Zo trekken vrouwen de loonkloof met mannen verder dicht

 Een belangrijke reden is dat vrouwen steeds hoger opgeleid zijn en daardoor beter betaalde banen hebben, laat het bureau weten. Blijf rustig Vrouwen moeten het gesprek aan durven gaan volgens loopbaancoach Frederike van Spaendonck: ‘Veel vrouwen wachten tot ze zeker weten dat ze iets waard zijn voordat ze vragen om meer. Terwijl onderzoek laat zien dat mannen dit veel eerder en vaker doen.’ Daarbij is een goede voorbereiding belangrijk, stelt ze. ‘Weet wat normaal is in de markt, breng je resultaten in kaart en oefen het gesprek. En belangrijk: blijf rustig en duidelijk als je “nee” hoort. Je hoeft niet meteen in te leveren of “ja” te zeggen tegen het eerste aanbod. Salarisonderhandelingen vragen om zelfkennis, onderzoek en voorbereiding.’ Lees ook: Geen wonder dat je als vrouw denkt dat je nooit goed genoeg bent Zichtbaarheid Wat ook interessant is: ‘Als een bedrijf een transparantere beloningsstructuur heeft, worden vrouwen over het algemeen beter betaald’, aldus Van Spaendonck. Ook op andere momenten is er voor vrouwen winst te behalen. ‘Vrouwen kunnen zich meer bewust worden van zichtbaarheid. Ik bedoel dan niet door jezelf anders voor te doen of te overschreeuwen, maar door vaker het eigenaarschap te nemen over je werk.’ Tekst gaat verder onder de vacatures. Dat kan door het volgende te doen: ‘Laat zien waar je mee bezig bent, deel je ideeën actief in vergaderingen en durf je positie in te nemen. Onderzoek wijst uit dat vrouwen gemiddeld minder vanzelfsprekend worden erkend voor hun bijdrage. Zichtbaar zijn helpt om je werk op waarde te laten schatten’, laat de loopbaancoach weten. Lees ook: ‘Nieuwe wetgeving hard nodig om de loonkloof aan te pakken’ Parttime-prinsesjes? Een veelgehoorde verklaring voor de loonkloof is dat Nederlandse vrouwen verwende deeltijdprinsesjes zijn. Daardoor zouden zij geen carrière opbouwen en relatief minder verdienen. Van Spaendonck reageert: ‘Het begint bij helder hebben wat het meest belangrijk voor je is. Ook als je minder werkt, is het belangrijk om scherp te blijven op je ontwikkeling en doorgroeimogelijkheden.’ Ook moeten vrouwen weten wat er nodig is voor een volgende stap en dat actief bespreken. ‘Als je op dezelfde positie zit als een man, wees dan alert op het salarisverschil. En durf het gesprek hierover aan te gaan. Verwacht niet dat anderen het voor je regelen, neem zelf initiatief. Ook als je deeltijd werkt. Je hoeft en kan niet alles controleren, maar je hebt wel invloed’, sluit de loopbaancoach af. 

‘Nieuwe wetgeving hard nodig om de loonkloof aan te pakken’

 Onder de slogan &#039;Noemt u dit gelijkheid?&#039; legden op 24 oktober tienduizenden vrouwen in IJsland hun betaalde én onbetaalde werk, zoals het huishouden, neer. Zelfs Katrín Jakobsdóttir, de premier van het land, werkte die dag niet vanwege de loonkloof. De staking, die voor het eerst sinds 48 jaar werd georganiseerd door een van de IJslandse vakbonden, had een grote impact op de hele samenleving. IJsland staat vaak bovenaan de lijsten van landen met de minst grote loonkloof, zo blijkt ook dit jaar uit cijfers van het World Economic Forum . Het land wordt al jaren beschouwd als vooruitstrevend op het gebied van gendergelijkheid. De vrouwen zelf zien dat anders, ze vinden dat een gelijke behandeling in het land veel te traag gaat. Dat bevestigde het IJslandse statistiekbureau Statistics Iceland, in sommige sectoren verdienen vrouwen minstens 20 procent minder dan mannen. &#039;Vergelijken heeft weinig zin’ Ook het Europese statistiekbureau Eurostat deed onderzoek naar ongelijke lonen tussen mannen en vrouwen. Dat vergeleek het gemiddelde bruto-uurloon van mannelijke en vrouwelijke werknemers. Hieruit blijkt dat Luxemburg het ontzettend goed doet; vrouwen verdienen daar zelfs 0,2 procent meer dan mannen. Luxemburg is hiermee het enige land dat in de groene cijfers zit. Nederland bungelt met 13,5 procent verschil net onder het Europese gemiddelde van 12,7 procent. &#039;Deze cijfers zijn moeilijk te vergelijken&#039;, zegt econoom Sophie van Gool. &#039;Elk landelijk statistiekbureau doet zijn eigen analyse over de loonkloof.&#039; Alleen kijken naar het brutoloon, zoals Eurostat deed, is volgens Van Gool niet voldoende. &#039;Je moet ook kijken naar de arbeidsparticipatie van vrouwen. Die is in landen als België en Italië stukken lager dan hier, terwijl die landen in dit onderzoek een loonkloof van maar 5 procent hebben en dus ver boven Nederland in de lijst staan. De lonen voor vrouwen in deze landen zijn dus relatief goed, maar je kunt je afvragen of het op andere vlakken ook beter is geregeld, zoals goede kinderopvang zodat meer vrouwen kunnen werken. Hoe dat in Luxemburg is weet ik niet.&#039; De tekst gaat verder onder de banner. Babyboete Toch kunnen we veel leren van voornamelijk Noord-Europese landen als IJsland, Zweden of Finland. De zorgtaken zijn daar bijvoorbeeld gelijkwaardiger verdeeld tussen mannen en vrouwen en beide partners hebben na de geboorte van een kind recht op lang ouderschapsverlof. &#039;Veel mannen in IJsland maakten in het begin geen gebruik van deze regeling. Waarop de politiek de wet wijzigde: de gereserveerde zorgmaanden komen te vervallen als je er geen gebruik van maakt.&#039; Vanwege deze politieke druk is het inmiddels de norm geworden dat mannen dit verlof opnemen. Hierdoor is de &#039;babyboete&#039;, de kloof die bij veel stellen ontstaat zodra ze een kind krijgen, in het land kleiner geworden. Loontransparantie In IJsland is sinds 2018 een wet van kracht waarin staat dat een gelijk loon voor mannen en vrouwen verplicht is. Bedrijven met meer dan 25 werknemers moeten volgens deze wet hetzelfde loon voor dezelfde functie uitbetalen. Deze Equal Pay Standard is volgens politicoloog Julia Wouters de inspiratie geweest voor een nieuwe Europese wet die strijd voor loontransparantie. &#039;De wet is inmiddels goedgekeurd, maar moet nog gegratificeerd en geïmplementeerd worden.&#039; EU-lidstaten hebben drie jaar de tijd de wet om te zetten naar nationale wetgeving. &#039;Het lijkt erop dat deze wet de Nederlandse plannen, die Lilian Ploumen al vanaf 2017 door de Kamer probeerde te krijgen, heeft ingehaald&#039;, zegt Wouters. Onverklaarbaar verschil Nieuwe wetgeving is volgens haar hard nodig. &#039;Cijfers uit Nederland laten zien dat als je de sectoren, opleidingsniveaus en werkervaring van zowel mannen als vrouwen gelijktrekt, er nog steeds een onverklaarbaar verschil is tussen de lonen.&#039; Verschillende onderzoeksbureaus kunnen niet zeggen waardoor het verschil komt. Wouters durft het wel aan: een autoriteitskloof. &#039;Over Dilan Yesilgoz werd bijvoorbeeld gezegd dat ze jong was toen ze dit jaar politiek leider werd van de VVD. Onzin. Mark Rutte was op dezelfde leeftijd al drie jaar minister-president. Het illustreert hoe vrouwen als jong en als meisje worden gezien en het is een van de redenen waardoor vrouwen minder op waarde worden geschat. Een ouderwets en achterhaald idee.&#039; Om dit patroon te doorbreken zijn volgens Wouters twee dingen nodig: bewustwording en cultuurverandering. ‘Vraag je werkgevers naar de loonkloof binnen hun bedrijf, dan zullen velen zeggen dat het niet zo erg is. Maar als ze hun bedrijf doorlichten en kijken naar gelijkwaardige opleiding, inspanning en verantwoordelijkheid en de daarbij betaalde salarissen, zien ze een ongelijke beloning.&#039; Wouters pleit daarom voor transparantie en een omgekeerde bewijslast. &#039;Nu moet je er als individuele vrouw eerst achter komen dát je minder verdient, om vervolgens te vechten voor een gelijkwaardig salaris. Laat werkgevers uitleggen waarom er een verschil is. En laat ze vage antwoorden als &#039;je bent minder goed&#039; hard maken. Waarom dan? Waar zit dat in?&#039; Verschil in salaris moet beter bespreekbaar worden. En dat gaat goed met alle (nieuws)berichten rondom Equal Pay Day, zoals vandaag. &#039;Als het hoog op de politieke agenda staat, daalt de loonkloof, maar zodra het uit de belangstelling is, stijgt hij weer. Daarom moet we het erover blijven hebben.&#039; 

Stem volgende week tegen de loonkloof

 Terwijl ik het onderwerp van deze column opschrijf, word ik bijna moe, omdat ik voor het vierde jaar op rij een column schrijf over de loonkloof. Niet omdat ik daar zin in heb, maar omdat het nog steeds nodig is. Want vrouwen in Nederland verdienen nog steeds minder dan mannen: per uur verdienen werkende vrouwen volgens het CBS 13 procent minder dan werkende mannen. Vandaag is het Equal Pay Day, wat symbolisch betekent dat vrouwen vanaf nu tot het einde van het jaar voor niets werken. Als we op deze weg doorgaan, gaat het nog heel lang duren voordat hier een einde aan komt. Naar de stembus Gelukkig is er ook goed nieuws! Over een week mogen we namelijk naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen en dit biedt kansen om de loonkloof te dichten. Wat kan de politiek doen aan de loonkloof en welke partijen hebben daar plannen voor? Dat vertel ik je in deze column. Wanneer we het over de loonkloof hebben, is het belangrijk om eerst duidelijkheid te krijgen over de oorzaken. Een deel van de loonkloof ontstaat doordat een vrouw minder betaald krijgt voor hetzelfde werk dan een man. Dit wordt ook wel ongelijke beloning genoemd. Dit is discriminatie en bij wet verboden (maar die wordt niet gehandhaafd, dus dit gebeurt in de praktijk wel). Een ander deel van de loonkloof wordt veroorzaakt doordat vrouwen vaker dan mannen werken in sectoren met lage lonen, bijvoorbeeld de zorg, de kinderopvang en het onderwijs. Ook hebben vrouwen minder vaak een leidinggevende functie dan mannen. Om de loonkloof te dichten, zul je iets aan deze verschillen moeten doen. Deze komen voort uit ongelijke kansen om te werken en te zorgen voor vrouwen en mannen. Zo besteden vrouwen 1,5 keer meer tijd aan onbetaald werk (zorg voor kinderen en het huishouden) dan mannen en houden ze dus minder tijd over voor betaald werk, terwijl ruim 60 procent van de vaders juist graag meer tijd met hun kinderen wil doorbrengen maar daar geen ruimte voor ziet. Ook krijgen vrouwen op de arbeidsmarkt te maken met discriminatie wegens zwangerschap. Daar moeten we wat mee! Aan de bak Om te zorgen dat vrouwen en mannen gelijke kansen hebben om te werken en te zorgen, moet de politiek aan de bak. Goede, zo goed als gratis, toegankelijke kinderopvang is hiervoor ontzettend belangrijk. Niet alleen de hoge kosten, maar ook het ingewikkelde toeslagensysteem zijn voor veel ouders redenen om niet of minder gebruik te maken van kinderopvang dan ze zouden willen. En dat terwijl het ouders enorm kan helpen om tot de door hen gewenste werk-zorgverdeling te komen. 4 op de 10 heterostellen willen werk en zorg idealiter gelijk verdelen, maar het lukt bij minder dan 1 op de 10. Ook bedrijven spelen een ontzettend belangrijke rol bij het creëren van een gelijk speelveld voor vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt. Beursgenoteerde bedrijven moeten al streefcijfers voor vrouwen in besluitvormende posities opstellen en een plan van aanpak schrijven voor een evenwichtigere verdeling van vrouwen en mannen in leidinggevende functies. Daarnaast moeten bedrijven met meer dan 100 werknemers in de nabije toekomst volgens Europese wetgeving rapporteren over gelijke beloning. Gendergelijkheidsplan Om een veelvoud aan verschillende regels voor bedrijven te voorkomen, vindt WOMEN Inc. dat de overheid bedrijven moet verplichten om een gendergelijkheidsplan op te stellen. Dit gebeurt al in Spanje en Frankrijk. In dit plan moeten ook maatregelen staan die bedrijven nemen met betrekking tot (seksueel) grensoverschrijdend gedrag, aanvullend beleid op het gebied van instroom en doorstroom en zwangerschapsdiscriminatie. Het voordeel van zo’n plan is dat alle regelingen op een plek staan en bedrijven effectiever kunnen handelen. Wij hebben met alle politieke partijen ons Puntenplan voor Gendergelijkheid gedeeld en maken nu voor kiezers inzichtelijk wat de politieke partijen van plan zijn om gendergelijkheid op de arbeidsmarkt en daarbuiten te bevorderen. Benieuwd naar de uitkomsten? Check dan het Stemadvies voor Gendergelijkheid en stem 22 november voor gelijke kansen. Fix the system, not the women! 

Oplossing voor de loonkloof? In elk geval niet de vrouwen ‘fiksen’

 Uit het Nationaal Salaris Onderzoek (NSO) van Intermediair en Nyenrode Business Universiteit blijkt dat mannen gemiddeld 7,4 procent meer verdienen dan vrouwen. Twee jaar geleden werd hetzelfde onderzoek ook uitgevoerd, toen was de loonkloof 5 procent. Die cijfers zijn al gecorrigeerd voor ontzettend veel factoren, legt Jaap van Muijen uit. Hij is hoogleraar psychologie aan Nyenrode en één van de onderzoekers van het NSO. Waar het verschil vandaan komt, blijkt een raadsel. ‘Dat hebben wij niet onderzocht. De afgelopen week heb ik veel mogelijke verklaringen gehoord. Dat vrouwen minder ambitieus zouden zijn of minder goed onderhandelen. Of misschien hebben mannen de afgelopen twee jaar vaker om een loonsverhoging gevraagd?’ Sophie van Gool, econoom en auteur van het boek Waarom vrouwen minder verdienen – en wat we eraan kunnen doen heeft haar bedenkingen over die verklaringen. Omdat de cijfers zijn gecorrigeerd voor allerlei factoren – zoals branches, deeltijdwerk en functies – blijft er volgens haar eigenlijk maar één verklaring over: mannen en vrouwen worden anders behandeld als het om geld gaat. ‘Uit meerdere onderzoeken blijkt dat vrouwen even vaak vragen om salarisverhoging als mannen. Het gaat er juist om dat mannen en vrouwen op zo&#039;n moment verschillend behandeld worden. Bij vrouwen wordt vaak gezegd dat het een lastige tijd is, dat ze zichzelf eerst nog eens moeten bewijzen of het over een jaar weer moeten vragen. Mannen krijgen sneller het voordeel van de twijfel.’ Loonkloof dichten kost geld Van Gool, die zich al jarenlang hard maakt voor eerlijke betalingen, noemt het onderzoek &#039;gewoon heel slecht nieuws&#039;. ‘Vrouwen van dezelfde leeftijd en met hetzelfde opleidingsniveau verdienen bijna een maandsalaris minder dan mannen in dezelfde functie.’ Is er dan geen enkele positieve ontwikkeling als het gaat om de loonkloof? ‘Doordat er meer aandacht voor is, worden mensen en bedrijven zich hier steeds bewuster van. Dat is natuurlijk goed, maar ze echt in actie krijgen, is nog ontzettend moeilijk’, zegt ze. ‘Ik hoor zo vaak vanuit bedrijven: &#039;Nee, wij hebben geen loonkloof hoor, wij hebben een CAO, alles is goed geregeld&#039;. Natuurlijk benadelen organisaties vrouwen niet expres, dat is iets wat ongemerkt gebeurt. Daarom is het juist zo belangrijk dat ze het onderzoeken binnen hun organisatie.’ Toch ben je er nog niet als je alleen onderzoekt hoe het zit met de salarissen. ‘Als blijkt uit onderzoek dat er toch een loonkloof is, gaan bedrijven vaak verklaringen zoeken, in plaats van dat ze het oplossen. Ik snap het, het is confronterend en het kost geld. Als blijkt dat meerdere vrouwelijke werknemers minder betaald krijgen dan hun mannelijke collega’s, dan is het natuurlijk duur om dat recht te trekken. Zeker bij grote organisaties. Ze weten vaak niet wat ze ermee moeten, dus negeren ze het maar.’ Van Gool adviseert bedrijven daarom niet alleen te onderzoeken hoe het met de salarissen zit: ze moeten voor de start van dat onderzoek al bepalen wat ze gaan doen met de uitkomsten. ‘Met alleen zeggen dat het zo erg is, los je niets op.’ Tekst gaat verder onder de banner Verantwoordelijkheid Waar Van Gool en Van Muijen het over eens zijn: de loonkloof is níét de verantwoordelijkheid van de vrouwen. ‘Fix the institutions, rather than fixing the woman’, zegt Van Muijen. ‘In 2021 leek het beter te gaan, toen was de loonkloof gekrompen. We dachten dat het kwam door alle aandacht die ervoor was, maar nu blijkt toch weer dat mannen meer zijn gaan verdienen dan vrouwen. Ik vind dat gewoon niet kunnen. Het is de morele plicht van werkgevers om hier aandacht aan te besteden.’ De oplossing moet vanuit de politiek komen, menen de experts. Eerder dit jaar heeft de Europese Commissie een wet voor loontransparantie goedgekeurd. Deze wet verplicht organisaties om openheid te bieden over hun beloningsbeleid, zodat gelijk loon voor gelijk werk kan worden afgedwongen. Concreet betekent dat dat werkgevers straks verplicht zijn om werknemers die daarom vragen, informatie te verschaffen over het gemiddelde salaris van mannen en vrouwen in de functiegroep. Naar verwachting gaat de wet vanaf 2026 in. Praten over geld Wat kun je als vrouw tot die tijd doen, als je ontdekt dat je minder verdient dan een mannelijke collega met hetzelfde werk? Van Gool: ‘Als eerste veel informatie inwinnen. Zoek steun bij collega&#039;s, ook mannelijke. Zorg dat je de feiten op tafel hebt. Kaart het dan aan. Je kunt ook terecht bij de ondernemersraad, als die er is. Of bijvoorbeeld Bureau Clara Wichmann (een stichting die geld beschikbaar stelt voor het voeren van rechtszaken die de maatschappelijke en juridische positie van vrouwen in Nederland kunnen verbeteren, red.) en het College voor de Rechten van de Mens.’ En toch salarisverhoging blijven vragen, ook al is het antwoord misschien vaker &#039;nee&#039;? Van Gool: ‘Zeker blijven vragen. Maar weet ook dat het niet jouw schuld is als je het niet krijgt – omdat mannen en vrouwen helaas nog niet gelijk behandeld worden.’ 

Klaar met die smoesjes: maak een einde aan de loonkloof!

 Dit is het derde jaar op rij dat ik hier schrijf over de loonkloof en helaas lijkt het einde nog niet in zicht. In Nederland is de loonkloof tussen vrouwen en mannen nog steeds maar liefst 13,2 procent. Jaarlijks daalt dit percentage met ongeveer 0,5 procent. In dit slakkentempo duurt het nog meer dan 25 jaar voordat de loonkloof gedicht is. Nog even kort de feiten: de loonkloof van 13,2 procent is het verschil tussen het gemiddeld bruto-uurloon van alle in loondienst werkende mannen en het gemiddeld bruto-uurloon van alle in loondienst werkende vrouwen in Nederland. Dit verschil is deels te verklaren door factoren als de sector waarin je werkt, leeftijd en het wel of niet hebben van een leidinggevende functie. Maar er is ook een deel van de loonkloof niet te verklaren. Dit duidt op ongelijke beloning, mannen die voor hetzelfde werk en dezelfde uren meer betaald krijgen dan vrouwen, en is sinds 1980 bij wet verboden. Ongelijke kansen Maar ook dat eerste deel is niet eerlijk, omdat het samenhangt met de ongelijke kansen die vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt krijgen. Als we mee zouden rekenen dat veel vrouwen mede vanwege onbetaalde zorgtaken minder uren betaald werken, is het percentage van de loonkloof nog veel hoger. Vrouwen verrichten namelijk 1,5 keer meer onbetaalde zorgtaken dan mannen, waardoor ze vaker in deeltijd werken en minder kans maken op promotie. Het resultaat is dat vrouwen in heterostellen er financieel gemiddeld 45 procent op achteruit gaan bij de geboorte van hun eerste kind, terwijl mannen maar 6 procent inkomen verliezen. Ook werken ze vaker in (cruciale) sectoren waarin de lonen laag zijn, zoals het onderwijs en de zorg. Er is voor dit deel dus wel een verklaring, maar dat is geen rechtvaardiging. Tijd voor een oplossing! Want dit kan en moet natuurlijk anders en de rol van werkgevers is hierin essentieel. Maar wat kunnen werkgevers dan doen? En waar moet je beginnen? Meten is weten! WOMEN Inc. roept dan ook alle werkgevers op om in hun organisatie onderzoek te doen naar de loonkloof. Dit jaar is er geen reden meer om het niet te doen, want wij lanceren vandaag, op Equal Pay Day, de Gelijke Beloonwijzer. Daar zie je hoe jij als organisatie werk maakt van gelijke beloning voor je werknemers, aan de hand van praktische voorbeelden en adviezen van acht organisaties die hier al onderzoek naar hebben gedaan. Ga ermee aan de slag of tip je manager of hr-adviseur, zodat ook vrouwen volgend jaar het hele jaar door voor hun werk worden betaald! 

Hoe verdien ik als vrouw hetzelfde salaris als mannelijke collega’s?

 Het is een even treurig als bekend verhaal: vrouwen verdienen nog altijd minder dan mannen, zelfs als zij hetzelfde werk doen. Over de oorzaken van de loonkloof tussen mannen en vrouwen is al veel gezegd en geschreven , in dit artikel geven we daarom tips voor wat je kunt doen om hetzelfde te verdienen als de mannen op je werk. Dicht de loonkloof: stel je assertief op Veel begint met je houding. Vrouwen denken vaak onterecht dat als zij flink hun best doen, hun werkgever vanzelf meer gaat betalen. Dat is meestal niet zo. Wees niet te verlegen of te snel tevreden tijdens je salarisonderhandelingen. Zie je een verschil met mannelijke collega’s? Kaart dat dan aan. Als jij net zo goed bent als de mannen, en minstens zoveel uren werkt (vrouwen werken vaak méér uren ), dan zal je werkgever het salarisverschil moeilijk kunnen verdedigen. Onthoud: je vraagt niet om een gunst, je vraagt om waar je recht op hebt. Ken je feiten als je gaat onderhandelen over je salaris Waarschijnlijk is het zeer terecht dat je om meer salaris gaat vragen, maar zorg wel dat je goed voorbereid het gesprek aangaat. Ken je feiten, check het salariskompas om te zien hoeveel je er redelijkerwijs bij kunt vragen in jouw functie met jouw ervaring. Vraag gerust aan collega’s wat zij verdienen. Wees eerlijk voor jezelf: werk jij echt net zo hard? Kijk goed naar je eigen senioriteit ten opzichte van anderen. Durf te vragen, maar onderbouw je salariseis wel met feiten. Claim je successen Maak een lijstje van je sterke punten en vergeet vooral niet de speciale projecten op te schrijven waarmee je je hebt onderscheiden. Vrouwen durven zichzelf vaak niet in de schijnwerpers te plaatsen, ze zijn daarvoor te bescheiden en willen vooral aardig worden gevonden. Maar daarmee krijgen je capaciteiten onvoldoende waardering. Claim je inbreng, laat anderen (mannen) niet met de eer strijken. Laat zien waarom jíj onmisbaar bent. Nog steeds een loonverschil? Wissel van baan Komt je baas niet tegemoet aan je redelijke en onderbouwde eisen? Kijk dan om je heen. De arbeidsmarkt trekt weer aan , dus kansen genoeg, zeker in sectoren als de IT. Houd je zoektocht vooral niet geheim, misschien komt je werkgever je dan alsnog tegemoet. Doe het zelf Ben je erg goed in wat je doet en heb je een onafhankelijke aard? Dan kun je wellicht meer verdienen als je voor jezelf begint (en in de meeste sectoren zelf je tarief bepalen). Ruim 1 miljoen zzp’ers gingen je voor in dit land en dat aantal neemt nog steeds toe. Zelfstandigheid is mooi, maar weet wel dat je vooraf veel moet regelen en dat je risico’s zoveel mogelijk moet afdekken. Spreek als Maggie Als niets lukt, meet je dan net zo’n laag stemgeluid aan als Margaret Thatcher. Nee serieus, in onze eerdere lijst tips om dat ‘hufterige salarisgat’ te dichten, leerden we dat mannen met lage stemmen als sterker en competenter worden gezien. De beruchte Britse premier Thatcher trainde daarom haar stem om zo laag mogelijk te klinken. De Iron Lady sloeg ook met haar handtas op tafel om haar zin te krijgen, maar dat bevelen we niet aan. 

‘Hoe groot de loonkloof precies is, is niet zo interessant’

 Het begon allemaal eind vorige eeuw bij Intermediair. Paulien Osse, toen journalist voor FNV Magazine, voerde een pittige discussie met de toenmalige chefs van Intermediair. Het salarisonderzoek was te beperkt, vond ze. ‘Weet je wat, dan ga ik het zelf opzetten’, luidde haar conclusie. Inmiddels leidt ze al jarenlang WageIndicator Foundation, met wereldwijd zo’n 20 vaste medewerkers, ongeveer 100 freelancers en 120 stagiairs. Waar is het succes van WageIndicator Foundation aan te danken? ‘Altijd maar doorgaan. Je onderzoekt één land, gaat voorzichtig de grens over, verbetert je methoden en probeert die in meer landen toe te passen. Als je het systeem niet beperkt tot Europa of alleen de rijke westerse landen, en ook Noord-Korea of Togo wilt onderzoeken, dan moet je het voortdurend perfectioneren.’ ‘De tweede succesfactor is de vorming van een team met onderzoekers uit vele culturen en disciplines. Daarmee mogen werken is erg leuk en dankbaar, het gaat om het team.’ Hoe wordt WageIndicator gefinancierd? ‘Van de inkomsten komt ongeveer de helft uit subsidies en de helft van commerciële activiteiten, met name voor multinationals die onze databases gebruiken voor hun beloningsstructuur en beleid. We hebben de grootste living wages-database in de wereld.’ (Een ‘living wage’ is het minimuminkomen dat een werknemer nodig heeft om zijn basisbehoeften te kunnen betalen, red.) Hoe doen jullie onderzoek? ‘Wij onderzoeken veel meer dan de loonkloof. Dat doen we met vragenformulieren die we nauwkeurig standaardiseren, zodat je juiste vergelijkingen kunt maken tussen landen, streken en sectoren – en ook historische vergelijkingen. Het is heel lastig onderzoek.’ ‘Mensen vullen de enquêtes in en geven antwoorden in face-to-face-interviews. Online- en offline-onderzoek leveren een goede dataset voor analyses.’ Uit het Nationaal Salaris Onderzoek van Intermediair blijkt dat de loonkloof dit jaar 5 procent is, in 2019 nog 8 procent. In de WageIndicator WorldMap met loonkloven per land staat voor Nederland 15 procent voor 2019. Hoe zijn die verschillen te verklaren? ‘Dat verschillende onderzoeken verschillende uitkomsten opleveren, is simpelweg een gevolg van de methode die je toepast en data die zijn gebruikt. Welke sectoren neem je wel en niet mee, vooral aan de onder- en bovenkant van de arbeidsmarkt? Wel of niet zzp’ers? Beide onderzoeken zijn goed en betrouwbaar. 15 procent loonkloof geeft genoeg waarheid aan. De essentie is dat veel onderzoek aantoont dat het loonverschil kleiner wordt. Discussiëren over een procent is niet zo relevant.’ De tekst gaat verder onder de banner In 2012 publiceerde u dat die loonkloof al tien jaar aanhoudt, tien jaar verder is de loonkloof nog aanzienlijk. Houdt het nooit op? ‘Er zit zeker wel schot in, maar stap voor stap en met verschillen in beroepsgroepen. Er zijn al beroepen in Nederland waarin vrouwen meer verdienen dan mannen. Het is juist interessant om de oorzaken daarvan te onderzoeken. In veel landen blijkt het invoeren, naleven en verbeteren van minimumlonen belangrijk voor een betere beloning voor vrouwen, en heel breed betere omstandigheden voor vrouwen op de arbeidsmarkt en binnen organisaties. Dat heeft meer effect dan concreet de loonkloof van 15 naar 14 procent brengen.’ ‘Maar de kloof houdt nog een poos aan. Als je kijkt naar het effect van corona wereldwijd, heeft dat voor vrouwen niet zo goed uitgepakt, zacht uitgedrukt. Neem bijvoorbeeld Indonesië, waar mannen in de fabrieken bleven werken en vrouwen werden ontslagen.’ ‘Juist die mondiale insteek van onderzoek is fascinerend. Je ziet de grote invloed van kinderen krijgen, maar ook de pure discriminatie op grote schaal. Daar kun je moedeloos of boos van worden, maar het motiveert ons juist.’ Vaak komt (het gebrek aan) onderhandelingsmacht en -kracht van vrouwen als oorzaak naar voren. Vindt u dat ook? ‘Dan leg je het op het bord van een individuele vrouw en ga je haar trainen om te onderhandelen. Je moet dit probleem echt breed sociaal-economisch aanpakken. Zo heb je steeds meer mensen aan de onderkant van de samenleving die met een zeer kleine beloning en hulp van de Voedselbank nog meedoen of er de brui aan geven. Inclusie is een zaak van beleid: je moet iedereen op de arbeidsmarkt erbij houden en eerlijk willen belonen.’ 

Moeders verliezen in 7 jaar bijna 50 procent inkomen, vaders 0

 Als eerste: wat is de kindboete? Inkomensderving door minder werktijd vanwege het grootbrengen van kinderen. Die is in Nederland anno 2021 nog steeds aan de orde van de dag. Zeven jaar na de geboorte van hun eerste kind schieten moeders er qua inkomen bijna 50 procent bij in. En vaders? 0 procent, helemaal niets. Hoe kan dat, in het geëmancipeerde Nederland? Sara Rellstab en Simon Rabaté, onderzoekers van het Centraal Planbureau (CPB), poogden dat uit te zoeken . Rellstab, een Zwitserse onderzoeker, heeft de kindboete ook onderzocht voor haar proefschrift aan de Erasmus Universiteit. Ook uurloon daalt Eerst de verschillen tussen mannen en vrouwen in kindboete: uit het onderzoek van Rellstab en Rabaté blijkt dat na zeven jaar moederschap, het inkomen van vrouwen met 46 procent is gedaald. Bij vaders is dat 0 procent. De arbeidsparticipatie van vrouwen daalt ook, 13 procent, die van vaders stijgt met 2 procent. Vrouwen gaan bovendien 47 procent minder werken, vaders 2 procent. Maar de inkomensdaling van moeders is niet geheel te wijten aan minder werkuren. Hun uurloon daalt namelijk ook, met 13 procent, terwijl het uurloon van vaders gemiddeld stijgt (2 procent). Internationaal onderzoek in 2019 en in 2020 , uitgevoerd door het National Bureau of Economic Research in Cambridge, toont dat de kindboete hoger is in Duitsland (60 procent) en Oostenrijk (50 procent), en het laagst in Denemarken (20 procent). De ’baarboete’ is in Zweden 25 procent, in Engeland 45 procent en in de VS en Spanje 30 procent. Lager dan bij ons dus. ‘Moeders horen thuis’ Opvallend is de aangetoonde samenhang van de kindboete met waarden, dat wil zeggen de cultuur. Zo kreeg in een EU-enquête in 2012 de opvatting ‘Een vrouw moet thuisblijven met een kind onder de schoolgaande leeftijd’ bijval van 75 procent van de Duitsers. In Israël, Zweden, Denemarken en Nederland kreeg die met 25 procent van de geënquêteerden, mannen en vrouwen, de minste bijval. 40 procent van de Nederlanders is het eens met de opvatting: ‘als een moeder buitenshuis werkt, lijdt het kind’. Die culturele dimensie is zo sterk dat politieke maatregelen daar niet tegenop kunnen. ‘Opvallend is dat door de overheid verstrekte en zwaar gesubsidieerde kinderopvang geen effect heeft gehad op de afname van de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen’, zeggen deze onderzoekers. Betaald zwangerschapsverlof helpt op de korte termijn de kindboete te verminderen, maar daarna niet. Zo bleek dat vaderschapsverlof in Zweden slechts een licht negatieve invloed had op inkomens van vaders. Traditionele familiesteun zoals kinderbijslag heeft zelfs een negatief effect op de inkomensverschillen tussen man en vrouw. De staat compenseert een mogelijk tekort aan gezinsinkomen, wat resulteert in minder inkomen voor moeders, niet van vaders. De kindboete valt dus vooral te verklaren door de arbeidsmarkt en culturele opvattingen. Het overheidsbeleid heeft weinig invloed op de beloningsverschillen tussen man en vrouw na geboorten. In traditionele omgevingen is de kindboete het grootst, vaak generaties lang doorgegeven. Uit het internationale onderzoek van het National Bureau of Economic Research in Cambridge blijkt dat de kindboete in de meeste landen vooral de eerste jaren na de geboorte optreedt, maar uit het Nederlandse onderzoek blijkt dat die in ons land ook na deze jaren toeneemt. Hoe kan dat? Nederlandse vrouwen gaan na de eerste jaren kinderopvoeding veelal (weer) in deeltijd werken en maken weinig carrière, zegt het CPB. Sara Rellstab benadrukt dat Nederlandse vrouwen zich prettig voelen bij minder werkbelasting, niet enkel vanwege meer tijd voor kinderen. ‘Het punt is meer dat vrouwen, omdat ze betaald en onbetaald werk doen, minder vrije tijd hebben dan anderen als ze niet deeltijdwerken.’ Rellstab: ‘Uit de Emancipatiemonitor blijkt dat Nederlanders traditioneel dachten dat de ideale werktijd voor vaders voltijd was. Dit is de laatste jaren verschoven naar een ideaal van vier dagen per week. Van moeders daarentegen wordt verwacht dat zij twee tot drie dagen per week werken, er is weinig steun voor voltijdwerkende moeders.’ Culturele verschillen Boeiend zijn de verschillen in culturele omstandigheden in het Nederlandse onderzoek naar kindboete: verschillen in migratieachtergrond, tussen man-vrouw- en vrouw-vrouw-stellen, naar sector (bedrijven vs. overheid) en religieuze oriëntatie. Een belangrijke aantekening daarbij is dat er een samenhang is tussen kindboete en de genoemde achtergrond, maar dat er niet noodzakelijk een oorzakelijk verband is aangetoond. Uit de data blijkt dat bij lesbische stellen de beloningsverschillen minder dan 20 procent zijn. Bij Marokkaanse en Turkse migranten is de kindboete het grootst, bij Surinaamse en Antilliaanse stellen het kleinst. Hogeropgeleide moeders hebben minder te maken met inkomensdaling. In de particuliere sector is de daling van inkomen bij moeders aanmerkelijk groter dan in de publieke sector. In Denemarken is onderzoek gedaan naar lesbische stellen en de kindboete. Is de kindboete zonder traditionele man-vrouwverhoudingen veel kleiner? Na uitsluiting van mogelijke andere invloeden als opleiding en zwangerschapsverlof blijkt er inderdaad een significant verschil tussen heteroseksuele en lesbische moeders van geadopteerde kinderen die de kinderzorg op zich nemen. Tekst gaat verder onder de banner Bijbel, islam en grootouders Rellstab onderzocht de relatie tussen de kindboete en traditionele opvattingen door te kijken naar gemeenten met relatief veel kerkbezoekers en stemmers op de Staatkundig-Gereformeerde Partij (SGP). Ze vond in de Nederlandse Biblebelt een 9 procentpunt hogere kindboete dan in andere gemeenten. Is het SGP-stemmen doorslaggevend, of zijn die dorpen wellicht in hun geheel behoudender in opvattingen? Rellstab: ‘Dat is mogelijk, helaas kan ik dat onderscheid niet maken met de beschikbare data. Maar alle twee verklaringen komen overeen met de interpretatie dat de inkomensverlaging van moeders na de geboorte hoger is in groepen met traditionelere opvattingen.’ Geldt hetzelfde voor CDA-stemmers? ‘Het blijkt dat stemmers op ChristenUnie en CDA veel minder traditionele opvattingen uiten dan SGP-stemmers, en daarom zijn stemmers op CDA minder geschikt om mijn onderzoeksvraag te beantwoorden. Mijn doel was te onderzoeken hoe traditionele opvattingen en inkomensdaling na geboorte samenhangen.’ Het blijkt bij dat vrouwen van Turkse en Marokkaanse komaf de kindboete hoger is. Heeft dat met het geloof te maken? Rellstab: ‘Ik kan wel migratieachtergrond meenemen in vergelijkingen, maar dat staat nog niet gelijk aan een sterk islamitisch geloof.’ Als traditionele gezinnen er zelf voor kiezen dat moeders minder werken, in hoeverre is de kindboete dan een probleem? Rellstab: ‘Dat is een relevante vraag. Als ouders bij elkaar blijven, hoeft dat geen probleem te zijn, zeker niet als ze de opvoed- en huishoudelijke taken naar ieders tevredenheid verdelen. Maar zodra het tot een scheiding komt, tegenwoordig vaak het geval, kan het problematisch worden. En je moet je afvragen of jonge vaders genoeg tijd kunnen doorbrengen met hun kinderen.’ Gratis kinderopvang Beleid blijkt minder van invloed op verkleining van de kindboete dan genderopvattingen. Wat te doen? Egbert Jongen, programmaleider Arbeid bij het CPB en docent aan Universiteit Leiden: ‘Er ligt een SER-voorstel voor twee dagen gratis kinderopvang, sommige politieke partijen willen geheel gratis kinderopvang. De SER noemt als belangrijke reden om achterstandsgezinnen en lagere inkomens te helpen, want nu maken vooral midden- en hogere inkomens gebruik van kinderopvang. Maar meer en goedkopere kinderopvang heeft maar een beperkte invloed op de inkomensdaling van moeders.’ Rellstab: ‘Op korte termijn brengen die maatregelen geen grote verandering teweeg, maar op langere termijn zou dat kunnen, zo blijkt in Scandinavische landen. Je moet de combinatie van betaald werk en kinderzorg faciliteren, want anders is de kindboete onontkoombaar. Het is wel de vraag of kindboete in de Nederlandse samenleving door iedereen als probleem wordt ervaren, dat is echt een polariserend onderwerp.’ Moet je je als overheid bemoeien met waarden van mensen, en zo ja, hoe dan? Jongen: ‘De vrije keuze van individuen en stellen staat voorop. De overheid moet mensen informeren over de gevolgen van die keuzes, bijvoorbeeld kwetsbaarheid bij een scheiding, werkloosheid en andere tegenslagen.’ Familiehulp zoals kinderbijslag verhoogt de kindboete, want vrouwen blijven daardoor eerder thuis. Moet de kinderbijslag dan worden afgeschaft? Daarover zijn de onderzoekers het niet eens. De kinderbijslag kan contraproductief zijn, maar ook bijdragen aan een betere verdeling van taken en betaald werk tussen ouders. Tot slot: het woord kindboete of child penalty is negatief, alsof kinderen verzorgen een straf oplevert. Rellstab: ‘Inderdaad een ongelukkige benaming, maar de eerste onderzoekers hebben die term bedacht. Ik vind ‘inkomensdaling na moederschap’ neutraler.’ 

Snel je bruto of netto salaris berekenen? Gebruik onze handige tool en weet wat je kunt verwachten! 

Bruto netto calculator

Vraag jij je af of je wel genoeg verdient? Check je salaris in de salariswijzer. Vul een aantal vragen in en krijg direct resultaat.

Salariswijzer

Double Cards NVB B2C

Ontvang wekelijks carrière-inspiratie en nieuws over arbeidsmarktontwikkelingen.

Newsletter Signup IOL B2C

Je ontvangt van ons om de week: handige tips over solliciteren en interessant nieuws over werk.