Heb je weinig ambitie? Dan mag je jezelf gelukkig prijzen

Dit artikel verscheen eerder op Intermediair (3 augustus 2021)

Het is niet dat je niet blij bent met je werk: je hebt het juist ontzettend naar je zin zoals het gaat. Zo zeer zelfs, dat je het eigenlijk wel prima vindt. Je zou denken dat de mensen hogerop hun handen mogen dichtknijpen met iemand die simpelweg blíj is met wat-ie doet, toch word je constant gebombardeerd met het moeten bereiken van doelen, meerjarenplannen en groeimogelijkheden. Vermoeiend, maar ook confronterend. Wat als je later spijt krijgt dat je niet harder je best hebt gedaan om ‘vooruit te komen’?

Loopbaanontwikkeling is belangrijk in de wereld van hogeropgeleiden. Je begint ergens, het liefst al zo hoog mogelijk, en langzaam werk je je omhoog naar de top. Met iedere trede die je bestijgt, ontdoe je je van weer wat micromanagement en mag je jezelf, ook letterlijk, steeds iets rijker prijzen. Deze wereld is een lineaire streep omhoog: wie niet meedoet of stil blijft staan, doet het per definitie minder goed.

Workism

Ideeën als deze bestaan bij de gratie van de mensen om ons heen. Omdat ze keer op keer worden bevestigd, worden ze ‘normaal’ en lijkt het alsof er geen andere mogelijkheid bestaat. Toch is het helemaal niet zo vanzelfsprekend dat werk zo belangrijk is in het leven van een mens. In een essay voor The Atlantic schrijft de Amerikaanse journalist Derek Thompson dat het hele idee van je omhoog werken ‘pas’ een 20ste-eeuwse uitvinding, is. Workism noemt hij het, een bijna religieuze kijk op het belang van onze baan. ‘Het is de overtuiging dat dat werk niet alleen noodzakelijk is voor economische productie, maar ook het middelpunt van iemands identiteit en levensdoel; en het geloof dat ons welzijn hand in hand gaat met aan het werk zijn.’

Wat ben je zonder je werk? Stel je jezelf weleens aan anderen voor zonder enige verwijzing naar wat je voor de kost doet? Het is een leuke uitdaging voor wanneer je deze zomer nieuwe mensen ontmoet.

Interessant in dit kader zijn de ideeën van de Britse econoom John Maynard Keynes, die in 1930 voorspelde dat de vooruitgang zo goed haar werk zou doen, dat we er in de tijd waarin we nu leven werkweken op na zouden houden van niet meer dan 15 uur. Ieder probleem rondom onze baan zou oplossen en in plaats daarvan zouden we ons druk gaan maken over hoe we onze vrije tijd doorbrengen, aldus Keynes. Het lollige is dat de economen van toen niet voorzagen dat de rol van ons werk evengoed is doorgeëvolueerd. In plaats van dat het gaat om het creëren van materiële mogelijkheden en financiële zekerheid, zijn onze banen een wijze geworden waarop we laten zien wie we zijn. We zóúden misschien wel heel weinig hoeven te werken, maar dat willen we stiekem gewoonweg niet. We zijn verslaafd geraakt aan het druk en nodig zijn – werk als onmisbaar onderdeel van onze identiteit.

Dromen verwezenlijken

Er is natuurlijk niks mis met werk. Soms moet het gewoon gedaan worden. Maar we zien ook dat onze huidige cultuur waarin binnen ons werk zelfverwezenlijking zo belangrijk is dat we er massaal burn-outs op nahouden, niet bepaald eentje is waar dromen worden verwezenlijkt. Dat lijkt voorbehouden aan een kleine elite, die vervolgens wel weer anderen kunnen ‘inspireren’ met die felbegeerde beelden van dat tweede huis en het bereiken van die bovenste tree van de ladder. Ambities, benadrukken ze, héb ze, jaag ze na.

Kijk, als je je werk niet leuk vindt dan is het logischer dan je het elders zoekt. Maar groei vind je niet alleen in je werk. Wellicht mis je die ambitie juist omdat je op andere vlakken in je leven al zoveel rijkdom ervaart en lessen leert? De volgende keer wanneer je je afvraagt of je iets verkeerd doet als je niet per se heel ambitieus bent, mag je jezelf heel gelukkig prijzen. Een diep gevoel van tevredenheid en dankbaarheid is misschien wel uiteindelijk de allergrootste prijs.