Arts Rebecca Gomperts helpt vrouwen die geen abortus mogen ondergaan

Ze hoort vaak intens verdrietige verhalen. Over verkrachting, gewelddadige relaties of pure armoede. Verhalen van vrouwen die straks niet kunnen zorgen voor een baby, en die de wanhoop nabij zijn. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) laten ruim 21 miljoen vrouwen per jaar illegale abortussen uitvoeren. Ruim een derde van hen belandt daarna in het ziekenhuis of kampt langdurig met klachten. Sommigen overlijden. ‘Ik zie dat als sociaal onrecht’, zei Gomperts in het BBC-programma HARDtalk.

Maar de meningen over het werk van de abortusarts en activist lopen ver uiteen, van gruwelijk tot geweldig. Op veel plekken waar ze de abortusboot van Women on Waves probeerde aan te meren, stonden demonstranten aan de wal om te voorkomen dat er vrouwen aan boord konden komen. Toen ze in 2004 in Portugal wilde aanleggen, stuurde de minister van Defensie twee oorlogsboten op de abortusboot af. En dan waren er in het begin ook nog problemen met de benodigde vergunningen.

Inlevingsvermogen

‘Wat ik zo vaak mis wanneer mensen het hebben over abortus’, zei Gomperts er zelf vorig jaar over in gesprek met De Volkskrant, ‘is het perspectief van de vrouw. Hoe kan het dat het inlevingsvermogen volledig ontbreekt? Dat er alleen maar wordt geoordeeld?’

Rebecca Gomperts studeerde geneeskunde en kwam tijdens haar coschappen in een Afrikaans land voor het eerst in aanraking met vrouwen die hun zwangerschap wilden beëindigen. Abortus was een onderwerp waar ze tot dan toe eigenlijk niet mee bezig was geweest. ‘Het werd in vier jaar studie niet één keer genoemd.’ Haar ervaringen met de vrouwen daar, die bij zichzelf met naalden in de weer waren geweest voordat ze in het ziekenhuis belandden, deden Gomperts besluiten dat ze zwangeren wilde helpen. Op haar 28ste ging ze bij een abortuskliniek in Amsterdam werken.

Het idee voor de abortusboot ontstond pas later, toen Gomperts in 1997 als scheepsarts met Greenpeace meevoer. ‘De kapitein droeg het idee aan’, vertelde ze in de documentaire Vessel. ‘Hij zei: ‘Als je een Nederlandse boot hebt, kun je vrouwen aan boord halen, naar internationale wateren varen en ze daar op een legale manier met een veilige abortus helpen.’’ Een zeecontainer werd omgebouwd tot mobiele kliniek. In die kliniek werden uiteindelijk nooit abortussen uitgevoerd, wel zijn vanuit daar pillen voorgeschreven die tot hetzelfde resultaat leidden.

Geldschieters

Hoe meer publiciteit er kwam, hoe meer geldschieters er aanklopten. ‘De zee is een mannendomein. Het was heel mediageniek dat zich daar ineens vrouwen in begaven, en dan ook nog om de wetten van een land te omzeilen.’ Omdat veel vrouwen met hun hulpvraag via e-mail aanklopten, kwam Gomperts in 2005 met Women on Web, dat abortuspillen via de post verstuurt.

Hoewel Portugal abortus inmiddels heeft gelegaliseerd en ook andere regeringen ruimer over het onderwerp zijn gaan denken, blijft er veel weerstand. Ook onder vrouwen. En op sommige plekken, zoals in meerdere staten in Amerika, worden de anti-abortuswetten juist alleen maar strenger.

Baken van hoop

‘In dit moment van angst en onzekerheid is Gomperts een baken van hoop, ze staat vierkant voor het principe dat veilige abortus een mensenrecht is’, schreef Time Magazine, dat haar vorig jaar uitriep tot een van de 100 invloedrijkste personen ter wereld.

De abortusboot vaart niet meer, maar Gomperts blijft vrouwen helpen via het web. ‘De mensen die geen abortus willen, hoeven dat niet te doen. Het zijn de vrouwen die er een nodig hebben, die er toegang toe krijgen.’