Door Black Lives Matter kan Harvey niet meer om zijn eigen pijn heen

De Black Lives Matter-beweging zet niet alleen racisme op de kaart, ze kan voor sommigen ook traumatiserend werken. Het eerder verdrongen racisme laat zich nu in alle hevigheid voelen. Dat wekt zowel woede als machteloosheid op. Net als bij andere trauma’s kan de erkenning van de pijn helpen om nieuwe energie te vinden. Zoals bij Harvey.

De gekleurde twintiger Harvey geeft aan dat hij soms moet overgeven en vaak wakker ligt van de beelden van politiegeweld tegen gekleurde mensen die hij de laatste tijd voorbij ziet komen. Hij is er helemaal door van slag. Hij kan zich niet meer concentreren en is onzeker over wat hij moet doen.

Harveys ouders zijn academici afkomstig uit niet-westerse landen. Een van zijn grootouders was een Hollander die met een Ghanese was getrouwd. Harvey groeide deels op in de Verenigde Staten en deels in Nederland.

Als kind en jongvolwassene had hij geen last van racisme, zegt hij. Als er toespelingen op zijn kleur werden gemaakt, haalde hij daar zijn schouders over op. Zoals bij de schoolvriendjes die hem achterna zaten met speelgoedgeweren en dan riepen ‘ren voor je leven’, alsof hij een slaaf op de vlucht was.

Ook de opmerking van de vader van zijn eerste vriendin, die in zijn bijzijn zei dat zijn dochter het niet moest flikken om met een nog donkerdere jongen thuis te komen, kon hij toentertijd nog als een ongepaste opmerking naast zich neerleggen.

George Floyd

De Black Lives Matter-beweging, en vooral de video van het politiegeweld tegen George Floyd, heeft dat in een klap veranderd. De beelden maken hem bewust van de systematische vernedering. Het dringt nu tot hem door hoe angstwekkend het is dat je gevaar loopt als je als donkere Amerikaan joggend door een park loopt. Ook in Amsterdam voelt hij zich nu niet meer op zijn gemak. Terwijl hij eerder nooit angst had.

Harvey is een topsporter met een hoog IQ. Hij heeft zichzelf altijd als een bevoorrecht mens beschouwd. Hij voelde zich ook weleens schuldig omdat anderen niet de kansen kregen die hij wel kreeg. Dat gevoel is nu helemaal weg. Nu voelt hij zich kwetsbaar en is hij angstig.

Ik vraag Harvey van welke beelden hij wakker ligt. Het zijn dezelfde beelden waar hij vroeger zijn schouders over ophaalde. De jongens die hem achterna zaten. De akelige opmerking van de vader van zijn eerste vriendin. Maar vooral de televisiebeelden van politiegeweld. Die laten hem niet los.

Zijn moeder had hem vroeger wel voorgehouden wat hem als donkere Amerikaan kon overkomen, maar dat gleed toen van hem af als water van een eend. Nu niet meer, nu voelt hij zich voortdurend op scherp staan.

Wij-zij-denken

Harvey ervaart zijn bewustwording van racisme naast bedreigend ook als positief. Hij beseft hoe indringend raciale vooroordelen werken en hoe geïnstitutionaliseerd ze zijn. Hierdoor is hij gemotiveerd zich anders op te stellen tegenover racistische uitingen. Hij haalt niet meer zijn schouders op, maar maakt anderen duidelijk wat het hem doet als hij op zijn kleur wordt beoordeeld of als zij het n-woord gebruiken. Hij kan zichzelf ook als rolmodel opstellen. Bijvoorbeeld door niet in een simpel wij-zij-denken te vervallen. Dat dat geen zin heeft, is hem duidelijk geworden na het lezen van The Underground Railway van Colson Whitehead. Dat boek laat zien hoe witte en gekleurde mensen samen de strijd aanbinden tegen de slavernij en slaven helpen ontsnappen naar veilige gebieden.

Al snel is Harvey weer vrolijk en energiek. Hij heeft een Griekse vriendin en kan het goed vinden met haar ouders en andere verwanten. Naast zijn werk is hij ijverig Grieks aan het leren.

Onlangs belde een van zijn jeugdvrienden uit Amerika hem op. Die was in tranen en zei dat het hem speet hoe hij en zijn vrienden vroeger met Harvey omgingen. ‘Het was racistisch wat we deden’, zei hij. Harvey deed nu niet alsof dat maar spelletjes waren waar je geen kwaad in hoefde te zien. Hij zei tegen zijn jeugdvriend dat hij zijn excuus enorm waardeerde.

Volgend jaar gaat Harvey trouwen. Zijn jeugdvriend zal dan getuige zijn. De Black Lives Matter-beweging heeft zijn hoofd en hart in evenwicht gebracht, zoals hij het zelf uitdrukt. Hij kan nu vanuit zijn hart reageren op wat het hem doet als hij racistisch wordt benaderd. Maar hij houdt er wel zijn hoofd bij. Het gaat hem niet om anderen die niet deugen, maar om het gezamenlijk bestrijden van de onrechtvaardigheid. Daar zet hij zich graag voor in.