft, red.).’’ Maar het wordt een probleem als je te lang gestrest bent zonder goed te herstellen. Bij een bore­­­-out zorgt het gebrek aan prikkels ervoor dat je geen dopamine aanmaakt. Dat leidt uiteindelijk tot somberheid. Prikkels Hoe dat werkt? Je hersenen hebben prikkels nodig. Als die prikkels wegvallen, doordat je bijvoorbeeld lange tijd niet wordt uitgedaagd op je werk of geen energie krijgt van je relatie, gaan je hersenen die prikkels zelf creëren. „Dat doen je hersenen bijvoorbeeld door te piekeren. Ze verzinnen negatieve gedachten en dat zorgt voor spanning. Daardoor ervaar je onrust.’’ Volgens Habibovic kun je jezelf in die toestand allerlei nare dingen aanpraten. Dat je bijvoorbeeld niks bereikt of dingen niet goed genoeg doet. Alsof je leven stilstaat „Je voelt je leeg en doelloos. De tijd gaat vooruit maar jij staat stil. Uiteindelijk wordt dat idee stressvol’’, zegt de onderzoeker. Dit kan ontstaan als mensen lange tijd geen verandering of uitdaging in hun leven ervaren. Ook kan het gebeuren als iemand lang niets te doen heeft en veel thuiszit. Volgens haar is een paar dagen in deze situatie zitten normaal. „Het is prima om je af en toe te vervelen.’’ Maar duurt het wekenlang, dan kunnen mensen zich isoleren en zelfs een depressie krijgen. „Het verschilt per persoon hoe vatbaar ze hiervoor zijn. Sommige mensen hebben weinig behoefte aan prikkels, anderen hebben er juist heel veel nodig.’’ Wat helpt? De oplossing voor een burn-out is om veel rust te nemen en in kleine stappen wat meer structuur aan te brengen. Voor een bore-out is veel rust juist een probleem. „Het is dan goed om meer prikkels te creëren.’’ Ook helpt het om kleine doelen te stellen. „Elke ochtend uit bed komen en om 09.00 uur opstaan. Elke middag iets te doen hebben.’’ Zo helpt het om jezelf uit te dagen met een hobby. „Als je merkt dat je steeds ergens beter in wordt, kan dat helpen’’, zegt Habibovic. Daarnaast legt ze uit dat het belangrijk is om uit te zoeken waar je interesse zit. „Als je voelt dat je in je baan weinig uitgedaagd wordt, kun je vragen of je iets extra’s kunt doen. Of iets totaal anders dat je wel uitdaagt. Zo word je stap voor stap actiever in dingen die er voor jou toe doen en je voldoening geven.’’ Het verschil Habibovic zegt dat je lichaam geen verschil merkt in de type stress, of je nu in een burn-out of een bore­-out zit. „Stress is stress voor je lichaam. Bij veel stress zit je ademhaling hoog, net als je hartslag en je bloeddruk. Je hebt een opgejaagd gevoel en er ontstaan lichamelijke klachten zoals hoofdpijn of buikpijn. Dat is in beide situaties zo.’’ Ze denkt dat een burn-out en bore-out gezonde reacties zijn van ons lichaam op een ongezonde omgeving. Zo ervaar je dagelijks al veel prikkels door bijvoorbeeld licht, geluid en geur, die je onbewust waarneemt. „Die prikkels hebben al effect op je lichaam’’, legt Habibovic uit. „Tegenwoordig wordt er zoveel van mensen gevraagd en moet je naast al die prikkels meerdere ballen hoog houden op werk en privé. Lukt dat niet, kun je je terugtrekken en ligt die verveling op de loer.’’ Voorkom langdurige stress Hoe voorkom je dat je langdurig gestrest bent? „Het is belangrijk dat je de lichamelijke signalen herkent bij jezelf’’, zegt Habibovic. „Ook helpt het om op zoek te gaan naar iets wat voor jou werkt om stress te beheersen. Ik mediteer bijvoorbeeld. Dat doe ik elke dag; niet alleen als ik stress heb.’’ Een gezonde levensstijl met voldoende slaap is daarbij ook belangrijk. Maar, al deze dingen helpen niet als je in een ongezonde omgeving zit. „De oorzaak wordt al snel gelegd bij de persoon die langdurige stress ervaart. Terwijl die ook in een zieke omgeving kan zijn’’, zegt Habibovic. „Met een vervelende werkgever kun je zoveel doen aan stressmanagement als je wil, maar die negatieve prikkels blijven dan. De oplossing kan ook zijn om daar uit te stappen.” 

Door thuiswerken en hoge huizenprijzen forenzen steeds meer mensen vanuit hele land naar Amsterdam

Forenzen op een druk treinperron tijdens de spits bij station Amsterdam Zuid.

 Werknemers in Groot-Amsterdam en Utrecht komen de laatste jaren niet meer alleen uit aangrenzende regio’s, maar steeds vaker uit verder gelegen gebieden. Dat blijkt uit onderzoek van de Rabobank. Deze ontwikkeling wordt vooral gedreven door de zakelijke en financiële dienstverlening en de ict-branche, sectoren waar thuiswerken vaak goed mogelijk is, schrijft het Parool . Het lijkt erop dat ook de fors stijgende huizenprijzen van de afgelopen jaren debet zijn aan deze ontwikkeling. In z’n algemeenheid geldt dat hoe verder weg van Amsterdam, hoe meer kopers en huurders kunnen krijgen voor hun geld. Waar voorheen Almere, Haarlem en Lelystad grote trekkers waren, zoeken mensen nu steeds verder weg. Bedrijven speuren ook vaker buiten de vertrouwde regio naar werknemers. 4500 werknemers uit Arnhem erbij In Groot‑Amsterdam en Utrecht werkten al veel mensen die er niet wonen, maar sinds 2021, mede door de coronapandemie, is dat aantal sterk toegenomen. Steeds vaker komen werknemers van buiten de eigen regio. Ter illustratie: in de regio Arnhem‑Nijmegen werkte in 2021 ongeveer 6,5 procent van de werknemers in Groot‑Amsterdam of Utrecht. In 2024 was dat 7,5 procent: een groei van één procentpunt en een toename van 4500 werknemers. Naast regio’s die al langer op Groot-Amsterdam en Utrecht zijn gericht, zoals Flevoland, Oost‑Zuid‑Holland (rondom Gouda) en Zuidwest‑Gelderland (Betuwe), vallen ook regio’s verder in het oosten en het noorden van het land op. De onderzoekers noemen daarbij Zuidwest‑Overijssel (omgeving Deventer), Arnhem‑Nijmegen, Noordoost-Noord-Brabant (’s-Hertogenbosch) en zelfs regio’s in Drenthe en Friesland. Delfzijl en Zaanstreek Het onderzoek laat zien dat bedrijven in Amsterdam en Utrecht werknemers halen uit praktisch heel Nederland: zelfs in een streek als Zeeuws-Vlaanderen is het aantal mensen dat werkt in Amsterdam stevig gestegen. Slechts twee regio’s hebben de afgelopen jaren een lichte daling laten zien in het aandeel werknemers dat naar Amsterdam of Utrecht pendelt: Delfzijl en de Zaanstreek. De ontwikkeling heeft ook gevolgen voor de regio’s waarvan een groeiend deel van de beroepsbevolking buiten de eigen provincie werkt, waarschuwen de onderzoekers. ‘Door een groter geografisch bereik hebben werknemers meer keuzevrijheid en worden banen in verder gelegen regio’s ook een optie, zeker wanneer thuiswerken de fysieke afstand deels overbrugt.’ Dit kan gevolgen hebben voor de lokale arbeidsmarkt, stellen de onderzoekers. Werkgevers concurreren bij het aantrekken van personeel niet langer uitsluitend met bedrijven in dezelfde sector binnen de regio, maar ook met werkgevers elders in het land. Vooral in sectoren waar hybride werken gangbaar is, kan deze verschuiving de arbeidsmarkt competitiever maken voor regionale bedrijven, zeggen zij. Nog een regio die hard groeit, is Brainport Eindhoven. Tussen 2021 en 2024 groeide het aantal banen in Brainport Eindhoven harder dan gemiddeld in Nederland. Toch onttrekt deze Brabantse regio zich aan de groei van inkomende pendelstromen. Ondanks de banengroei wonen werknemers er nog steeds vooral in dezelfde regio. Dit komt mede doordat bedrijven rondom Eindhoven veel expats aantrekken, die graag in de omgeving wonen. 

Isadora (37) sliep slechts 4 uur per nacht: ‘Ik zag mijn inkomen dalen, maar kon geen oplossing bedenken’

Portret van expert Isadora Caporali in een wit overhemd tegen een lichte achtergrond.

 Isadora Caporali (37) en haar man Carel (47) wonen op Bonaire als hun zoons Joshua (5) en Luca (4) geboren worden. Isadora heeft een bedrijf waarin ze ondernemers in de gezondheids- en wellness sector leert een online bedrijf op te zetten. Carel werkt voor Defensie, bij de Koninklijke Marechaussee. Hij is in deze periode ziek thuis. Door langdurige blootstelling aan hoog-risico werk ervaart hij lange tijd veel stress. Wonen op Bonaire was ooit Isadora’s droom. Maar in haar nieuwe rol als moeder en ondernemer voelt wonen op een eiland zonder familie om hen heen niet meer passend. Als Luca 3 maanden oud is, besluit het gezin terug te keren naar Nederland. Een roerige periode volgt. Iedereen moet wennen aan de grote verschillende tussen Bonaire en Nederland. ‘Het is hier een stuk kouder, de kinderen zijn veel meer binnen en het leven gaat sneller. We hadden onze familie weer om ons heen. Dat was fantastisch, maar ineens weer volop in die familiedynamiek meedoen was soms ook overweldigend.’ Slaapproblemen vanaf de geboorte Dat hun kinderen op jonge leeftijd veel veranderingen hebben meegemaakt, is misschien wel deels de reden voor hun slaapproblemen, denkt Isadora. Toch hebben beide kinderen al vanaf hun geboorte moeite met slapen. ‘Joshua heeft autisme. We hebben met hem vanaf het begin veel therapie gehad en hebben altijd veel aandacht voor routines. Daardoor ging het slapen met hem redelijk goed’, vertelt Isadora. Zoon Luca heeft sinds zijn geboorte last van night terrors . ‘Hij begon midden in de nacht uit het niets te schreeuwen, soms wel 20 minuten lang. Je kon dan eigenlijk niets doen, behalve bij hem blijven en je hand op hem leggen. Ik weet niet of dit de reden is geweest, maar op een gegeven moment wilde hij niet meer in slaap vallen.’ Isadora en Carel proberen van alles – op een matras naast zijn bedje liggen of hem bij hen in bed leggen – maar niets helpt. Verstand op nul en doorgaan Isadora werkt 40 uur per week en stuurt een team van vier mensen aan. Dankzij haar eigen bedrijf, kan ze haar tijd flexibel indelen. De kinderen gaan twee keer per week naar de opvang; op de andere dagen is Isadora overdag veel met hen. ‘Als de kinderen om half 10 op bed lagen, moest ik eigenlijk ook gaan slapen. Maar vaak had ik die dag nog bijna niets gedaan en wilde ik toch even een paar emails sturen of een presentatie in elkaar zetten.’ Het gebeurt regelmatig dat Isadora tot 12 uur ‘s nachts doorwerkt en om 3 uur alweer wakker wordt van de kinderen. ‘Achteraf zie ik dat dit geen oplossing was, maar ik stond in de overlevingsstand. Ik zat vast in een vicieuze cirkel: door de vermoeidheid kon ik niet bedenken hoe ik onze situatie kon verbeteren.’ De combinatie van werk, zorg voor de kinderen en het langdurige slaaptekort vraagt fysiek en mentaal steeds meer van Isadora. ‘Slecht slapen heeft zoveel impact op je functioneren. Alles werd fragiel. Ik was niet meer de beste versie van mezelf: niet in mijn werk, niet in mijn relatie en niet naar mijn kinderen. Ik deed alles half en voelde mij tekortschieten als moeder, ondernemer en vrouw.’ De effecten van het slaaptekort Het slaaptekort stapelt zich op en krijgt het steeds meer invloed op haar werk. ‘In sales is een follow-up cruciaal, maar dat vergat ik. Als ik er na twee weken weer aan dacht, was het meestal te laat. Dat ik iets dat zo belangrijk was voor mijn resultaten vergat, gaf mij een groot gevoel van falen.’ Ook haar creativiteit en probleemoplossend vermogen nemen af. ‘Ik ben ondernemer dus mijn inkomen is direct gekoppeld aan mijn prestaties. Ik zat in een neerwaartse spiraal waarbij het steeds slechter ging met mijn bedrijf, maar ik kon geen oplossing bedenken.’ Haar interne criticus wordt steeds luider en ze voelt zich onzeker.’ In deze periode lanceert ze een nieuw project. ‘Het werd een totale flop. Ik was ziek en uitgeput die dag, maar ik dacht: ik ga het toch lanceren, want dit project gaat mijn bedrijf een boost geven. Er zat helemaal geen energie achter. Ik denk dat mensen dat voelden. Ik had die dag gewoon moeten gaan slapen.’ Het slaaptekort heeft ook invloed op Carel. ‘Carel volgde in die periode therapie. Het langdurige slaaptekort en de gebroken nachten vormden een extra stressfactor, waardoor het moeilijker was om echt stappen te zetten in dat proces.’ Er is nú een oplossing nodig Er ontstaan steeds meer irritaties tussen Isadora en haar man en ruzies over slaaptijden. Ze spreken af de kinderen om de dag naar bed te brengen. ‘Ik denk dat we dit twee weken deden toen ik naast Luca’s bed zat en dacht: dit is onzin, dit ga ik niet meer doen. Iemand moet hier een oplossing voor hebben.’ Ze stuurt een bericht in een WhatsAppgroep met moeders die ook gezondheidsexpert zijn. ‘Ik stuurde: dit is ons probleem en ik heb nú een oplossing nodig. Ik houd het geen dag langer vol.’ Nog diezelfde dag heeft ze contact met een slaapcoach. Hun zoon Luca is dan 1,5 jaar. Carel twijfelt in eerste instantie over de slaapcoaching – het is een flinke investering - maar Isadora zet door. ‘Dit was het grootste probleem in mijn leven. Ik had geen vakantie of nieuwe kleren nodig. Ik had slaap nodig.’ Toch moest Isadora ook over een drempel heen. ‘Ik denk dat we slaapproblemen van kinderen vaak normaliseren. Ik dacht eerst ook dat wij gewoon pech hadden. Tegelijkertijd voelde ik ook schaamte over het feit dat zoiets basaals als slapen bij ons niet lukte.’ Binnen twee maanden haar omzetdoel gehaald Achteraf hadden ze eerder hulp willen inschakelen, want met behulp van de slaapcoach zien ze al na twee weken verandering. ‘Een van haar eerste vragen was of wij Luca ooit hebben uitgelegd hoe bedtijd werkt. Dat hadden we niet. Het klinkt nu bijna te simpel om waar te zijn, maar we hebben een paar poppetjes gepakt en het uitgelegd. Hij vond het fantastisch. Hij keek ons aan met een blik van: ik snap het nu.’ Met behulp van stickers en beloningen lukt het Isadora en Carel om van slapen iets positiefs te maken. Vanaf dat moment gaat alles weer stromen. ‘Het eerste wat er gebeurde was dat ik weer een betere verbinding met Carel kreeg. Daardoor voelde ik mij blijer en meer ontspannen. Ik merkte dat mijn creativiteit weer ging stromen en kreeg meer zelfvertrouwen. Ik had niet langer het gevoel dat ik aan het overleven was.’ Isadora werkt op dat moment aan een nieuw omzetdoel waar ze zichzelf anderhalf jaar de tijd voor heeft gegeven. ‘Toen Luca beter ging slapen, had ik dit doel binnen twee maanden gehaald.’ Anderhalf jaar lang denkt Isadora dat ze meer en harder moet werken. ‘Ineens realiseerde ik mij dat dit niet de oplossing is. Ik moest eerst mijn basis op orde krijgen door goed voor mijn gezondheid te zorgen en te verbinden met mijn man en kinderen. De energie die ik nodig had om mijn werk goed te doen, volgde vanzelf.’ Ook bij Carel verandert er iets. Doordat het gezin weer beter sliep, kwam er ook meer ruimte voor herstel. ‘Bij stress en trauma speelt het window of tolerance een belangrijke rol: dat is de bandbreedte waarin het zenuwstelsel spanning goed kan verwerken. Wanneer iemand langdurig overbelast raakt door stress of slaaptekort, raakt dat systeem sneller ontregeld en wordt het moeilijker om echt stappen te zetten in therapie.’ Toen hun nachten beter werken, kreeg Carel meer energie om verder aan zijn herstel te werken. Een opwaartse spiraal Inmiddels is het alweer 2,5 jaar geleden dat ze de hulp van een slaapcoach inschakelde en zien hun avonden er heel anders uit. ‘De kinderen liggen meestal binnen vijftien minuten op bed en slapen van zeven tot zeven. Ik wil ze nu soms nog een paar minuten extra knuffelen voor ze gaan slapen’, zegt Isadora lachend. ‘Vanaf het moment dat we beter sliepen, kwamen we stap voor stap in een opwaartse spiraal.’ Na een lange carrière bij de Koninklijke Marechaussee besloot Carel uiteindelijk een nieuwe richting in te slaan. Hij werkt nu in het bedrijf van Isadora. ‘Carel is mijn technical brain. Als ik een idee heb, zorgt hij dat het werkelijkheid wordt.’ En ideeën heeft ze inmiddels weer volop. ‘Ik kan nu op ieder moment een goed idee hebben voor mijn bedrijf. Toen we zo slecht sliepen was mijn omzet 80.000 euro per jaar, inmiddels is dat gestegen naar 150.000 euro.’ 

Oudere werknemer wordt ontzien, jongere krijgt er meer werk bij: ‘Druk zal verder oplopen’

Twee mannen in reflecterende veiligheidskleding aan het werk bij een grote industriële boormachine in een werkplaats.

 Extra verlof, minder uren werken, geen nachtdiensten draaien of een ander takenpakket: er zijn veel manieren om oudere werknemers te ontzien. Veel werkgevers houden rekening met deze groep, blijkt uit nieuw onderzoek onder 148 werkgevers, uitgevoerd door werkgeversvereniging AWVN. Toenemende vergrijzing en zorgen over de bezetting Werkgevers krijgen de roosters nu nog rond, maar de werkvloer wordt steeds grijzer. Straks moet een groot deel van alle werkenden vanwege de verhoogde AOW-leeftijd langer doorwerken. Bijna driekwart van de werkgevers uit het AWVN-onderzoek verwacht dat in de toekomst meer medewerkers gebruik gaan maken van afbouwregelingen. Dat baart organisaties zorgen: wie pakt het werk op dat blijft liggen? 90 procent van de bedrijven biedt oudere medewerkers de mogelijkheid om extra verlof op te nemen of het werk langzaam af te bouwen richting het pensioen. Daar wordt gretig gebruik van gemaakt: 84 procent van de medewerkers voor wie dit geldt, neemt extra vakantie-uren op. De werkgeversvereniging stelt dat de werkverdeling tussen jong en oud schever wordt. Jongere werknemers krijgen meer werk op hun bord dat oudere collega’s laten liggen. Cijfers van het CBS lieten eind vorig jaar zien dat 16 procent van de werknemers een stressvolle baan heeft. „De werkdruk zal door de ‘ontziemaatregelen’ voor ouderen alleen maar verder oplopen’’, zegt Jannes van der Velde, woordvoerder van AWVN. AWVN ziet dat niet iedere werkgever ervoor kiest om een nieuwe kracht aan te nemen voor het werk dat blijft liggen. „Door krapte op de arbeidsmarkt zijn ze moeilijk te vinden, bovendien zou dat veel te duur worden. Ouderen die minder gaan werken drijven de loonkosten op.’’ Jan van den Hoogen, arbeids- en organisatiekundige bij arbodienstverlener Arbo Unie, denkt dat de grootste bulk van oudere medewerkers al met pensioen is. „Maar ik kan me voorstellen dat je de gevolgen merkt als in een team van twaalf man één senior collega minder gaat werken.” Impact van mantelzorg op de dagelijkse werkdruk De 60-plussers die richting hun pensioen gaan, zijn niet de enigen die de werkdruk verhogen, zegt Van der Velde. „Ondertussen groeit de groep mantelzorgers in Nederland ook.’’ Veel bedrijven hebben in hun arbeidsvoorwaarden extra mogelijkheden opgenomen waar mantelzorgers gebruik van kunnen maken, zoals extra verlofuren, flexibele werktijden of tijdelijk minder uren draaien . Er wordt een groeiend beroep gedaan op werknemers met een naaste die zorg nodig heeft en werk is in veel gevallen lastig te combineren met mantelzorgtaken. Maar tel je daar de groeiende groep oudere werknemers bij op die minder of anders gaan werken, dan wordt de situatie mogelijk nog nijpender. „Werkgevers hebben er belang bij om mensen fit te houden, zeker nu we langer moeten doorwerken. Maar als je de werkdruk verhoogt voor één groep vanwege voorzieningen voor een andere groep, is de vraag of daarmee wel het juiste effect wordt bereikt.” Focus op persoonlijke ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid Daarom pleit AWVN voor een andere oplossing om oudere werknemers gezond richting hun pensioen te begeleiden: meer focus op ‘een leven lang ontwikkelen’. Het idee: door zich te ontwikkelen naar een andere rol die minder van hen vraagt, houden werknemers hun werk langer vol. Van der Velde: „Een timmerman kan de laatste tien jaar van zijn carrière, als hij dat leuk vindt, docent worden op een technische school. Natuurlijk kan lesgeven ook zwaar zijn, maar die werklast is anders dan wanneer je elke dag fysiek aan het werk bent op een bouwplaats. Op deze manier zijn maatregelen zoals extra verlof of afbouwregelingen misschien helemaal niet nodig.” Daar sluit Van den Hoogen zich bij aan. „We zullen moeten kijken hoe we werk aantrekkelijk houden, zeker nu we sinds de verhoging van de AOW-leeftijd een grotere groep krijgen die aanhikt tegen langer doorwerken.’’ Angst voor kleiner pensioenpotje Zowel werkgevers als werknemers moeten over andere mogelijkheden gaan nadenken. Doe dat op tijd, zegt Van den Hoogen: „Je doet er goed aan om dat niet pas op je 55ste te doen, als je misschien al fysieke klachten hebt. Dat heeft een negatief effect op je motivatie om tot 70 jaar door te werken.” Een andere invulling van werkzaamheden kan overigens wel betekenen dat je minder gaat verdienen. Veel werkenden zitten daar niet op te wachten, ziet de organisatiedeskundige. „Mensen zijn over het algemeen bang om later tekort te komen als ze met pensioen zijn en willen daardoor geen stap terugdoen.’’ 

Ziek kind thuis? Meld jezelf niét ziek, maar claim dit verlof

Vader aan de telefoon troost ziek kind bij bureau

asfd

 Afbeelding boven het artikel ter illustratie. Personen komen niet in het artikel terug. Bron: Getty Images. Het is een reflex die veel werkende ouders herkennen, maar wettelijk gezien mag je jezelf niet ziekmelden als je kind ziek is. Het is belangrijk dat verzuimmeldingen correct worden gedaan, zodat alles administratief en richting de verzuimverzekering goed geregeld blijft. ‘Jij bent niet ziek, dus meld je ook niet ziek’, legt Joyce Knappe uit. Zij is directeur en oprichter van ProParents, een platform dat werkgevers informeert over werknemers met kinderen. ‘Transparant zijn over wat er speelt, maakt dat je samen met je werkgever kunt bepalen welke verlofregeling passend is.’ Rechten en plichten bij een ziek kind Als je kind ziek is, kom je als ouder direct in een spagaat terecht tussen zorg en werk. Toch heb je volgens Knappe meer rechten dan je denkt, beginnend bij het calamiteitenverlof. ‘Dit is bedoeld voor onverwachte, acute situaties waarbij je direct moet handelen. Bijvoorbeeld als de opvang belt dat je kind moet worden opgehaald, of als je ’s ochtends ontdekt dat je kind te ziek is om naar de opvang te gaan.’ Calamiteitenverlof duurt meestal enkele uren tot maximaal een dag en wordt volledig doorbetaald. Het is bedoeld om de eerste brand te blussen. Je werkgever mag van jou verwachten dat je vervangende opvang regelt en daarvoor krijg je tijd om afspraken te maken met een oppas of met je partner af te stemmen hoe jullie de zorg de komende dagen verdelen. Kortdurend zorgverlof inzetten Blijkt dat je kind langer ziek is en er niemand anders is die voor je kind kan zorgen, dan kun je kortdurend zorgverlof opnemen. Per jaar heb je recht op maximaal twee keer je wekelijkse arbeidsduur. Werk je veertig uur per week? Dan heb je recht op tachtig uur verlof. Tijdens dit verlof krijg je minimaal 70 procent van je loon doorbetaald. Je werkgever mag dit alleen weigeren als het bedrijf daardoor in ernstige problemen komt. ‘Dat mag niet zomaar, er moet een zwaarwegende reden voor zijn’, zegt Knappe. ‘Denk aan een cyberdeskundige met een ziek kind midden in een cyberaanval. Als jij de enige bent met toegang tot bepaalde systemen, kan jouw aanwezigheid noodzakelijk zijn.&#039; Langdurig zorgverlof bij ernstige ziekte Is er sprake van een ernstige, langdurige ziekte? Dan kun je langdurig zorgverlof opnemen. Je hebt recht op maximaal zes keer je arbeidsduur per jaar. ‘Veel ouders weten dit niet’, zegt Knappe. ‘Het is belangrijk dat je hierover tijdig gaat praten met je leidinggevende.’ Gebruik de regelingen waarvoor ze bedoeld zijn. Dat is helder, professioneel en voorkomt eventuele problemen met de zakelijke verzekering van je werkgever. Let op: langdurig zorgverlof kan invloed hebben op je inkomen en op je pensioenopbouw. Maak hierover altijd schriftelijke afspraken. De vakantiedagen-val vermijden Moet je vakantiedagen inzetten als je kind ziek is? Nee. Je werkgever mag je niet verplichten om vakantiedagen op te nemen voor de zorg voor een ziek kind. ‘Vakantie is bedoeld voor herstel en ontspanning, niet voor het runnen van een ziekenboeg,’ benadrukt Knappe. Sommige werkgevers sturen hier, vaak uit onwetendheid, toch op aan, maar als ouder sta je in je recht om dit te weigeren en in plaats daarvan zorgverlof op te nemen.’ Tegelijkertijd kan de afweging in de praktijk ingewikkelder zijn, vooral bij ernstige of langdurige ziekte kan langdurig zorgverlof financiële gevolgen hebben. Niet ieder gezin heeft de ruimte om dat inkomensverlies op te vangen. Je kunt er dan voor kiezen om vakantiedagen op te nemen, maar die keuze ligt bij de werknemer, niet bij de werkgever. De rol van de kinderopvang en regie houden Volgens Knappe verschillen kinderopvanglocaties in hun beleid rond kinderen met griep. Vaak sturen ze een kind met verhoging naar huis, ook om de gezondheid van de andere kinderen te beschermen. Als werkende ouder kan dat frustrerend zijn, zeker als een kind thuis lekker gaat spelen. Niet alle kinderdagverblijven gaan hier even streng mee om, ziet Knappe. ‘Het liefst zou je willen dat er naar het kind wordt gekeken en niet alleen naar de lichaamstemeperatuur.’ Het belangrijkste advies van Knappe? ‘Houd de regie. Meld de situatie direct, claim je calamiteitenverlof voor de eerste dag en gebruik die tijd om een plan te maken.’ Zo blijf je, ook met een ziek kind thuis, een betrouwbare professional. 

Last van 'mentale jeuk'? Waarom zelfs het negeren van een notificatie al schade aanricht aan je focus

Illustratie van een hoofd vol chaos door constante meldingen van groepsapps en social stress.

 Afbeelding boven artikel ter illustratie. Bron: Getty Images. Volgens Stefan van der Stigchel , hoogleraar Cognitieve Psychologie aan de afdeling Experimentele Psychologie van de Universiteit Utrecht, moeten we het vraagstuk ‘social stress’ serieuzer nemen dan we nu doen. ‘Je ziet in recente rapporten over onze samenleving termen als altijd aanstaan en hypernerveus . Dat begint steeds nadrukkelijker een rol te spelen als je kijkt naar de belastbaarheid die een mens per dag heeft.’ Social stress: eigen schuld? Werkstress nemen we serieus. Daar horen cao-afspraken, HR-beleid en arbo-interventies bij. Maar sociale druk - de verwachting dat je altijd bereikbaar bent, gelijk reageert en overal bij bent – wordt vaak als een individuele keuze gezien. ‘Bij werk kun je tegen een werkgever zeggen dat het zijn verantwoordelijkheid is dat een werknemer zonder te hoge belasting zijn werk kan doen. Bij social media wordt die verantwoordelijkheid bij het individu neergelegd; jíj kiest er tenslotte voor om je leven zo in te vullen. Maar daar wringt het, want ons brein maakt geen onderscheid tussen werkmail of een vriendenappje.’ Mentale jeuk Al die berichten, werk en social, slurpen aandacht. Als hoofdonderzoeker van het Attention Lab onderzoekt Van der Stigchel hoe dat werkt. ‘Je kunt je aandacht maar op één ding tegelijkertijd richten. Toch proberen we het massaal: multitasken tijdens vergaderingen, appen tijdens een film, scrollen bij een concert. Notificaties spelen daarin een cruciale rol.’ Een notificatie leidt niet alleen tijdelijk af, legt hij uit. ‘We zien dat de prestatie op een taak langere tijd achteruitgaat. Ik noem dat mentale jeuk. Zelfs als je de telefoon niet oppakt, is de schade al aangericht. Op het moment dat je iets ziet binnenkomen, is je aandacht al weg. Het kost tijd voordat je weer volledig terug bent bij datgene waarmee je bezig was. Je pakt de smartphone en bent zo twintig minuten verder.’ Aandacht is een batterij Herstellen van zo’n concentratieverstoring duurt even. ‘Je aandacht is een batterijtje dat je gedurende de dag moet opladen,’ zegt Van der Stigchel. ‘Veel mensen laden die batterij te weinig op.’ Minipauzes – even naar buiten kijken, wandelen, niets doen – zijn volgens hem essentieel om je aandachtsysteem te laten herstellen. ‘Als je elk leeg moment vult met scrollen of appen, blijft je brein in een lichte staat van alertheid. Het gevolg: je komt ’s avonds vermoeid thuis en hebt minder emotionele controle.’ De theorie dat slaapproblemen door blauw licht komen, nuanceert hij. ‘Het gaat om wat er óp het scherm gebeurt. Interactie met vrienden houdt je alert. Wetenschappelijk is aangetoond dat je langer nodig hebt om in slaap te vallen als je voor het slapengaan nog ligt te appen.’ Sociale druk is contextafhankelijk Is sociale druk dan net zo zwaar als werkdruk? Dat hangt volgens Van der Stigchel af van de context. ‘Werkdruk ervaar je sterk als je veel stress hebt en niet gestoord wilt worden. In een leuke fase van je werk kun je een berichtje in de avond best hebben. Maar bij een grote bezuinigingsronde voelt elk berichtje als een last.’ Hetzelfde geldt voor privé, voegt hij toe. ‘Een familiecrisis of relatieproblemen maken je draagkracht kleiner. Burn-out wordt dan ook steeds minder gezien als puur werkgerelateerd. Het is een complex fenomeen waarbij ook je privésituatie en de rust die je neemt een rol spelen.’ Moeite om het als probleem te zien Sociale overbelasting is lastig te erkennen, juist omdat het vaak verbonden is met leuke of waardevolle relaties. Wie klaagt over te veel vrienden of uitnodigingen, klinkt al snel ondankbaar. Toch is het volgens Van der Stigchel niet vreemd dat we hier tegenaan lopen. ‘We zijn een samenleving aan het inrichten die niet helemaal past bij hoe ons systeem werkt. Schermen schreeuwen om aandacht en sociale netwerken zijn gebouwd op voortdurende interactie. Door die sociale context voel je bijna niet meer dat je eigenlijk rust had moeten nemen.’ Afkicktips Afkicken van al die sociale aandachttrekkerij is niet makkelijk. Van der Stigchel, die boeken schreef als Grip op je Aandacht maakt een vergelijking: ‘Je gaat niet diëten met een pak koekjes naast je laptop. Dat is wat je doet als je probeert te concentreren met een smartphone in de buurt.’ Hij geeft de volgende tips: Scheid werk en privé: ‘Een afzonderlijke werk- en privételefoon kan helpen om die werelden gescheiden te houden.’ Beperk je apps: ‘Ik heb zelf maar één sociaal platform op mijn smartphone. Dat voorkomt dat ik ongemerkt van alles open.’ Zet notificaties uit: ‘Opvallend hoeveel mensen groepsapps gewoon aan laten staan. Zet ze uit en voorkom de mentale jeuk.’ Werk met tijdsloten: ’Plan vaste momenten om berichten te checken in plaats van continu.’ Creëer minipauzes zonder scherm: ’Even naar buiten staren is geen tijdverspilling, maar herstel.’ Van der Stigchel vergelijkt het met roken . ‘We hebben roken moeilijker gemaakt. Zo kun je ook dingen doen om te voorkomen dat je jezelf verliest en minipauzes mist. Aan het einde van de dag heb je dan mentale energie over, zodat je ’s avonds met meer aandacht bij je sociale netwerken kunt zijn. Misschien is dat wel de kern van social stress: dat je nergens meer volledig aanwezig bent.’ 

63 concepten in haar inbox en 8 Slack-kanalen: zo krijgt Semara haar to-do lijst toch af

Man met hoofdtelefoon werkend aan bureau met laptop en bureaulamp.

 Afbeelding boven artikel ter illustratie. Persoon komt niet in het verhaal terug. Bron: Getty Images. Dat gevoel van te veel meldingen, mails en notificaties ken ik maar al te goed. In mijn werk beheer ik klantrelaties en projecten over meerdere tijdzones. Ik schakel dagelijks tussen salesgesprekken, klantvragen en interne afstemming met collega&#039;s die volledig remote werken. Op een gemiddelde dag kun je me vinden in acht Slack-kanalen, tientallen Teams-overleggen en mijn inbox met 63 concepten. De valkuil van constante bereikbaarheid Als ik wil, kan ik de hele dag door bereikbaar zijn. Die flexibiliteit is geweldig, maar de constante stroom van notificaties bleek een valkuil. Elke ping, elk melding voelde als: kijk nu, reageer nu . Dat besefte ik pas echt toen ik op een avond om half elf ‘nog even snel’ een Slack-bericht beantwoordde. Voor ik het wist, zat ik weer midden in een nieuw gesprek. En dit speelt niet alleen in remote-first organisaties. Of je nu aan de keukentafel, hybride of op kantoor werkt: meldingen zijn overal. In een wereld waarin we constant verbonden zijn, lijkt er altijd iets te zijn dat om aandacht vraagt. Die onderbrekingen vullen niet alleen je werkdag in, maar nemen ook vaak de regie over je tijd over. Je bent vooral aan het schakelen. En juist daar is ons brein niet voor gemaakt: constant switchen maakt je moe, vermindert je concentratie en haalt de kwaliteit uit je werk. Je voelt je de hele dag druk, maar niet productief. Harder werken is niet de oplossing. Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat achter je laptop blijven zitten is ook geen optie. De enige manier om grip terug te krijgen, is bewust kiezen wanneer je reageert. En wanneer niet. Zo pak je de regie terug over je werkdag in 5 stappen 1. Plan dagelijks tijd voor diepe concentratie In mijn agenda plan ik dagelijks een paar uur &#039;deep work&#039; in. Deze behandel ik als een belangrijke afspraak. Slack op &#039;niet storen&#039;, telefoon weg, noise-cancelling koptelefoon op, alle tabs dicht. Volledig offline gaan en focussen op die ene taak. Die grote klus die je al weken uitstelt? Hier gebeurt het. 2. Communiceer je beschikbaarheid digitaal Een goede online-status is je beste vriend. Dit blijkt verrassend genoeg één van de krachtigste manieren om verwachtingen te managen en misverstanden te voorkomen binnen je team. &quot;In focuswerk tot 15:00” of &quot;Voor urgente zaken: bel me&quot; stelt duidelijke kaders. Ik laat mijn status bijvoorbeeld ook synchroon lopen met mijn agenda, zodat collega’s weten wanneer ik in een meeting of werkblok zit. 3. Beperk het afhandelen van e-mail Plan 3 vaste momenten per dag om je inbox af te werken: &#039;s ochtends, na de lunch en aan het eind van de dag. Daarbuiten: mail dicht. Ik zie bij klanten en collega’s hetzelfde patroon: zodra e-mail vaste plekken krijgt in de dag, neemt de mentale ruis drastisch af en stijgt de kwaliteit van het werk zichtbaar. De wereld vergaat niet als een reactie vier uur later komt, zelfs niet over continenten heen. 4. Kritisch kijken naar vergaderverzoeken Kan dit ook per mail?&quot; is één van mijn favoriete vragen. Niet elke update heeft een videocall nodig. En is een videocall toch nodig? Sta erop dat meetings een duidelijke agenda hebben, anders kun je je tijd beter besteden. 5. Bewaak je persoonlijke grenzen Misschien wel de belangrijkste les die ik heb geleerd: productiviteit gaat niet over meer uren maken, maar over beter afbakenen. Vraag om hulp als het nodig is, neem je pauzes, en stop wanneer het tijd is. Ik blok elke dag 45 minuten voor lunch, en werk ik een keer tot later door, dan begin ik de volgende dag gewoon wat later. Rust is geen luxe, maar noodzakelijk om te presteren. Oefening baart kunst Grenzen stellen en verwachtingen managen: het klinkt simpel, maar in de praktijk blijft het soms worstelen. Notificaties dempen, focusblokken inplannen en momenten van rust bewaken helpt. Maar dit gaat niet elke dag feilloos. Soms reageer je toch te snel. Soms laat je je alsnog meeslepen door de stroom van berichten. Bewustwording helpt. Productiviteit gaat niet over harder rennen, maar over bewuster kiezen waarvoor je bereikbaar bent. De mute-knop voelt soms als therapie, maar echte rust ontstaat pas wanneer je zélf de regie houdt over je digitale werkdag. Wanneer jij bepaalt wanneer je bereikbaar bent, en wanneer niet. En misschien is dat wel de belangrijkste les: flexibel werken betekent niet dat je altijd ‘aan’ moet staan. Het is de balans tussen bereikbaarheid en rust die ervoor zorgt dat je productief én mentaal gezond blijft. 

Snel je bruto of netto salaris berekenen? Gebruik onze handige tool en weet wat je kunt verwachten! 

Bruto netto calculator

Vraag jij je af of je wel genoeg verdient? Check je salaris in de salariswijzer. Vul een aantal vragen in en krijg direct resultaat.

Salariswijzer

Double Cards NVB B2C

Je ontvangt van ons om de week: handige tips over solliciteren en interessant nieuws over werk.

Werk-privébalans