Digitale werkplek op kantoor zorgt voor meer duurzaamheid

 Het zijn van die kleine ergernissen die iedere loonslaaf in een kantoorpand zal herkennen. Met een paar wachtenden sta je – natuurlijk veel te lang – te wachten bij de lift. Gaan de deuren open, en wat blijkt? Lift vol. Een tijdje staren wachtenden en de mensen in de volle liftcabine elkaar ongemakkelijk aan. Dan schuiven de deuren dicht en gaat de lift verder. ‘Volstrekt onzinnig om te stoppen, dat kan slimmer’, dacht Erik Ubels, CTO van EDGE Technologies, nadat de deuren van de lift weer eens voor zijn neus waren dichtgegaan. De oplossing die wordt toegepast bij technologiebedrijf EDGE Olympic is verbluffend simpel: sensoren bovenin de liften tellen het aantal mensen. Kunnen er geen mensen bij, dan worden er geen onnodige stops meer gemaakt. Resultaat: minder ergernis bij wachtenden en bij mensen in de lift. Doordat de liften minder vaak hoeven te stoppen, levert het ook een energiebesparing op van 20 procent. Sensoren die energieverspilling tegengaan Duurzaam bouwen is een van de uitgangspunten van EDGE Technologies. Dat is niet zonder reden. Ubels: ‘Bijna 40 procent van de CO2-uitstoot komt uit de gebouwde omgeving. En dan gaat het over de gebouwen als ze in gebruik zijn; dus niet eens over het bouwen.’ Willen bedrijven de impact van de mens op het milieu nog enigszins onder controle houden, dan zullen nieuwe en bestaande gebouwen zo duurzaam mogelijk moeten. De inzet van nieuwe technologie kan hier enorm helpen. Dat blijkt bij EDGE Olympic. Het gebouw opende vorig jaar zomer haar deuren aan de Amsterdamse Zuidas, na een ingrijpende herontwikkeling, verbouwing en modernisering. EDGE Olympic is volgestopt met sensoren die helpen om het energieverbruik voor bijvoorbeeld warmte en licht af te stemmen op de aanwezigheid van mensen. Maar ook aan vergaderruimtes die niet hoeven te worden verlicht en verwarmd als er niemand aanwezig is. En dus ook volle liften die niet nutteloos stoppen als er toch niemand uit wil. Betere, duurzame gebouwen Energiezuinigheid en duurzaamheid zijn niet de enige voordelen die EDGE Technologies met smart bouwen beoogt. Werkplezier vergroten door middel van slimme technologie was een van de uitgangspunten bij de herinrichting, waarbij de digitale infrastructuur de basis vormt voor het gebruik. De mate waarin gebruikers controle hebben over hun werkplek is een belangrijke factor die van invloed is op het werkplezier. Een mooi voorbeeld zijn de licht- en klimaatcomponenten die op alle verdiepingen in het plafond zijn aangebracht. Verlichting en klimaatbeheersing zijn vanaf iedere werkplek afzonderlijk te bedienen. Conflicten als gevolg van verschillende gevoelstemperaturen behoren tot het verleden. Met dezelfde app kunnen werkenden hun collega’s vinden, toegang krijgen tot het gebouw en de parkeergarage en vergaderzalen boeken en is het mogelijk om de bezettingsgraad van ruimtes te controleren. Uitdaging bij het inrichten van smart buildings is de versnippering in technologie. Van het aansturen van verwarming en verlichting tot klimaatbeheersing en het boeken van vergaderruimtes; stuk voor stuk draaien ze op afzonderlijke platforms. Omdat het niet doenlijk is voor elke activiteit afzonderlijk een app te gebruiken, zullen al die afzonderlijke platforms in één dashboard moeten worden samengebracht. De gebruiker wil tenslotte op een overzichtelijke en toch veilige manier controle uitoefenen. Modern kantoor: happy werknemers Veel gehoorde argumenten voor smart building zijn kostenbesparingen door zuiniger met energie om te gaan, en verhoging van productiviteit door optimaliseren van werkomstandigheden. Door roombooking te linken aan sensoren en hiermee het klimaat en verlichting aan te sturen, zou je tot 30% hogere productiviteit kunnen realiseren. Chief Commercial Officer Iain Thompson van OfficeApp ontkent dit effect niet, maar plaatst vraagtekens bij de meetbaarheid. Beter is het volgens hem om te kijken naar de invloed die slimme technologie kan hebben op ‘employee happiness’. Happy Office Life . Dat is waar het met smart buildings om te doen moet zijn. &#039;Het smart maken van je kantoor zorgt voor meer werkplezier. Dat kun je meten, er gaan minder mensen weg. Wie er beter in slaagt om werknemers vast te houden, heeft een voorsprong op een arbeidsmarkt die zich kenmerkt door toenemende schaarste.&#039; Volgens EMEA CTO van HPE Aruba, Dobias van Ingen, die tijdens een afsluitende presentatie een aantal cases besprak, is het slim maken van gebouwen niet een op zichzelf staande ontwikkeling. &#039;In dit soort werkomgevingen waar het draait om efficiënt gebruik van werkruimte, is slimme technologie geen doel op zich, maar een hulpmiddel om digitale werkplekken in te richten.&#039; Kantoorgebouwen zijn het meest voor de hand liggend om smart technologie toe te passen, maar Van Ingen ziet kansen voor meer sectoren. &#039;Medewerkers van ziekenhuizen, stadions en retail, kunnen met de inzet van de juiste technologie, ook als zeer tevreden medewerkers door het leven gaan.&#039; 

Zo leer je om je bedrijf écht duurzaam te maken

 Van tandartsen tot directeuren bedrijfsvoering en van mensen met slechts een vaag bedrijfsplan tot mvo-managers: professionals met duurzaamheidsambities zijn er in alle soorten en maten. Toch komen de vragen die ze hebben voor een belangrijk deel overeen, zegt Joost Brouwer, trainer bij en eigenaar van het Biomimicry Centre. &#039;Ze willen weten hoe ze hun soms grootse ambities kunnen vormgeven in een strategie, hoe ze die vervolgens concreet kunnen maken en hoe ze hun organisatie mee kunnen krijgen. Als je antwoorden op dit soort vragen wilt krijgen, heb je kennis nodig.&#039; Brouwer gaat in zijn trainingen eerst altijd in op de Sustainable Development Goals (SDGs) van de Verenigde Naties. Doelstellingen zijn onder meer armoede en honger de wereld uit, maar ook duurzame industrialisatie en betaalbare en schone energie. De SDGs zijn een goede kapstok voor het vormgeven van de duurzaamheidsstrategie. &#039;Sommige bedrijven rapporteren zelfs in hun jaarverslag over wat ze hiermee doen&#039;, vertelt Brouwer. Veel onderzoek Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen zijn geen nieuwe onderwerpen. Er is dus al veel onderzoek naar gedaan dat is vertaald naar wetenschappelijk onderbouwde modellen. Tijdens trainingen over dit onderwerp leer je dit soort modellen toepassen in jouw eigen praktijk, zodat je de vraagstukken die voor jouw organisatie gelden gestructureerd kunt aanpakken. &#039;Wij gebruiken bijvoorbeeld het 5O-model om een organisatieverandering teweeg te brengen&#039;, vertelt Brouwer. &#039;Dat is een stappenplan dat bestaat uit ontdekken, onderzoeken, ontwerpen, opstellen en opleveren. En voor een strategie voor het omgaan met afval gebruiken we het 7R-model: rethink, reuse, reduce, repair, refurbish, recycle en recover.&#039; Naar een nieuw businessmodel Met de nieuw geformuleerde strategie in gedachten kun je ook je businessplan eens goed onder de loep nemen. Sommige bedrijven gooien dat met het oog op duurzaamheid helemaal om: ze verkopen dan bijvoorbeeld niet langer een product, maar laten mensen betalen voor het gebruik van dat product. Brouwer geeft Auping als voorbeeld. &#039;Auping verkoopt geen bedden meer aan hotels, maar laat ze betalen per nacht dat er op hun bedden geslapen wordt. Dat dwingt ze om een veel duurzamer product te maken.&#039; Door jezelf te verdiepen in het onderwerp kun je je organisatie dus helpen met een onderbouwd duurzaamheidsplan waarmee je echt een verschil kunt maken. En dat gaat verder dan allerlei losstaande initiatieven als de biologische lunch en een paar elektrische auto&#039;s voor de deur. Oplossingen uit de natuur Bij het Biomimicry Centre kun je verschillende opleidingen volgen op het gebied van duurzaamheid, zoals de masterclass Sustainable Lean &amp; Circulaire Economie (1.995 euro) op 11 januari of de meerdaagse opleiding Sustainability and Business Development Manager (4.399 euro). In deze trainingen speelt biomimicry een belangrijke rol. &#039;Dat is de leer van de natuurwetenschappen&#039;, legt Brouwer uit. &#039;Biomimicry kijkt naar oplossingen die de natuur al heeft bedacht en past die toe in onze eigen praktijk. Zo is er in Harare een gebouw dat voor zijn klimaatbeheersing heeft gekeken naar een termietenhoop en daarmee een energiebesparing van 90 procent heeft gerealiseerd.&#039; ICM biedt de driedaagse opleiding Duurzaam Ondernemen (vanaf 1.707,50 euro). Utrecht Business School biedt op verschillende plaatsen de cursus Sustainability &amp; Business Development (vijf colleges van 3 uur, 1.450 euro). De Erasmus Academie biedt de opleiding Transitiemanagement (acht woensdagen, verspreid over komend voorjaar, 5.195 euro), die bruggen slaat tussen &#039;de complexe wereld van maatschappelijke veranderingen richting duurzaamheid, en de concrete, dagelijkse praktijk van organisaties&#039;. Het lesboek Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (42,50 euro, Noordhoff Uitgevers) kan je ook alvast een stukje op weg helpen. Verdere inspiratie doe je op in het Online Kenniscentrum Duurzaam Ondernemen . Net als ik benieuwd geworden naar Biomimicry? In deze video vind je nog een paar toffe voorbeelden. 

De 20.000 vacatures in de energietransitie worden er alleen maar meer

 In april kwam de Sociaal-Economische Raad (SER) met een advies over de energietransitie en werkgelegenheid . Speerpunt van de SER is om de arbeidsmarkt een flinke boost te geven, zodat er in Nederland een ‘duurzame economie met toekomstgerichte banen’ opgebouwd kan worden. Om dit te bereiken, ziet de SER een behoefte aan ‘een integrale arbeidsmarktaanpak, waar bedrijven, werknemers, opleidingsinstituten en overheden een verantwoordelijkheid hebben’. Hoe wordt die gedeelde verantwoordelijk vertaald naar de praktijk? Op onderwijsgebied is veel terreinwinst te halen. Volgens de SER zijn er te weinig op de energietransitie toegespitste opleidingen beschikbaar voor jongeren en andere geïnteresseerden in toekomstgerichte banen. Volgens een SER-woordvoerder zijn er wel de nodige positieve voorbeelden: ‘Heel veel scholen zijn wel al bezig om samen te werken met het bedrijfsleven en het aanpassen van het curriculum. Ons advies is om dat nog meer te gaan doen, om zo veel mogelijk mensen en opleidingen geschikt te maken en aan te laten sluiten bij de energietransitie.’ Maar niet alleen in het onderwijs liggen kansen. Mensen die nu nog in de olie-, gas- en kolenindustrie werken, kunnen na bijscholing aansluiten bij de energietransitie. De banen van bijna drieduizend medewerkers uit deze branche verdwijnen door de overgang naar duurzame energie, waarschuwt de SER. Tegelijkertijd worden er juist tienduizenden nieuwe vakmensen gezocht voor de energietransitie. Energietransitieloket Bij Uneto-VNI, de ondernemersorganisatie voor de installatiebranche, wordt nu al een tekort van twintigduizend technici ervaren. Voorzitter Doekle Terpstra vertelt hoe er in de technische installatiebranche op deze ontwikkelingen wordt ingespeeld: ‘De technische installatiebranche heeft volop werk en ziet de werknemers uit de fossiele economie graag komen. Deze werknemers hebben doorgaans affiniteit met techniek en zullen zich de kennis en vaardigheden voor duurzame, groene technologie snel eigen kunnen maken. Samen met het UWV en Otib (het opleidingsfonds voor de installatiebranche) willen we nog vóór de zomervakantie een Energietransitieloket openen. Dat loket moet werknemers snel begeleiden naar een vaste, groene baan in de installatiesector.’ Terpstra verwacht dat er boven op de huidige twintigduizend open vacatures nog meer banen ontstaan, als de energietransitie eenmaal meer vaart krijgt. ‘We richten ons daarom op alle doelgroepen: jonge schoolverlaters, zij-instromers, en sinds kort bieden we ook statushouders een versnelde opleiding aan, zodat zij snel aan de slag kunnen. Het gaat om technici op alle niveaus, van uitvoerend niveau tot hbo’ers en wo’ers.’ Stabiele en veilige software ‘De installatiebranche is volledig gedigitaliseerd, dus de sector zit ook te springen om ict’ers’, vervolgt Terpstra zijn verhaal. ‘Alle apparaten worden slimmer, maar daardoor ook afhankelijker van stabiele en vooral ook veilige, goed afgeschermde verbindingen. En er is in toenemende mate kennis nodig van sensoren en software. Ook cybersecurity is binnen de installatiebranche een belangrijk thema. Het gaat dan met name om de technische systemen die we plaatsen bij onze klanten; die moeten veilig zijn en niet gehackt kunnen worden.’ Hoe het zit met de baankansen in de installatiebranche? Daar is Terpstra duidelijk over: werkgarantie voor olie-, kolen- en gaswerknemers, ‘open armen voor data-analisten, software-engineers, intelligence analisten, BIM-modelleurs en systeem-architecten’, en ‘voor mensen die kennis combineren met een ondernemende mentaliteit zijn er prachtige carrièrekansen in deze sector’. 

Circulair geld uitgeven: draag jij al bij aan lokale duurzaamheid?

 Overal in het land is de euro ineens niet meer het enige betaalmiddel waarmee je kunt afrekenen. Zo heeft Zwolle de Pepermunt, Breda de Parel, Alkmaar de Vix, Groningen de Groninger Gulden, Wageningen de Eurijn en Utrecht de Utrechtse euro. Onder de vlag van Circuit Nederland telt Nederland deze lokale digitale ‘munten’, die hetzelfde waard zijn als een euro. Dit is geen nieuw fenomeen. Zo kent Zwitserland sinds de Depressie in de jaren dertig de Wir (Duits voor ‘wij’). En heeft Sardinië de Sardex , die is ontstaan als antwoord op de recente bankencrisis. Maar er is wel een verschil. De Wir en de Sardex ontstonden na crises (zie kader) omdat bedrijven minder afhankelijk wilden zijn van de monetaire grillen van een nationale munt. Terwijl de nieuwe Nederlandse munten opkomen in een tijd van groei. Dat komt omdat circulair geld is omarmd door de duurzame beweging. De munten fungeren als cement voor zakelijke relaties in deze nieuwe duurzame ‘zuil’. En dankzij de digitalisering is het een fluitje van een cent om een innovatief geldcircuit op te zetten. Deelnemers betalen via een app en zien direct waar ze hun munten kunnen besteden of met wie ze zaken kunnen doen. Lokale economie ‘Broker’ Twan Luttikhold maakt zich sterk voor de Utrechtse euro. Het lidmaatschap kost 50 (gewone) euro. Leden krijgen op hun telefoon een eenvoudige app, waarmee zij hun tegoed kunnen zien en kunnen betalen. Ook is het mogelijk renteloos te lenen. Luttikhold vertelt trots dat de software maar liefst duizend transacties per seconde aankan. Voorlopig is de omvang nog beduidend lager. Het netwerk van de Utrechtse euro bestaat een jaar en heeft nog maar zo’n honderd deelnemers. ‘Die doen mee omdat ze het leuk vinden om de lokale economie te stimuleren’, stelt Luttikhold. ‘Als je een iPhone of een Bic Mac koopt, verdwijnt het geld naar internationale aandeelhouders. Bij ons blijft het binnen de regio.’ Dat is volgens de broker goed voor de werkgelegenheid in Utrecht en ook voor het milieu. Goederen uit de directe omgeving halen is immers meestal milieuvriendelijker omdat ze minder afstand hoeven af te leggen. Bindmiddel Peter Lagerweij van drukkerij Libertas Pascal is serieus bezig met Utrechtse euro’s. Hij vond het eerst ‘wat vaag’, maar ziet nu de meerwaarde. ‘Het alternatieve geld is een bindmiddel in de zakelijke markt. Via de Utrechtse euro’s vergroot ik mijn netwerk en mijn kansen op nieuwe opdrachten.’ Lagerweij ziet zowel een gun- als een funfactor. ‘Waarom zou ik spullen of diensten van ver halen, als ik ze ook kan bestellen bij iemand dichtbij? Door de Utrechtse euro maak ik kennis met nieuwe innovatieve en maatschappelijk betrokken ondernemers in mijn directe omgeving. Dat is leuk.’ Lagerweij wil zijn Utrechtse euro’s natuurlijk ook kunnen uitgeven. Daarom haalt hij actief leveranciers over om mee te doen, zoals de fietskoerier met wie hij werkt. ‘Een andere mogelijkheid is om een eventueel overschot aan Utrechtse euro’s te besteden bij landelijke klanten zoals Triodos Bank.’ Richting geven Dat Utrechtse euro’s en andere plaatselijke munten ook landelijk kunnen worden besteed, is te danken aan United Economy. Dit netwerk accepteert de landelijke munten van Circuit Nederland en werkt met eigen Uniteds (waarde: een euro). Bij United Economy zijn bekende organisaties aangesloten, zoals Triodos Bank, dat met Uniteds onder meer een auto least en koffie inkoopt. Innovatiemanager Sven Duyx van Triodos zegt dat de Uniteds interessant voor de bank zijn vanwege het experiment. ‘United Economy is een initiatief door en voor ondernemers. Het biedt kansen om te werken met andere spelregels. Maar het belangrijkste is dat het gebruikers in staat stelt hun geld richting te geven.’ Uniteds blijven binnen de zelf gekozen duurzame kring en kunnen niet verdwijnen naar de speculatieve economie. De voors en tegens van circulair geld De vrouw achter die Uniteds is Heidi Leenaarts. De directeur van de coöperatie United Economy droomt van een groot landelijk netwerk van ondernemers die werken aan een duurzame wereld. Zij is ervan overtuigd dat circulair geld beter is voor milieu en mens. Het zorgt ervoor dat middelen vaker naar duurzame activiteiten gaan en dat duurzame ketens worden versterkt. ‘Voorwaarde is natuurlijk wel dat de deelnemende bedrijven ook echt werk maken van duurzame ontwikkeling. Daarom hanteren wij toelatingscriteria.’ Volgens Leenaarts werkt de administratie van Uniteds fiscaal hetzelfde als die bij normale euro’s. ‘Ondernemers nemen Uniteds gewoon op in de bestaande boekhouding, betalen er belasting over en vermelden btw op de facturen.’ Greenchoice De benodigde administratieve aanpassingen vormden voor energiebedrijf Greenchoice geen obstakel om ook aan de Uniteds deel te nemen. Projectconsultant Rosa Tilman vertelt dat haar bedrijf graag meedoet aan activiteiten die de band met andere duurzame bedrijven versterken. Greenchoice wil zo ook de klantenkring uitbreiden. De deelname aan de Uniteds leidde al tot een mooie samenwerking met een ondernemer die een energiecoöperatie opricht. Tilman ziet een mooie toekomst in het verschiet liggen. Idealiter wordt United Economy straks een netwerk waar iedereen bij wil. ‘Mogelijk stimuleert dit zelfs ondernemers om veel meer werk te maken van hun maatschappelijke missie.’ 

De duurzame manier om pakketjes te bezorgen

 Het nieuws werd twee dagen voor 1 april naar buiten gebracht, dus er werd eerst gedacht aan een 1 aprilgrap. CEO Pieter Zwart: ‘De grap is dat het geen grap is. We zijn dit echt gestart.’ Het project wordt dit jaar uitgebreid naar andere grote steden in Nederland en België. Bekijk hieronder de aankondiging over CoolblueFietst. Sms De fietsers bezorgen in een tijdvak van één uur. Een kwartier voor bezorging krijgen de klanten een sms met het precieze tijdstip waarop de bezorger langskomt. Het bedrijf zoekt nog 250 fietskoeriers om het milieubewuste initiatief in andere grote steden van de grond te krijgen. Bekijk hier de uitleg van CEO Pieter Zwart op LinkedIn. 

‘Alleen duurzame bedrijven gaan overleven’

 Als je mensen vraagt om een lijstje van de duurzaamste Nederlandse bedrijven te maken, is de kans groot dat Ekoplaza daarop belandt. Je kunt er immers prima terecht voor biologische voeding. Toch heeft duurzaamheid lang niet altijd op de radar van het bedrijf gestaan, vertelt directeur Erik Does. &#039;Je zou verwachten dat biologisch en duurzaam hand in hand gaan. Maar wij waren bijvoorbeeld niet altijd bezig met hoe we producten verpakken, in die zin waren we dus niet duurzaam.&#039; Het omslagpunt kwam zo&#039;n vijftien jaar geleden. &#039;Consumenten komen bij ons om een product zonder neveneffecten te kopen. Als je biologische voeding koopt, doe je dat omdat je niet wil dat pesticiden schade aanrichten aan de natuur. Maar datzelfde geldt natuurlijk voor plastic verpakkingsmateriaal. Dat richt ook veel schade aan, daarom willen we ervanaf.&#039; De Ekoplaza in Amsterdam heeft daarom sinds kort een gangpad zonder plastic en Does is van plan om op den duur al het plastic om levensmiddelen uit zijn winkels te halen. Dat Ekoplaza niet vanaf de oprichting aandacht besteedde aan duurzaamheid, is logisch, zegt Casper Gijzen, medeoprichter van duurzaam communicatiebureau Duurzability. &#039;Tien jaar geleden zag je dat mensen nog aan geitenwollen sokken dachten bij het woord duurzaamheid. Het stond nauwelijks op de radar van consumenten, maar in de crisis veranderde dat. Voor bedrijven werd duurzaamheid een synoniem voor groei.&#039; Inmiddels kunnen bedrijven zich niet meer veroorloven om er geen aandacht aan te besteden, zegt hij. &#039;Als je het je als bedrijf niet eigen maakt, mis je de boot. Wij vertellen bedrijven: wees duurzaam, zodat je een authentiek duurzaam verhaal hebt.&#039; Wat daarbij vooral belangrijk is? &#039;Dat iedereen in het bedrijf achter die boodschap staat en zich betrokken voelt, het moet in het DNA van het bedrijf komen. Dat kun je bereiken door iedereen vanaf het begin mee te nemen en ervoor te zorgen dat je intern gedeelde waarden hebt&#039;, zegt Gijzen. Does merkt dat de aandacht voor duurzaamheid ook binnen Ekoplaza effect heeft. &#039;Mensen die voor ons werken, halen meer voldoening uit hun werk. Ze werken niet meer alleen voor geld, maar leveren ook een positieve bijdrage aan de toekomst, dat is fijn. Het creëert ook een teamgevoel, die duurzaamheid is een soort gezamenlijke trots geworden. Het bedrijf is al met al gezonder geworden.&#039; Ook in de omzet ziet Does dat terug, al wil hij geen cijfers geven. &#039;Het is niet zo dat ons dak eraf gaat, maar mensen doen steeds bewuster hun boodschappen. Ze willen stemmen met hun vork.&#039; Gijzen denkt dat deze trend nog wel een poosje doorzet. &#039;Het aantal duurzame consumenten groeit en de verwachting is dat het blijft groeien. Alle bedrijven en alle werknemers gaan daarmee te maken krijgen, dus ga ermee aan de slag, want alleen duurzame bedrijven gaan overleven.&#039; Zijn advies: &#039;Zorg er als bedrijf voor dat je een goed, authentiek verhaal over duurzaamheid hebt, en zorg er als werknemer voor dat je je erin verdiept. Lees je in, ga zelf smoothies maken en kom op de fiets naar een sollicitatiegesprek, in plaats van met de auto.&#039; 

Kan de circulaire economie al die beloften wel waarmaken?

 Iedereen dweept tegenwoordig met de circulaire economie. Ceo’s van multinationals als Philips, Renault, Unilever, AkzoNobel, Danone en DSM pleiten er bijvoorbeeld voor in de CEO Guide to the Circular Economy . Ze noemen het de grootste economische uitdaging sinds de industriële revolutie. En ze voorzien dat de circulaire economie wereldwijd 4.500 miljard dollar kan opleveren. Ook de Nederlandse overheid ziet kolossale kansen. Ze gaat daarbij af op onderzoeksorganisatie TNO, dat voor ons land tienduizenden nieuwe ‘circulaire banen’ en miljarden euro’s voorspelt. Het kabinet zet zich voor de circulaire economie in via Nederland Circulair 2050, een rijksbreed programma met vijf transitieagenda’s (zie kader). Deze trein vol nieuwe kansen wil natuurlijk niemand missen, wat wel blijkt uit de stroom van publicaties en onderzoeken. Circulair is nu al zo populair dat de koningin van het kantoorjargon, journalist Japke-d. Bouma, de term op de korrel nam. Zij zette circulair op nummer twee in een top-5 van jeukwoorden in 2017. ‘Ik word duizelig van al dat gecirkel in rondjes. Laat eerst maar eens zien wat je hebt bereikt voordat je ons ermee lastigvalt.’ Zondvloed De ergernis over het te gemakkelijk gebruiken van de term is terecht, want op dit punt past bescheidenheid: een nieuwe economie behelst revolutionaire veranderingen. De circulaire economie streeft naar het maximaal benutten van grondstoffen en het minimaliseren van afval. Dat betekent: producten zo ontwerpen dat je materialen kunt hergebruiken, de levensduur verlengen, het gebruik intensiveren, afval vermijden en – als het niet anders kan – materialen recyclen. Terwijl we nu nog te maken hebben met een werkelijkheid die is te kenschetsen als: na ons de zondvloed. We zijn gericht op winnen, maken en snel weer weggooien. Bedrijven hebben er economisch meestal geen belang bij dat hun product lang meegaat of dat de materialen opnieuw worden gebruikt. En een lineair bedrijf omturnen tot iets circulairs is een klus die heel veel passie en volharding vergt. Dat het met de overgang naar een nieuwe economie nog onvoldoende opschiet, blijkt uit een pilotonderzoek van de Nijmeegse hoogleraar Jan Jonker. Het onderzoeksrapport stelt dat de bereidheid om over de circulaire economie na te denken groot is. Hetzelfde geldt voor de interesse om er eventueel businessmodellen op te baseren. Maar dit staat nog in geen verhouding tot wat er werkelijk wordt bereikt. Er gebeurt veel te weinig. ‘De bijna explosieve toename van aandacht voor circulaire economie in de media lijkt niet gelijk op te gaan met een transitie binnen organisaties.’ Het ontbreekt aan daadkracht, bijvoorbeeld in ketensamenwerking. Dit is een cruciale voorwaarde voor het succes van een circulaire economie. Dat daden uitblijven heeft volgens het rapport twee hoofdredenen: de consument komt onvoldoende over de brug en het juridische en financiële klimaat is nu nog volledig ingericht op lineair. Duurzaam bouwer Onno Dwars denkt dat we nog onvoldoende beseffen hoe ver het roer om moet. ‘Wat we nu doen, is vooral minder slecht’, stelt de directeur bij Ballast Nedam Development. ‘We moeten nog over naar werkelijk goed doen.’ Dwars wijst erop dat de bouw vorderingen maakt met energieneutrale en gasloze woningen. Ballast Nedam Development ontwikkelt zelfs alleen nog maar gasloos. Ook experimenteert het bouwbedrijf met circulair bouwen, bijvoorbeeld het paviljoen The Green House in Utrecht. Dit klinkt radicaal, maar toch is volgens Dwars grootschalig impactvol bouwen, zonder schade te berokkenen, nog ver weg. Dit vraagt om fundamentele veranderingen. Circulair bouwen betekent anders denken over materiaalkeuze, wel of niet nieuw bouwen en het gebruik van gebouwen. De ontwikkelingen hierin zijn nog pril. ‘En over het hele circulaire model, waarin alles als een service dient, durf ik helemaal nog niet te dromen. Stel dat wij als bouwer na 25 jaar een gebouw weer terug zouden krijgen van onze opdrachtgever. Dat is een radicale systeemverandering waarvoor je de hele keten nodig hebt, inclusief financiers: banken, pensioenfondsen, leveranciers.’ Vrijblijvend Voor een overgang naar circulair is goede wil niet genoeg, stelt Dwars. Hij vindt dat er een mentaliteit moet komen waarbij we schadelijk gedrag verbieden. Zo ver zijn we nog niet, zegt hij. ‘Je kunt nog steeds dramatisch bouwen als je wilt.’ Hij denkt dat we de lat veel hoger moeten leggen. ‘Het vrijblijvende moet er heel snel van af. Alleen dan lukt het om de omslag te maken.’ Dwars pleit ervoor om via wetten bedrijven te dwingen stappen te zetten. In de bouw is gebleken dat dit werkt. Dwars noemt als voorbeeld het Lente-akkoord van 2008, waarin een stapsgewijze overgang naar energieneutrale nieuwbouw is afgesproken die in 2020 een feit is. Volgens Dwars kunnen we zo ook stap voor stap toewerken naar circulair bouwen. Daarvoor zijn dan wel slimme stappenplannen nodig, en coalities in ketens. ‘Wat betreft energie zie je de kaders al ontstaan. Zo heeft ABN AMRO besloten om vanaf 2030 alleen A-label woningen te financieren.’ Anne-Marie Rakhorst, oprichter van het platform Duurzaamheid.nl , maakt zich hard voor de stappenplannen en coalities waar Dwars voor pleit. De duurzaam ondernemer werkt actief mee aan de transitieagenda’s van Nederland Circulair 2050. Ook zij vindt dat we nu ‘van minder slecht naar goed’ moeten: ‘We beseffen nu nog onvoldoende dat dit de grootste verandering van onze tijd is.’ Om dit tussen de oren te krijgen, zijn volgens haar succesverhalen nodig die laten zien dat de circulaire economie werkt. Ze noemt het voorbeeld van Interface (zie kader), dat vloerbedekking uit hergebruikte materialen maakt. En het Nederlandse Gispen, dat oude meubelen gebruikt bij het produceren van nieuwe. De transitieagenda’s willen zorgen voor nieuwe inspirerende voorbeelden via ‘icoonprojecten’ waarbij de overgang in een stroomversnelling wordt gebracht, vertelt Rakhorst. ‘Het eerste is een project rond matrassen, waaraan bedrijven als DSM en Auping meewerken. Matrassen gaan nu nog massaal de verbrandingsoven in, wat leidt tot een enorme uitstoot. Daar willen wij van af. Ons doel voor 2030 is dat tweederde van alle oude matrassen worden ontmanteld en opnieuw benut. Daarnaast willen we dat driekwart van de nieuwe matrassen “circulair” zijn ontworpen.’ Rakhorst erkent dat het nog veel energie zal kosten om de economie om te krijgen. Ze ziet bij bedrijven, zeker in Nederland, wel grote bereidheid om de omslag te maken. ‘Een bedrijf als DSM laat bijvoorbeeld zien dat je jezelf opnieuw kunt uitvinden.’ Ook verwacht ze veel van nieuwe disruptieve spelers. Rakhorst hoopt wel dat het politieke sentiment omslaat. ‘We verspillen heel veel energie aan praten over Trump en wat er niet goed gaat. Stel je voor dat we dat steken in mooie verhalen over een nieuwe toekomst.’ Ze begrijpt dat een transitie altijd gepaard gaat met een weerstand tegen verandering, maar ze gelooft dat de omslag onvermijdelijk is. ‘Een nieuwe generatie jongeren is opgevoed met een ander wereldbeeld. Ze krijgen in musea, scholen en op televisie – bijvoorbeeld van astronauten zoals André Kuipers – mee dat de aarde kwetsbaar is en dat we daar heel snel iets aan moeten doen. Die sneeuwbal rolt en is niet meer te stoppen.’ 

De groeiende belofte van vleesvervangers

 In 2013 lukte het Peter Verstrate, medeoprichter van MosaMeat, om een hamburger te bakken waar geen dier voor was doodgegaan. Hij is al jaren betrokken bij onderzoek om kweekvlees te ontwikkelen dat op grote schaal geproduceerd kan worden. &#039;Dat is erg lastig&#039;, zegt hij. &#039;Toen we die hamburger presenteerden, was hij alleen van spierweefsel. Maar vlees is veel meer dan dat, er zit bijvoorbeeld ook bloed en vet in. We zijn nu bezig om een hamburger van kweekvlees te ontwikkelen die niet is te onderscheiden van wat er nu in de supermarkt ligt.&#039; Babyvoeding van insecten Het duurt nog vijf tot tien jaar voordat je die in de supermarkt kunt afrekenen, denkt hij, en hij kan niet wachten. &#039;Het is een dierlijk product, maar dan zonder de grote milieudruk en zonder dierenleed. Je zou het dus als vegetarisch kunnen zien. Je kunt het maken zonder dat er dieren voor doodgaan. Er is alleen in het begin van het proces een monster van cellen van een dier nodig om de hamburgers te kunnen produceren. Maar daar hoeft het dier alleen even voor op zijn kiezen te bijten, en vervolgens kan hij verder gaan met grazen.&#039; Er is nog een hoop nodig voordat hamburgers van kweekvlees de norm zijn bij het avondeten. &#039;Op dit moment is het nog veel te duur om kweekvlees op grote schaal te produceren. De cellen waarmee we het maken, hebben voeding nodig. Dat is heel andere voeding dan het voer voor dieren. Je kunt het vergelijken met een soort babyvoeding, maar dan gemaakt van bijvoorbeeld algen, bacteriën of insecten. Maar daar is nog helemaal geen productieketen voor, die moet nog opgezet worden&#039;, zegt Verstrate. Behoorlijk wat werk, toch is het nodig, denkt hij. &#039;Vleesvervangers zijn op dit moment niet aantrekkelijk genoeg. Om wat voor reden dan ook, speelt vlees een belangrijke rol in het achterhoofd van mensen. Veel vleesvervangers zijn technologisch gezien heel knap gemaakt en sommige zijn heel lekker, maar de meest gehoorde kritiek is dat het geen vlees is.&#039; Ook Atze Jan van der Goot, hoogleraar aan de Wageningen Universiteit, denkt dat er nog veel innovatie nodig is. Hij werkte samen met de Vegetarische Slager aan een plantaardige biefstuk, die qua structuur niet van echt vlees is te onderscheiden. De vegetarische producten die nu in de winkel liggen vindt hij &#039;best goed&#039;, maar hij ziet dat er nog veel ruimte is voor verbetering. &#039;Als de consument die minder goede producten koopt, raakt hij teleurgesteld. Dan zal hij het niet snel nog een keer proberen. We moeten ervoor zorgen dat alle vleesvervangers die in de winkel liggen, echt heel goed zijn, want dan gaan mensen meer vegetarisch eten.&#039; Vleesvervanger van de slager Van der Goot hoopt dat er ooit vleesvervangers komen die zo sterk op dierlijk vlees lijken, dat er in de supermarkt of bij de slager niets hoeft te veranderen. &#039;Vleesvervangers worden nu in centrale fabrieken gemaakt, maar het zou mooi zijn als je die apparaten ook lokaal kunt gebruiken, zodat een slager zijn eigen vleesvervanger kan maken.&#039; Verstrate voegt toe: &#039;Vlees eten en kopen moet voor de consument dezelfde ervaring blijven. Ik zou het liefst zien dat supermarkten helemaal niets veranderen aan hun vleesafdeling, en dat ze hoogstens een plakkertje op de verpakking plakken waarmee ze zeggen dat het een diervrij product is.&#039; Er liggen in ieder geval veel kansen in de industrie voor vleesvervangers, zegt Van der Goot. &#039;Iedereen is het er wel over eens dat we minder vlees moeten eten. In China vindt de regering zelfs dat de bevolking te veel vlees eet, dus de consensus is er echt. Dat zal effect gaan hebben in de industrie. Als je je er niet voor het milieu op richt, dan zou je het dus zeker voor de economische kansen kunnen doen.&#039; 

Ontvang wekelijks carrière-inspiratie en nieuws over arbeidsmarktontwikkelingen.