Zwangerschapsdiscriminatie blijft hardnekkig probleem op de werkvloer

Vijf jaar later - en een grootschalige bewustwordingscampagne van de overheid samen met WOMEN Inc. verder - blijft zwangerschapsdiscriminatie een hardnekkig en omvangrijk probleem. Uit een evaluatie van het College over het jaar 2024 blijkt dat nog steeds bijna de helft van alle beoordelingsverzoeken in arbeidsdiscriminatiezaken betrekking heeft op zwangerschapskwesties. Dit laat zien dat bewustwording alleen niet genoeg is: structurele verandering op de werkvloer blijft noodzakelijk.

Van ontslag tot subtiele uitsluiting

“Deze cijfers herkennen wij helaas maar al te goed”, zegt Lisa Viktorsson, vakbondsbestuurder bij de FNV voor Vrouwen Campagne. “Sterker nog: wij vermoeden dat het daadwerkelijke percentage zelfs hoger ligt, omdat zwangerschapsdiscriminatie vaak niet wordt herkend of gemeld.”

De meldingen die binnenkomen bij de vakbond gaan vaak over het niet verlengen van een tijdelijk contract, ontslag tijdens proeftijd of het mislopen van een promotie die uiteindelijk naar iemand anders gaat. Maar discriminatie kan ook subtieler zijn: vrouwen worden ineens niet meer uitgenodigd voor belangrijke vergaderingen of krijgen opmerkingen die hen het gevoel geven minder welkom te zijn. “Voor veel vrouwen voelt dit niet direct als zwangerschapsdiscriminatie, terwijl het dat wel degelijk is”, legt Viktorsson uit. “Hierdoor blijft een groot deel van de gevallen onder de radar.”

Zorgplicht van de werkgever

Veel vrouwen weten niet dat ze tijdens en na hun zwangerschap recht hebben op regelmatige werktijden, extra rustmomenten en een kolfruimte. Zelfs wanneer ze hun rechten wel kennen, durven ze hier niet altijd om te vragen uit angst hun baan of carrièrekansen te verliezen. Helaas is die angst vaak gegrond: volgens Viktorsson reageren werkgevers regelmatig negatief wanneer vrouwen hun rechten opeisen. Het wordt vaak aan de individuele vrouw overgelaten om voor zichzelf op te komen, wat het extra moeilijk maakt.

“Een voorbeeld hiervan is een zwangere vrouw die in een distributiecentrum werkte en vroeg of ze tijdelijk zittend in plaats van staand mocht werken, omdat het fysiek te zwaar werd”, vertelt Viktorsson. “Hoewel dit een redelijk verzoek is en onder de zorgplicht van de werkgever valt, werd haar verzoek geweigerd en werd haar tijdelijke contract vervolgens niet verlengd.”

Zwangerschapsdiscriminatie speelt niet alleen tijdens de zwangerschap

Ook na de zwangerschap lopen vrouwen nog tegen uitdagingen op de werkvloer aan. Zo ontbreekt het vaak aan een geschikte kolfruimte of andere voorzieningen: ruim 80% van de kolfruimtes voldoet niet aan de wettelijke eisen, en twee op de tien vrouwen heeft helemaal geen kolfruimte tot hun beschikking. Hoewel werkgevers wettelijk verplicht zijn dit goed te regelen, gebeurt dit in de praktijk vaak niet.

Daarnaast keren vrouwen soms terug in een werkomgeving die weinig begripvol of ondersteunend is. “Hierdoor kan een sfeer ontstaan waarin ze het gevoel hebben dat hun inzet in twijfel wordt getrokken”, zegt Viktorsson. “Dit maakt het veel moelijker om met vertrouwen weer in te stromen. Soms leidt het zelfs tot uitval en dat is zonde, want met de juiste steun en faciliteiten zouden deze vrouwen gewoon gezond en volwaardig hun werk kunnen doen.”

Hoe zwangerschapsdiscriminatie het speelveld ongelijk houdt

Tijdens de kwetsbare periode rondom zwangerschap hebben vrouwen behoefte aan zekerheid en steun, maar discriminatie veroorzaakt vaak juist (financiële) stress en onzekerheid. In plaats van rust en stabiliteit voor zichzelf en hun baby, belanden veel vrouwen in een wankele situatie. Sommigen besluiten minder te gaan werken of zelfs helemaal te stoppen vanwege het gebrek aan ondersteuning op de werkvloer, wat schadelijk kan zijn voor zowel hun loopbaan als hun welzijn. 

Daarnaast bevestigt zwangerschapsdiscriminatie het idee dat werk en moederschap moeilijk te combineren zijn. “Vrouwen moeten keuzes maken die mannen zelden treffen, zoals een promotie laten schieten of uren terugschroeven”, zegt Viktorsson. “Zo blijft het speelveld ongelijk en raken vrouwen structureel op achterstand.”

Praktische stappen die je kunt ondernemen

Weet je niet precies wat jouw rechten en plichten zijn tijdens en na je zwangerschap? Op de website van Women Inc. vind je een handige checklist met al jouw rechten op een rijtje. Als je vermoedt dat je wordt gediscrimineerd vanwege jouw zwangerschap, dan is het belangrijk om actie te ondernemen.

• Maak het bespreekbaar binnen de organisatie – ga in gesprek met een leidinggevende, HR-afdeling of een vertrouwenspersoon.

• Zoek steun bij een vakbond - ook als je geen lid bent kun je terecht voor juridische ondersteuning of begeleiding bij een klacht.

• Doe een melding bij het College voor de Rechten van de Mens - dit onafhankelijke instituut kan een oordeel uitspreken dat helpt de situatie te verduidelijken en verbeteringen af te dwingen.

“Zwangerschap hoort bij het leven”, sluit Viktorsson af. “Het mag nooit een reden zijn om iemand anders te behandelen op het werk. Door het bespreekbaar te maken bescherm je niet alleen jezelf, maar baan je ook de weg voor andere vrouwen en voor echte verandering.”