'Altijd nuttig zijn in je werk ís niet nuttig': zo groei je wél in je carrière

Foto ter illustratie, persoon komt niet terug in het artikel. Credits: Getty Images.

Ze heeft niets tegen hard werken en prestaties, dat vooropgesteld. Maar het onderzoek van gedragswetenschapper en psycholoog Daniela Becker concludeert wel dat het najagen ervan kan doorslaan als we geen oog hebben voor plezier. Een rapport van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving sprak vorig jaar zelfs van een hypernerveuze samenleving. Becker, werkzaam voor het Behavioural Science Institute van de Radboud Universiteit, waarschuwt: ‘Als je op álle domeinen van je leven prestatie- en optimalisatiegericht wordt, kom je terecht in die hypernerveuze samenleving. Elk moment moet ergens toe dienen.’

Ruimte maken voor momenten in het hier en nu

Vanwege die constante prestatiedruk is het volgens Becker nodig om expliciet ruimte te maken voor momenten die nergens toe hoeven te leiden. ‘Momenten die gewoon in het hier en nu prettig zijn.’ Veel mensen vatten volgens haar plezier nog steeds op als ‘even niks doen’, ingeklemd tussen twee nuttige activiteiten. Of als beloning: eerst werken, dán ontspannen. ‘Die gedachte is heel dominant. Maar dat maakt plezier afhankelijk van prestatie. En dat kan een toxische relatie worden. Zeker als je werk nooit écht af voelt, of als omstandigheden – jonge kinderen of een lastige baas –succes lastiger maken. Dan lijkt het alsof je geen plezier hebt verdiend.’

Haar onderzoek laat een andere invalshoek zien. Niet hoe vaak mensen leuke dingen doen, maar hoe ze die beleven, blijkt doorslaggevend. Mensen verschillen sterk in wat Becker hedonic capacity noemt: het vermogen om daadwerkelijk plezier te ervaren tijdens een prettige activiteit, zonder afleidende gedachten over werk of andere dingen die je op dit moment denkt beter te kunnen doen. ‘Dat kan een pauze zijn, een stuk taart, een avond op de bank of een feestje in het weekend.’

Kwaliteit en aandacht verhogen de levenstevredenheid

Opvallend: mensen die goed kunnen genieten, doen niet per se méér leuke dingen. Ze halen er vooral meer kwaliteit uit. In meerdere studies laat Becker zien dat juist die kwaliteit samenhangt met hoger welzijn en meer levenstevredenheid. Niet het aantal pauzes, maar de aandacht die je eraan geeft. ‘Dezelfde activiteit kan totaal anders worden beleefd,’ zegt ze. ‘De een leest de krant als informatie-inname, de ander als een geluksmoment met koffie.’ Dat verschil verklaart waarom sommige mensen zich na een break opgeladen voelen en anderen juist onrustig blijven.

Dat onrustige gevoel is cruciaal. ‘Als je een pauze neemt zonder echt plezier te ervaren, blijft het knagen. Dan ga je daarna sneller weer naar je telefoon, de koelkast of iets anders zoeken. Uit lopend onderzoek blijkt dan ook dat wie wél met aandacht geniet, vervolgens met een vrijer hoofd terugkeert naar het werk.’

De impact van social media op rust en schuldgevoel

Social media spelen daarin een dubbelrol. ‘Het is niet per definitie slecht,’ benadrukt Becker. ‘Maar je moet eerlijk zijn: hoeveel plezier haal je er echt uit? Veel platforms zijn ontworpen om eindeloos te prikkelen. Het gevolg: je brein komt niet tot rust en schuldgevoel ligt op de loer. Als je merkt dat je je er slechter door voelt, is het verstandig een andere bron van plezier te zoeken. Een wandeling, een boek, iets waar je wél een positief gevoel aan overhoudt.’

Uit haar onderzoek blijkt ook een schaduwzijde: mensen die structureel moeite hebben om plezier te ervaren, zijn eerder geneigd tot compensatiegedrag. Denk aan alcohol om stress te dempen of gedachten uit te zetten. ‘Een glas wijn op z’n tijd is prima. Maar als het een mechanisme wordt om te ontspannen, is het geen plezier meer maar een verdoving.’

Oefenen met mindfulness voor een gezond leven

Het goede nieuws: plezier beleven kun je oefenen! In Beckers studies werkt ze onder meer met mindfulness-achtige interventies, waarin deelnemers leren hun aandacht bij de positieve ervaring te houden. Het effect is meetbaar: studenten genieten aantoonbaar meer van chocola of vrije tijd als ze hun aandacht niet laten kapen door gedachten over wat ‘nog moet’. Dat vraagt wel zelfkennis en oefening. ‘Mensen vinden het normaal om hun werkprestaties serieus te nemen, maar niet om serieus na te denken over wat hen écht plezier geeft. Terwijl dat minstens zo belangrijk is voor een gezond leven.’

Effect op creativiteit en productiviteit op de werkvloer

De hamvraag: word je hier ook beter van in je werk? Becker is daarin voorzichtig. ‘Wat is ‘beter’? Creatiever, efficiënter, productiever? Ons onderzoek laat in elk geval zien wat níét gebeurt: goed kunnen genieten schaadt prestaties niet. Integendeel. In meerdere studies vonden we geen negatieve effecten op studieresultaten, loopbaan of salaris – er is zelfs een licht positief effect zichtbaar. Hieruit blijkt dat het beleven van plezier een vaste plek in ons dagelijks leven heeft verdiend.’ 

Het ideale scenario is kunnen schakelen: tijdens werk echt werken, tijdens plezier echt plezier hebben. ‘Nu zijn werkgedachten vaak aanwezig in vrije tijd en omgekeerd. Meer in het moment zijn in beide situaties geeft rust.’ Sinds haar eigen onderzoek kijkt Becker ook anders naar haar eigen avonden. ‘Ik zit nu makkelijker een avondje op de bank te niksen. Ik zie het als investeren in mijn mentale gezondheid.’