Leer toch eens luisteren, al doe je het voor jezelf

Er wordt wel beweerd dat van alle communicatieve vaardigheden luisteren de belangrijkste is. We zijn daar volgens onderzoek van Paul Rankin ook 45 procent van onze dagelijkse ‘communicatietijd’ aan kwijt (tegen 30 procent aan spreken, 16 procent lezen en 9 procent schrijven).

Toch blijken maar weinigen echt in staat te zijn om goed te luisteren. Dat is ook wel te verklaren: we kunnen namelijk veel sneller denken dan praten, wel vijf keer zo snel. In gesprekken betekent dit dat een luisteraar altijd een paar stappen verder is dan de spreker. En dan ligt het risico van afdwalen en concentratieverlies natuurlijk snel op de loer. Je hoort dan nog wel van alles, maar dat is iets anders dan echt luisteren.

Valkuilen

Alvorens in te gaan op wat goed luisteren dan echt behelst, geef ik eerst een kort overzicht van de grootste en hopelijk ook meest herkenbare luistervalkuilen:

Zinnen afmaken

Vaak denk je al te weten waar je gesprekspartner naartoe wil (je denkt immers veel sneller) en wil je het gesprek ‘helpen’ door de zin van de ander vast af te maken. Aardig bedoeld wellicht, maar bijzonder irritant en een groot risico bovendien: je kunt het eind van de zin namelijk makkelijk verkeerd inschatten. Zo creëer je juist twijfels over jezelf die er eerder misschien helemaal niet waren. Houd dus altijd je lippen op elkaar en laat de ander zijn zinnen afmaken.

Onderbreken

Nog zo’n ergernis: de ander onderbreken. Ook typisch gedrag van mensen die liever spreken dan luisteren. Door te onderbreken geef je het gesprek een wending die je zelf misschien graag wilt, maar die vaak een heel verkeerde blijkt te zijn. Ook hier vul je feitelijk weer aan wat je denkt dat de ander wil gaan zeggen, maar dat hoeft natuurlijk helemaal niet het geval te zijn. Bijkomend effect: je haalt alle spontaniteit uit een gesprek en je gesprekspartner zal op zijn beurt sneller geneigd zijn om minder, of in elk geval minder aandachtig, naar jou te luisteren.

Te snel advies geven

Ook hier weer een goedbedoelde, maar desastreuze gesprekstechniek: je wilt de ander helpen en geeft hem zo snel je kunt een welgemeend advies. Je denkt daarbij probleemoplossend te werk te gaan, maar eigenlijk overrule je de ander volledig en gooi je elk constructief gesprek direct in het slot. Onthoud alsjeblieft dat je tot het beste advies komt als je het samen tot stand brengt. Daar is een dialoog voor nodig, waarbij je elkaar vragen stelt en waarbij je ook echt naar elkaars antwoorden luistert. Het plompverloren geven van een advies komt eerder betweterig over dan behulpzaam.

Empathisch luisteren en parafraseren

Een bijkomend nadeel van al deze valkuilen is dat ze de relatie tussen de gesprekspartners niet bevorderen, maar juist frustreren. Om echt aan je relatie te werken, zowel in zakelijke als privésituaties, moet je je leren bekwamen in empathisch luisteren. Empathisch luisteren betekent dat je laat zien dat je de boodschappen en de gevoelens van je gesprekspartner begrijpt.

Een enorm krachtig middel daarbij is het samenvatten of parafraseren van de woorden van de ander. Door de woorden van de ander op die manier terug te geven, voeg je niets toe aan de boodschap: je geeft op een effectieve manier aan hoe jij de boodschap hebt geïnterpreteerd. Je stuurt de betekenis die jij hebt opgevangen terug aan de zender. En daarmee geef je je gesprekspartner ook echt het gevoel dat hij wordt gehoord en dat jij je best doet zijn gedachten en gevoelens te begrijpen.

Bovendien kan deze manier van de woorden ‘teruggeven’ voor jezelf een check vormen dat je de spreker ook echt goed begrepen hebt. Last but not least stel je op deze manier de ander in staat om zijn eigen woorden te toetsen en zo nodig aan te scherpen of te wijzigen: en dat is pas een constructieve bijdrage aan een discussie.

Samen komen spreker en luisteraar tot elkaar, zonder dat de een de ander stuurt, onderbreekt of overrulet. Spreken is zilver, maar echt luisteren is goud!