Onze geldgekte neemt rare vormen aan

Beeld: Jurgen Flick

Een van de belangrijkste wetten in de economie is de tijdswaarde van geld, ook wel rente genoemd. Mensen hebben liever nu geld dan volgend jaar. Omdat je vanwege de inflatie volgend jaar waarschijnlijk minder kunt kopen voor hetzelfde bedrag. En omdat je de lol van het uitgeven uitstelt. Das war einmal. Tegenwoordig is de tijdswaarde van geld, oftewel de rente, nul. Dat is raar. Elf trends in de wondere wereld van het geld.

Negatieve rente

De rente waartegen degelijke overheden als de Nederlandse kunnen lenen, is lager dan nul. Je moet de Nederlandse staat nu 1.000 euro geven om over tien jaar ongeveer 960 euro terug te krijgen.

Maar het is nog erger, want je moet ook rekening houden met de inflatie. Stel dat die de komende tien jaar gemiddeld 1,5 procent bedraagt, dan is die 960 over tien jaar nog maar 830 euro waard. Neem je ook de vermogensbelasting mee, dan blijft er nog maar zo’n 700 euro over. En dan houd ik nog niet eens rekening met de verhoging van de vermogensbelasting voor beleggers, zoals voorgesteld door het kabinet.

Als lenende consument merk je niets van die negatieve rente. Dat komt door de risico-opslag. Daarom betaal je bij een hypotheek een procent of twee en bij consumptief krediet of een creditcardlening zomaar 6 tot 15 procent rente.

Rente omlaag, spaarsaldo omhoog.

Hoewel de rente de afgelopen tien jaar gestaag daalde naar nul procent, nam het spaarsaldo toe. Dat is paradoxaal, maar wel verklaarbaar. ‘Het komt vooral doordat onze inkomens de afgelopen jaren zijn gestegen’, zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING Bank.

‘Als je inkomen stijgt, kun je meer opzijzetten. Verder speelt de vergrijzing een rol: ouderen nemen minder risico met hun spaargeld en zullen minder, en minder risicovol, beleggen. Daarnaast sparen veel jongeren omdat de door de overheid opgestelde regels voor het krijgen van een hypotheek strenger zijn geworden. Daarom moeten starters op de woningmarkt al een bedrag hebben gespaard voordat ze een huis kunnen kopen. Tenslotte is er nog een effect van de afgelopen crisis: mensen zijn sindsdien geneigd iets meer te sparen. Maar dat effect is relatief beperkt.’

Spaargeld levert wel iets op

Je kunt er ook anders tegenaan kijken. Je krijgt op een spaarrekening geen rente, maar het staat wel veilig, het is verzekerd tegen brand en diefstal. Als je op reis gaat, hoef je niet een geldzakje mee te sjouwen, maar je kunt alles online overboeken en betalen. En dat voor meestal maar een paar euro per maand aan bankkosten. Dan is nul procent rente nog soepel!

Plastic geld 1

Plastic geef je sneller uit. Dat blijkt uit onderzoek. Logisch: je ziet niet meteen wat er verdwijnt – dat komt later pas. Je hoeft er niet voor in de rij voor de geldautomaat te staan en het gaat ook nog eens veel sneller. Blom van ING: ‘De betaalpijn van cash is groter dan van plastic geld. Als je grip op je geld wilt houden en weinig geld hebt, kan het verstandig zijn om met jezelf af te spreken dat je bijvoorbeeld eens per week een bepaald, vast bedrag pint. Ook voor kinderen en sommige ouderen zal er altijd behoefte zijn aan contant geld.’

In tegenstelling tot Zweden, waar het contante geld naar verwachting over een paar jaar is verdwenen, streeft De Nederlandsche Bank (DNB) ernaar dat cash geaccepteerd blijft.

Plastic geld 2

Plastic geld heeft ook voordelen boven cash. Als elke door jou uitgegeven cent wordt geregistreerd, kun je makkelijker nagaan waaraan je het hebt uitgegeven. Misschien loopt je rekening wel snel leeg, maar je kunt achteraf in een handomdraai nagaan waar dat geld is gebleven.

Betalen met je hoofd

In China gebruikt een half miljard mensen dagelijks de telefoon om te betalen. Overal: in de winkel, in restaurants en op de markt. Maar dit is voor sommigen alweer een verouderde techniek. De nieuwste trend is betalen door ergens naar te kijken, gezichtsherkenning dus. Sinds kort installeert Alibaba-dochter Alipay een filter op de scanapparatuur die je gezicht mooier maakt. Vrouwen betalen namelijk veel minder vaak met hun gezicht dan mannen, omdat ze vinden dat ze er niet goed op staan. Je gezicht komt immers prominent op een scherm te staan en bepaalde kenmerken worden uitvergroot. Na installatie van het beauty-filter blijft deze uitvergroting, die juist nodig is om gezichten te kunnen onderscheiden, verborgen onder de motorkap.

Abonnementen

Voor bedrijven is dit een fijn verdienmodel en consumenten lopen er ongemerkt door leeg: abonnementen. Traditioneel zijn er de glazenwasser, de krant, het zwembad en de telefoon. Een meer recent fenomeen is de swapfiets, het groente-abonnement, de deelauto, het abonnement op de sportschool, op de financieel adviseur en niet te vergeten de honderden goede doelen die om geld bedelen.

Het fenomeen wordt steeds groter, ziet Erica Verdegaal, columnist in het FD en auteur van tal van boeken over geld. ‘Ik vind dit een vervelende trend. Het jaagt de vaste lasten enorm op, zodat mensen eerder in de problemen kunnen komen.’ Het Nibud, dat dit fenomeen onderzocht, vond dat 9 van de 10 Nederlanders het aantal abonnementen onderschat. Vooral jongeren laden zich vol met abonnementen.

Los niet af!

Aflossen is voor de domme. Als je tegenwoordig een hypotheek hebt, is de rente alleen nog aftrekbaar als je elke maand een deel aflost. Ik reken regelmatig aan klanten voor dat zij beter niet kunnen aflossen. Weliswaar is de rente dan niet aftrekbaar, maar de maandlasten zijn veel lager. En het voordeel van de hypotheekrenteaftrek wordt toch steeds kleiner.

Ook bij studieschulden kun je je afvragen waarom je die zou moeten aflossen. Aan de andere kant: met een studieschuld kun je minder hypotheek krijgen.

Schatrijke pensioenfondsen

Nog nooit hadden de grote pensioenfondsen zoveel geld in kas: twee keer zo veel als aan het begin van de crisis. Toch dreigen veel fondsen binnenkort flink te moeten korten. Het geld klotst tegen de plinten, maar de pensioenen gaan omlaag en de pensioenpremies omhoog.

De reden is dat pensioenfondsen moeten garanderen dat er voldoende geld in kas is, zelfs als zij vanaf nu risicoloos zouden beleggen. Dit uitgangspunt is omstreden, maar het is nu eenmaal de wet.

Geld opmaken

Steeds vaker vragen klanten mij of ik wil uitrekenen hoeveel geld ze kunnen uitgeven als ze op hun, bijvoorbeeld, 92ste overlijden. Op dat moment zijn ze bij voorkeur blut. Geld overhouden voor het nageslacht? Dat deden onze (groot-)ouders, maar steeds meer 40-minners boeit dat niet. Ze willen hun kinderen best financieel ondersteunen als dat nodig is, maar zuinig leven om maar een flinke erfenis te kunnen nalaten, dat is uit de tijd.

‘Deze ontwikkeling heeft voor- en nadelen’, zegt FD-columnist Erica Verdegaal. ‘Als je je kinderen te veel geld schenkt als ze nog jong zijn, worden ze lui. Ga dus niet te vroeg schenken. Je mag ze best wat nalaten, maar niet te vroeg. Ze moeten eerst leren zichzelf in financieel opzicht te redden. Een minder gelukkige trend vind ik dan ook het sparen of beleggen voor je kinderen op een rekening waar ze aan mogen komen zodra ze achttien worden. Regelmatig wordt het tegoed er dan in korte tijd doorheen gejaagd. Je kunt beter vermogen opbouwen op een eigen spaar- of beleggingsrekening.’

Regel het zelf

Het is belangrijker dan ooit om je geldzaken op orde te hebben. Marieke Blom van ING: ‘Mensen worden geacht om meer dan vroeger zelf hun geldzaken te regelen. Zaken als pensioen en verzekeren worden lang niet meer altijd door je werkgever geregeld. Daarom is financiële educatie steeds belangrijker. Helaas blijkt dat niet iedereen daarmee wordt bereikt.’

Wat dit betekent? Dat je steeds meer zelf moet nadenken over beleggen, over schulden, over je pensioen en over andere financiële planningsvragen. Big brother doet het niet voor je.