Pensioen? Carel (70) vindt zijn werk als hoogleraar dierengedrag te leuk

Het gedrag van dieren, en met name de communicatie tussen vogels: dat is waar bioloog Carel ten Cate jarenlang onderzoek naar deed aan de Universiteit Leiden. In januari 2020 ging hij officieel met pensioen, maar dat betekent niet dat hij stopte met werken. De coronacrisis brak uit en er moest worden bedacht hoe – en geregeld dat – het onderwijs op de universiteit kon doorgaan. ‘Het eerste jaar heb ik me voornamelijk daarmee beziggehouden: de mensen die daar werken helpen zodat het allemaal zo goed mogelijk verliep.’

Geen uitzondering

Maar daar bleef het niet bij: Carel begeleidt promovendi die voor zijn pensioen al waren begonnen aan hun proefschrift, geeft cursussen aan het hoger volwassenenonderwijs over geluidscommunicatie onder vogels, schrijft artikelen waar hij voor zijn pensioen niet aan toe kwam en helpt collega’s die hem om zijn mening of advies vragen. ‘Ik doe alles wat ik leuk vind aan het werk, en de dingen die ik niet meer zo leuk vind – zoals colleges geven aan studenten, het lidmaatschap van commissies en de administratieve taken – doe ik niet meer. Dat is een heel plezierige positie.’

Carel is met zijn leeftijd zeker geen uitzondering op de universiteit. ‘Veel collega’s werken nog een paar jaar door, in meerdere of mindere mate. Als je zo lang bezig bent geweest met een onderwerp, dan is die interesse niet weg als je met pensioen gaat en heb je een hoop kennis waarvan het prettig is als je die nog ergens voor kunt gebruiken. Net als ik doen ook zij vooral dingen die ze leuk vinden of waarmee ze zich nuttig kunnen maken.’

Geleidelijke overgang

Carel werkt nu gemiddeld twee tot drie dagen per week. Dat is voor het thuisfront geen probleem, zegt hij, ook zijn vrouw heeft haar eigen bezigheden. ‘En ik kan nu natuurlijk zelf beslissen wat ik doe en wanneer. Dat is een van de voordelen van dat ik geen college meer geef. Dus er is genoeg tijd en flexibiliteit om andere leuke dingen te doen.’ Wanneer hij gaat stoppen, weet hij nog niet. Maar hij denkt nog zeker een jaar of drie te blijven werken. ‘Dat zal op een natuurlijke manier minder worden. Op den duur zijn alle artikelen die ik nog kan schrijven geschreven en de promovendi gepromoveerd. Dat is ook plezierig: anders ga je van een heel intensieve baan naar niets doen, nu gaat de overgang naar een andere manier van leven, met bijvoorbeeld meer interesse voor andere activiteiten en meer tijd voor de kleinkinderen, geleidelijk.’

Als het zover is, dan hoopt hij dat hij andere, jongere wetenschappers enthousiast heeft gemaakt om zijn onderzoek naar vogels voort te zetten. ‘Een van de onderzoeken waar ik de afgelopen tien jaar een grote bijdrage aan heb geleverd, is dat naar intelligentie van vogels. In hoeverre zijn zij in staat om oplossingen te vinden voor problemen die ze tegenkomen, zoals onbereikbaar voedsel? En kunnen ze die kennis aan elkaar overbrengen? Ook als ik ben gestopt met werken, zal ik dat zeker in de gaten blijven houden. Ik geloof niet dat mijn interesse in het werkveld ooit helemaal verdwijnt.’