Wat doet werken in de kantoortuin voor je concentratie?
Auteur: Cathalijne Boland
|
19-10-2011
| Reacties: 5
|
 Mail dit artikel
Een eigen vaste werkplek, laat staan een eigen kamer - het komt steeds minder voor. Wat betekent dat voor concentratie en productiviteit? ‘Elke organisatie zou rekening moeten houden met het verschil tussen high screeners en low screeners.'
‘Voor de verhuizing naar de nieuwe afdeling kende ik niet al mijn collega's. Nu wel. Daardoor ontstaat er automatisch meer interactie. Ik heb al een paar keer meegemaakt dat collega's met een ander beleidsveld dan het mijne een nuttige bijdrage konden leveren aan mijn werk, nadat ze mij een telefoongesprek hadden horen voeren.'
Daniël Schipper (44), evenementmanager en stedelijk projectleider Koninginnedag, werkt op de afdeling communicatie van de Bestuursdienst van de gemeente Amsterdam.
Tot drie weken geleden zat hij in een van de vele kleine kamertjes die de Stopera telt, aan weerszijden van lange, grauwe, ziekenhuisachtige gangen: ‘Dit gebouw is heel hokkerig van opzet, totaal niet transparant, het lijkt wel ontworpen om samenwerking tegen te gaan.'
De afdeling communicatie ging als eerste van de Bestuursdienst over naar een combikantoor, met flexplekken in een open kantoorruimte, twee stiltekamers, twee open en (binnenkort) twee afgesloten belcellen, een gedeelte met loungebanken en vergadertafels, en een koffiehoek.
Vergeleken met commerciële jongens die hun kantoor omgooien voor Het Nieuwe Werken heeft de gemeente de inrichting sober aangepakt. Daar maalt Schipper niet om: ‘Fatsoenlijke collega's vind ik veel belangrijker dan dat ik in een state of the art-kantooromgeving zit.'
Liever werken in een combikantoor of éénpersoonskamer
De afdeling communicatie was voor een deel gehuisvest in een kantoortuin (vijftien voorlichters in één open ruimte) en verder in meerpersoonskamers, zoals Schipper. Dat de meeste medewerkers net als hij tevreden zijn over de nieuwe situatie strookt met een Duits onderzoek uit 2005 onder 706 kantoorwerkers.
Hieruit bleek dat mensen het liefst in een combikantoor werken, of in eenpersoonskamers. Comfort en productiviteit worden hier als het hoogst ervaren. Het slechtst scoren tweepersoonskamers (op productiviteit) en vier- tot zespersoonskamers (op comfort). Groepswerkplekken en de kantoortuin zitten er een beetje tussenin: ze scoren matig op beide aspecten.
Een hoeraatje dus voor het combikantoor, maar evengoed voor de eenpersoonskamer. En juist die lijkt het onderspit te delven in tijden van Het Nieuwe Werken. Bijna niemand heeft nog een eigen vaste werkplek. Laat staan een eigen kamer. Hoeveel concentratie (en dus productiviteit) zou daar niet mee verloren gaan?
Alleen de directeur had een eigen kamer
‘In de discussie over Het Nieuwe Werken zie je hoe tijdelijk ons geheugen is', zegt Mark Mobach. ‘Tot in de jaren zeventig werkte iedereen in open kantoorruimtes: celkantoren waren niet te betalen. Alleen de directeur had een eigen kamer.'
Mobach is onderzoeker op gebied van facility management en organisatieverandering (RUG, WUR) en auteur van het overzichtswerk Een organisatie van vlees en steen, waarin hij onder meer aandacht besteedt aan kantoorhistorie.
Tot diep in de jaren vijftig leken kantoren nog het meest op administratiefabrieken, de bureaus in slagorde opgesteld voor het lopendebandwerk van zalen vol typistes.
Begin jaren zestig introduceerden de Duitse gebroeders Schnelle het revolutionaire concept van het Bürolandschaft, oftewel de kantoortuin. Gericht op flexibiliteit (als de organisatie verandert, moet de inrichting mee kunnen veranderen) en open communicatie: alle managementlagen zitten er door elkaar heen.
Het beroemdste voorbeeld ervan in Nederland was het gebouw van Centraal Beheer in Apeldoorn, ook wel de Apenrots genoemd. Het werd in 1972 ontworpen door Herman Herzberger, maar toen het er eenmaal stond, in 1979, was het concept eigenlijk al weer achterhaald.
Door de invoering van de medezeggenschap (de Wet op Ondernemingsraden, 1971) was namelijk gebleken dat medewerkers de voorkeur gaven aan de privacy en rust van een eigen kamer. De opzet van het Amsterdamse stadhuis, geopend in 1988, paste dus uitstekend bij die wens.
Met de opkomst van Het Nieuwe Werken raakten de eigen kamers weer passé. In 1996 was Interpolis de eerste die overging op een combikantoor met flexplekken.
Hoofd internationale betrekkingen Gerard Pieters (63) maakte ongeveer alle varianten mee. Eerst had hij een eigen kamer, daarna deelde hij zijn kamer met een collega, en vervolgens met twee collega's. Nu is hij een van de flexwerkers in het nieuwe combikantoor. ‘Dat geeft wel een bepaalde tendens aan.'
‘Ik bel veel met het buitenland. Soms is er zoveel lawaai om me heen, dat ik het gesprek niet goed kan voeren. En een paar keer per dag zit ik me lichtelijk te ergeren aan sociale gesprekken om me heen, maar ja, voor tien minuten zoek ik geen stilteruimte op. Verder moet ik eerlijk zeggen dat het me behoorlijk meevalt. Ik heb er enorm tegenop gezien.'
Gebrek aan privacy
‘De nadelen van werken in een open ruimte veranderen nooit', zegt Mobach. ‘Dezelfde bezwaren hoor je steeds opnieuw.'
Behalve het gebrek aan privacy en de onmogelijkheid om bijvoorbeeld de temperatuur naar eigen voorkeur in te stellen, is er het psychologische verschil tussen zogenaamde high screeners en low screeners. De high screener kan als het ware een schermpje om zich optrekken en zou zich nog kunnen concentreren in de hal van Utrecht Centraal, terwijl de low screener zich nergens voor kan afsluiten en tot zijn irritatie elk babbelgesprekje van collega's meekrijgt.
‘Elke organisatie zou daar rekening mee moeten houden', zegt Mobach. ‘Zoals er ook mensen zijn die juist graag de drukste plekken op kantoor opzoeken, om de levendigheid van de "hoofdstraat" mee te krijgen.'
Zoals speechschrijver David van der Meulen (33). Tot voor kort deelde hij een kamertje met één collega, grenzend aan de kantoortuin vol voorlichters. ‘We zaten daar toch een beetje weggedrukt. Je hoorde wel het gebel en gedoe, maar wij waren daar geen onderdeel van.' De nieuwe kantooromgeving vindt hij dan ook ‘onwijs leuk'.
Flexwerken door bezuinigingen op vastgoed
Bezuinigen op vastgoed is een van de belangrijkste redenen om flexwerken in te voeren. Immers, als de bezettingsgraad nooit 100 procent is, waarom zou je dan iedereen een dure eigen plek geven?
In het Amsterdamse stadhuis zijn ze daar eerlijk over: de verhuizing van de afdeling communicatie van de eerste naar de vijfde verdieping is zeker ook een bezuiniging. Zestig fte's delen 47 flexplekken. Of dat voldoende is, moet de ervaring nog leren.
De meeste bedrijven verkopen het liever anders: die gaan niet zomaar flexwerken, die gaan op reis naar Het Nieuwe Werken. Hoeveel organisaties inmiddels op Het Nieuwe Werken zijn overgestapt, is onbekend. Ook onbekend is dus welk percentage organisaties alleen de vorm invoert (het flexwerken in een combikantoor, of zelfs alleen maar het flexwerken) en niet de geest (een organisatiecultuur die wezenlijk anders is). ‘We hebben in Nederland een enorme hype gehad rond Het Nieuwe Werken', zegt Mobach, ‘meer dan in andere landen. Er valt nog veel te onderzoeken als het stof wat is neergedaald.'
Eén ding is nu alvast duidelijk: de eigen kamer zal altijd een privilege blijven. ‘We zouden ons meer moeten realiseren dat wij in een luxe-tijd hebben geleefd, waarin je die eigen ruimte tot je beschikking had.'
Fotografie: Geisje van der Linden
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Werketiquette'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Rick Ruitenberg | 20 oktober 2011 (13:08)
Om even in de termen van het artikel te blijven ben ik een Low Screener. Ik naam alles waar, en registreer ook alles. Voor mij is dat vaak ook een valkuil, omdat de gesprekken die gevoerd worden om mij heen, vaak ook binnen mijn eigen aandachtgebied ook raakvlakken hebben, en ik ook soms onbewust ga deelnemen aan de gesprekken. Daarmee dan ook weer mijn eigen werk niet doe.
Ik heb bij voorkeur een ruimte die ik deel met misschien 1 collega, kan mij dan veel beter afschermen. Stilte plekken heb ik geprobeerd, deze waren dan weer niet helemaal afgesloten, en liep er continu verkeer langs.
Ben er van overtuigd dan mijn productiviteit veel hoger zou liggen zonder kantoor tuin. Dit kan overigens nog steeds een flexplek zijn. De telefoon, laptop/pc en printer kunnen mij immers volgen op het moment dat ik de kamer in loop, of de deur open met mijn ID badge van het bedrijf, (follow me).
Ruud | 21 oktober 2011 (10:12)
Bij ons wordt momenteel de boel verbouwd naar een kantoorjungle. 't mag de belastingbetaler een kleine 10 miljoen kosten. Ik ben ook bang dat de productiviteit naar het gehalte van een bruine kroeg daalt, maar dat lag toch al niet veel hoger. Voor de leidinggevenden is het nu al geslaagd. Rare wereld tegenwoordig.
Bernard Visser | 30 januari 2012 (11:56)
Flexwerken is nogal ranzig. Iedereen zit in zijn neus, oren en ogen te frutten. De dag er na mag jij via hetzelfde toetsenbord een fraai stukkie tekst brouwen. Brrrr ... ik heb er niets mee.
Voor de organisatie is het zeker wel een kostenbesparende manier van werken. De tijd zal duidelijk maken of het product zelf er niet onder te lijden heeft.
Ron | 12 maart 2012 (20:53)
Ik heb alle varianten meegemaakt, van eigen kamer tot en met kantoorzoo en gedwongen flexplek (wel zelf ergens plek zoeken ergens in het gebouw). Hoe "losser" de omgeving, hoe minder binding met je collega's. Twee mensen op een kamer komen elkaar wellicht snel de strot uit, 6 mensen is nog te overzien, 20 personen of meer in een zaal wordt een zoo en verdere flexibiliteit betekent volslagen individualisme, losheid ten top. Ik denk dat zo tussen de 4 en 10 personen genoeg is. Concepten met wat grotere groepen en stilteplekken & vergaderruimtes kunnen ook nog wel werken. Voor vertrouwelijke functies ligt het anders.
De zwervende werker | 8 mei 2012 (22:09)
Ik heb in mijn carriere veel verschillende oplossingen gezien, maar geen enkele die uitgaat van het nieuwe werken, dat wil zeggen, dat je als werknemer zelf de keuze hebt hoe, waar, wanneer en in welke vorm je werkt...het is nog steeds het "wat anderen denken dat goed voor jou is" principe...voor de een werkt het, voor de ander niet...wat mij betreft mag er wel wat meer "het nieuwe werken" in de filesofie maatwerk zijn...laat het toch aan je medewerkers over...of ze in een tuin willen zitten, of op een kantoor...maar wat het allerbelangrijkste is...geef ze wel een eigen plek...het wie het eerste binnenkomt heeft een werkplek principe...is zo jaren 90 ;-)
|
