Mariëlle (41) kreeg kotsgeluiden naar haar hoofd tijdens een presentatie: ‘Het was duidelijk pestgedrag’

Mariëlle Lunenburg werkt al 16 jaar als allround adviseur binnen de overheid. Aanvankelijk in loondienst bij onder meer het UWV en de Gemeente Waalre, en sinds drieënhalf jaar als zelfstandige in opdracht voor onder meer provincies en gemeentes. In die hoedanigheid trad ze onlangs op als mede-organisator van het VNG Jaarcongres voor 3000 bestuurders uit alle uithoeken van het land.  

Ervaringen met de autoriteitskloof binnen de overheid

Ondanks al haar werkervaring wordt ze als vrouw nog steeds regelmatig als inferieur behandeld in een wereld die gedomineerd wordt door mannen, zo liet ze in haar post weten. Neem de niet veel oudere, mannelijke collega, die haar steevast ‘meisje’ noemde, vertelt Lunenburg. ‘Ik ben ondertussen 41, dan kun je toch echt niet meer van een “meisje” spreken? Hoewel ik hem dit ook duidelijk heb gemaakt, zorgt dit gedrag ervoor dat je je niet serieus genomen voelt.’

Zo vroeg ook een burgemeester tijdens een bestuurlijk overleg met meerdere burgemeesters - waar Lunenburg de enige vrouwelijke adviseur aan tafel was - of ze koffie voor hem wilde halen. Een verzoek dat ze pareerde met: ‘Het is gebruikelijk dat iedereen hier zijn of haar eigen koffie haalt.’ Waarop de man in lachen uitbarstte. ‘Voor hem was dit namelijk een manier om mij te testen. Ik vermoed dat hij dit bij een man niet zo snel zou doen.’ 

In het verleden werd ze als vrouw in het gezelschap van voornamelijk mannen ook steeds gevraagd te notuleren of koffie te halen. ‘Ik liet me toen ik een stuk jonger was ook in die rol plaatsen, totdat ik besefte dat ik mezelf hier kleiner mee maakte. Vroeger durfde ik in zo’n geval geen nee te zeggen. Inmiddels doe ik dat wel. Anders blijf je bij vergaderingen degene die de koffie haalt of de notulen maakt.’

De impact van grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer

Lunenburg heeft ook regelmatig meegemaakt dat ze tijdens een vergadering een idee inbracht maar vervolgens niet gehoord werd. Totdat even later een (oudere) man hetzelfde idee opperde, wat vervolgens met veel aplomb werd ontvangen. Een situatie waar veel vouwen zich in blijken te herkennen, zo laten de reacties onder haar post zien. Zo schrijft één van de vrouwen: ‘Het steevaste “meiske” in combinatie met een hand op mijn schouder die me zachtjes richting mijn plek in de vergaderruimte duwde, was ik alweer vergeten…. tot ik jouw post las.’ Terwijl een andere vrouw laat weten: ‘Ik kan er zo 100 voorbeelden aan toevoegen. En dan hebben we het “mansplainen’ er nog niet eens erbij gepakt…’ 

En dat is nog maar the top of the iceberg, vertelt Lunenburg. Naast zulke, meer ‘onschuldige’ incidenten maakte Lunenburg in het verleden ook meer ondermijnende dingen mee. Zo viel in het begin van haar carrière een oudere mannelijke collega haar bijna dagelijks lastig. Dat gebeurde naast verbaal ook fysiek. Zo maakte de man in kwestie niet alleen seksueel getinte opmerkingen, zoals over de lengte van haar rokje, maar legde hij ook een hand over haar billen en drukte hij zich tegen haar aan. Hoewel ze toen als jonge, onervaren vrouw te beduusd was om daar iets van te zeggen, besefte ze later dat daarbij echt sprake was van grensoverschrijdend gedrag. 

‘Gelukkig werd ik er door een - mannelijke - collega op gewezen dat dit gedrag echt niet oké was, en heb ik een klacht ingediend. Uiteindelijk bleek ik niet de enige vrouw in die werkomgeving te zijn die daar last van had, en is die man op staande voet ontslagen. Ik heb me daar nog een tijd lang schuldig over gevoeld. Wat natuurlijk de omgekeerde wereld is.’

Maar ook jaren later maakt ze als ervaren professional nog steeds heftige dingen mee. Zo vertelt Lunenburg van het voorval tijdens een belangrijke bijeenkomst met allerlei topambtenaren, waarvoor ze was uitgenodigd om er een verhaal te houden. ‘Terwijl ik nog bezig was me te introduceren, begon één van die topambtenaren kotsgeluiden te maken. Hoewel dit heel duidelijk pestgedrag was, merkte ik dat de voorzitter niet in durfde te grijpen. En toen moest ik nog mijn verhaal houden, waar ik toch al best zenuwachtig voor was. Hoewel het me gelukt is om mijn verhaal af te maken, heb ik daar nog lang last van gehad.’

Tips van experts voor vrouwelijk leiderschap en bondgenootschap

Persoonlijk heeft Lunenburg veel gehad aan de adviezen van vrouwelijke leiderschapsexpert Julia Wouters, auteur van ‘Staan en opvallen’ en ‘Zijkant van de macht’. 

‘Ik hoorde haar een paar maanden geleden spreken tijdens een masterclass van GroenLinks-PvdA voor vrouwen met politieke ambities. Daarbij viel ook het woord ‘autoriteitskloof’, en vertelde Julia over haar eigen ervaringen met dit fenomeen. Wat ze vertelde over de ‘autoriteitskloof’ en de verschillende dominantiestrategieën was voor mij echt een eye-opener. ’

Eén van de tips die ze van Wouters meekreeg: ‘Maak je jezelf in zo’n situatie zonodig – letterlijk – groot. Desnoods, door te gaan staan en met je handen te spreken. Daar ben ik me nu ook van bewust als ik een presentatie moet houden.’

Ook heeft Lunenburg van Wouters geleerd om in zo’n situatie, waarbij ze als vrouw als minderwaardig wordt behandeld, na afloop op de man in kwestie af te stappen. Dat helpt vaak om de groepsdruk te doorbreken om je als man als haantje de voorste te gedragen. 

‘Ik ga tegenwoordig naderhand een 1-op-1 gesprek aan. En vertel hem wat zijn woorden of gedrag met mij hebben gedaan. Vaak kan die man daar ondanks al zijn stoerdoenerij alsnog enig begrip voor opbrengen. En biedt hij zijn excuses aan. En zal hij de volgende keer hopelijk beter opletten.’

Helaas is dat niet altijd het geval, zo blijkt uit het voorbeeld van de topman die kotsgeluiden maakte toen Lunenberg aan het woord was. Ook bij hem stapte ze er na afloop op af om zijn gedrag aan te kaarten, dat had alleen niet het gewenste effect.’Hij reageerde hij alleen met: “Daar heb ik totaal geen boodschap aan.” Dan houdt zo’n gesprek wel op.’

Bondgenootschap

Een andere, minstens zo belangrijke tip die Lunenburg van Wouters heeft meegekregen: zorg dat je bondgenootschappen vormt. Door vrouwen, maar bijvoorbeeld ook jongere mannen die evengoed niet serieus worden genomen, bij te springen.

Het laatste brengt Mariëlle ondertussen ook zelf in de praktijk. ‘Wanneer ik tijdens een bijeenkomst merk dat een (oudere) man heel lang aan het woord is terwijl een jonge vrouw geen spreekbeurt krijg, probeer ik diens monoloog te onderbreken. En zeg ik vervolgens: ik ben benieuwd wat Chantal - of Emine of hoe die persoon ook heet - hierover te zeggen heeft. Dan blijkt zo iemand vaak hele interessante dingen te melden te hebben.’