Sadik Harchaoui: 'Ik ging stiekem naar het vwo'

Sadik Harchaoui was de eerste officier van justitie van Marokkaanse komaf en is de jongste op de lijst van de 200 invloedrijkste mensen.

CV

Wie: Sadik Harchaoui
Geboren: 4 maart 1973, Douar Khababa (Marokko)
Opleiding: 1986-1992 vwo De Heemgaard in Apeldoorn, 1992-1997 straf- en privaatrecht, Universiteit Utrecht, 1998-2003 raio arrondissementsrechtbank en parket Zwolle-Lelystad.
Loopbaan: 1997-2003 onderzoeker-docent-medewerker Willem Pompe Instituut voor Strafrechtswetenschappen, 2002-2003 officier van justitie arrondissementsparket Zwolle-Lelystad, 2003- heden voorzitter raad van bestuur Forum, 2005 lid en 2007 voorzitter Raad voor de Maatschappelijke Ontwikkeling, vele advies- en bestuursfuncties.

Zonder mazzel geen succes: op welk cruciaal moment in uw carrière heeft u mazzel gehad?

‘Mazzelmazzelmazzel.' Hij snuift, neemt een slok koffie. ‘Dat ik als jonge raio bij de unit mensensmokkel mocht werken. Dat heeft me in een compacte periode veel kennis en ervaring opgeleverd. Die kans hoef je niet te krijgen - meestal doe je als raio [rechterlijk ambtenaar in opleiding] simpele zaken - maar ik zie dat toch eerder als een kwestie van timing dan van mazzel. Ze zagen kennelijk een talent in mij.

Waar ik wél echt geluk mee heb gehad, is dat er toen nog geen diversiteitsbeleid werd gevoerd bij het Openbaar Ministerie. Stel je voor: "We moeten meer allochtone officieren van justitie hebben", en precies op dat moment kom ik! Theoretisch zijn er allerlei voordelen aan diversiteitsbeleid, maar voor een mens persoonlijk is het eerder een nadeel. De druk neemt toe, de tolerantie voor fouten neemt af. Want die worden dan onmiddellijk gekoppeld aan je afkomst.'

Hoe bent u gevormd door uw jeugd?

‘Tot mijn achtste woonde ik met mijn moeder in Marokko, en daar ben ik vooral opgevoed door mijn opa en oma. Alles met de ogen van nu: er was weinig tijd voor quality time met mijn ouders. Eenmaal in Nederland woonden we opeens met zijn drieën in een flat in Apeldoorn. Mijn leefgebied was ingeperkt van een heel dorp tot een klein flatje. Terwijl ik wel een Einzelgänger ben, en soms behoefte had aan ruimte, aan "even weg".

Toen ik in 6 vwo de Nationale Scriptieprijs won, stond daar een stuk over in de krant. "De knop omdraaien", stond erboven. Ik kon schakelen tussen voetballen in een team, en thuis alleen in de boeken duiken. Tussen het dorp in Marokko en mijn kamer in Apeldoorn. Tussen de leefwereld van mijn vader en die van mijn moeder. Schakelen is iets wat ik nog steeds goed kan. In gesprekken kan ik van uiterst zakelijk naar heel informeel gaan. Een snoeihard oordeel geven en dan overgaan op de vraag: hoe gaan we nu verder?'

Wat was in essentie de boodschap van uw opvoeding?

‘Ik heb een straffe opvoeding gehad. Hard werken, je best doen, pijn en moeilijke momenten kunnen verdragen. De elementaire dingen waren verzorgd: een huis, eten, kleding. En de liefde die daarbij hoort, in al zijn strafheid. Mijn vader ging nooit mee naar uitwedstrijden in Enschede. Ik heb pas veel later begrepen dat hij de benzine gewoon niet kon betalen. Maar ik kreeg wel altijd geld mee voor een patatje.

Ik kan heel hard werken, en dat heeft te maken met kunnen verdragen. Talent kan zich alleen maar ontwikkelen als je hard werkt. Dat wordt zó miskend in Nederland. Alsof talent maar gewoon uit de hemel komt neerdalen.'

Het beste advies dat ik ooit kreeg

‘De spiegel is je vriend en je vijand. Dat advies kreeg ik van Hans Hoogland, recherche-officier in Zwolle, tijdens mijn opleiding. Als officier moet je snel kunnen beslissen, je kunt niet twee weken nadenken of je op grond van een tip een inval moet laten plegen of niet. Daarbij geldt één criterium: je moet het besluit dat je neemt voor jezelf kunnen verantwoorden. Of het nou verkeerd uitpakt of goed. Daar leef ik naar.'

Op welk moment had uw carrière een andere wending kunnen nemen?

‘Ik had een lbo/mavo-advies gekregen, destijds usance voor migrantenkinderen, maar ik ben naar het vwo gegaan. Dat had met Brenda te maken. Mijn vriendje Giovanni en ik vielen allebei op Brenda, en zij viel afwisselend op één van ons. Toen bleek dat zij naar het vwo zou gaan, hebben we nieuwe formulieren opgehaald en onszelf voor het vwo aangemeld. Ik heb de handtekening van mijn vader nagemaakt en hij is er pas achtergekomen toen ik al in de derde klas zat. De rector kwam langs omdat ik op school nogal tegendraads was. Het was een heel rare avond. Bij mijn vader zag ik een mengeling van teleurstelling, omdat ik het een docent moeilijk had gemaakt, en trots. Want hij wilde wel dat ik ambitieus was. Ik herinner me dat ik dacht: word nou eens boos, man. Als ik wel naar de mavo was gegaan, weet ik niet hoe het allemaal gelopen was. Dat was echt afhankelijk geweest van wie ik dan toevallig aan vrienden tegengekomen was. Mijn carrière: nul planning, nul lijstjes!'

Sadik Harchaoui

Wat is de belangrijkste beslissing die u in uw carrière genomen hebt?

‘Tot dusver is dat de overstap van het Openbaar Ministerie naar Forum geweest. De strafzaken die het OM behandelt zijn toch de gevallen waarin het allang verkeerd is gegaan. Na 11 september, met de toenemende spanningen in Nederland, had ik het gevoel: het zou toch prettig zijn als we konden voorkomen dat mensen hier voor het hekje komen te staan. En dan krijg je vanzelf interesse in het immense maatschappelijke middenveld. Het was een intuïtieve stap, die door niemand echt begrepen werd: "Wat doe je nou?!" Ze zagen een carrière voor me in het verschiet bij het OM en in de wetenschap. Maar ik durf wel tegendraads te zijn. Het zit in mijn karakter, maar ik doe het ook omdat ik er oprecht van overtuigd ben dat je in je besluitvorming moet balanceren tussen meedenken en tegendenken. Is dat nou wel zo? Dat is volgens mij de essentie als je probeert een redelijk, gematigd mens te zijn.'

Wat was uw belangrijkste ‘nee'?

‘Dat ik in 2006, 2007 nee heb gezegd toen mijn bereidheid werd gepolst voor een aantal politieke functies - wethouderschappen, staatssecretaris. Voor zulke belangrijke ambten heb je wijsheid nodig, en die komt pas met de groeven in je gezicht. En ik wil ook geen wegloper zijn. Een periode van zes tot acht jaar vind ik eigenlijk heel normaal voor een leidinggevende functie, omdat je dan echt iets kunt bereiken. Nee zeggen heeft me in staat gesteld Forum meer op de kaart te zetten. Dat is hartstikke goed gelukt.'

Wat wilde u worden toen u tien was?
‘Daar heb ik geen herinnering aan - voetballer waarschijnlijk, omdat ik daar goed in was. Een paar jaar later wist ik het wel: rechter. Daar had ik een beeld bij van een wijze oude man die zei wat recht-vaardig was. Het raakt me als mensen gekrenkt worden in wat hun dierbaar is. In de eerste plaats is dat je lichaam, in ruimere zin je identiteit. Gekrenkt worden door geweld of door uitsluiting: dat is onrecht. Dat heb ik natuurlijk pas later leren analyseren en begrijpen, maar ik had er toen al een beeld bij: je moet gewoon met je poten van iemand afblijven. Dat beeld is gebleven, en heeft zich doorgezet in rechten studeren, en raio worden. Het is een rustgevende gedachte dat ik in principe altijd terug kan gaan naar het OM. Dat ik altijd weer zou kunnen doen waar ik voor heb doorgeleerd, een van de mooiste functies die er zijn.'

(fotografie Gerritjan Huinink)