Hoogopgeleide ouders ontkleuren zwarte school
Auteur: Kees Versluis
|
28-10-2009
| Reacties: 3
|
 Mail dit artikel
Basisschool De Provenier in Rotterdam was vier jaar geleden volledig ‘zwart'. Sinds een aantal hoogopgeleide ‘witte' ouders gezamenlijk hun kind inschreef, heeft de buurtschool een metamorfose doorgemaakt. Ouders aan zo'n zeventig andere scholen in het land proberen hetzelfde.
Er waren eens drie vriendjes. Ze zaten bij elkaar op een peuterspeelzaal in de Rotterdamse Provenierswijk. Hun ouders, die hoogopgeleid waren en goed verdienden, woonden om de hoek. Wat heerlijk toch, zeiden ze tegen elkaar. Voor zolang het duurde dan, want het jaar erna moesten de drie jochies naar de basisschool. Naar een witte school ver weg in een andere wijk, want zo deden alle witte kindertjes dat in de Provenierswijk. In de wijk zelf waren alleen zwarte basisscholen.
Hun vaders en moeders baalden ervan. Straks elke dag dat hele eind rijden om de kinderen van en naar school te brengen. De vriendjes waarschijnlijk uit elkaar. Het was toch eigenlijk van de gekke dat ze niet gewoon om de hoek naar school konden blijven gaan. Na lang beraad besloten ze tot actie. Gedrieën klampten ze andere ouders aan: op de crèche, in de speeltuin, gewoon op straat. Ze organiseerden borrels, deelden folders uit, hingen intekenlijsten op. Het jaar erna zaten er vijf witte kindertjes in groep 1 van de zwarte basisschool De Provenier, vlak achter het Rotterdamse Centraal Station.
De pioniertjes van groep 4
Witte kinderen werven
Die vijf kleine pioniers zitten inmiddels in groep 4. Juf Denise de Man zit in haar lokaal te wachten tot de klas terug komt van gym. Ineens stromen ze binnen, de zeven- en achtjarigen. Het aantal witte koppies ligt zo op het eerste gezicht op een stuk of zeven, acht: er is de laatste jaren ook extra aanwas bijgekomen. In de klas zit wit en zwart volledig door elkaar te oefenen op het verschil tussen woorden die op -ng en op -nk eindigen. ‘Zelf zien ze het verschil tussen wit en zwart totaal niet', zegt De Man. ‘Het enige verschil dat ik merk, is dat ik op maandag ineens verhalen krijg over de hockey. Was ik niet gewend.'
Groep 4 is de meest vooruitgeschoven post van de revolutie die zich vier jaar geleden op De Provenier heeft voltrokken. De moeders van de eerste vijf witte kinderen bundelden zich tot het zogenoemde ‘ouderinitiatief' en bleven andere witte kinderen werven. ‘Ze hebben ongelofelijk gelobbyd, als jehova's gewoon', zegt Sonja Deutz, een van de twee directeuren van De Provenier. Ieder volgend schooljaar schreven zich meer witte kinderen in. Inmiddels zijn het er een stuk of vijftig, van de honderdzeventig leerlingen in totaal. Van de drie kleutergroepen (groep 1 en 2 gecombineerd) is zelfs veertig procent wit. In de ‘pre-revolutie' groepen vijf tot en met acht is nog vrijwel iedereen allochtoon.
Klik voor vergroting
Assertieve ouders
‘Een groot succes, waar wij van harte aan meegewerkt hebben omdat we vinden dat de school een afspiegeling moet zijn van de buurt', vertellen Deutz en mededirecteur Hanneke van Keeken in de directiekamer van De Provenier. Wat is er niet allemaal verbeterd in de afgelopen vier jaar op school. De moeders (er zijn geen vaders lid) van het ouderinitiatief waren bijzonder assertief en hielpen overal bij: subsidie voor een nieuw schoolplein, subsidie voor vakdocenten muziek en drama (‘Volledig Dagarrangement'), het aanboren van de juiste contacten. Wethouder Leonard Geluk kwam regelmatig kijken, burgemeester Aboutaleb schoof aan bij het voorleesontbijt. En de school is weer gaan groeien. Tot vier jaar geleden daalde het aantal leerlingen gestaag, nu is er weer een duidelijk stijgende lijn. Maar liefst drie kleutergroepen, tjonge jonge.
Barbara Schreuders, Ingeborg Absil-Van de Kieft en Miriam Hoekstra-Van der Deen
Moeilijke keuze
Het is woensdagochtend, de moeders van het ouderinitiatief komen dan langs in het ouderlokaal om bij te praten. Radiomaakster Barbara Schreuders is er; haar Ruben was een van de drie witte vriendjes met wie het allemaal begonnen is. Ook twee moeders van het net niet eerste uur schuiven aan: hr-manager Ingeborg Absil-Van de Kieft en facilitair directeur Miriam Hoekstra-Van der Deen. ‘De Provenier wordt nu genoemd bij witte ouders in de wijk', zeggen ze. Maar wat is het hard werken geweest. En nog steeds: als ze nu stoppen met actief werven, is er nog steeds een kans dat De Provenier langzaam weer zwart wordt, denken ze.
Vooral de beginjaren waren ongelofelijk spannend. ‘Op de crèche waar mijn zoontje zat, gingen alle kindjes naar een school in een andere wijk', zegt Absil. ‘Ik dacht: ik ga het toch gewoon proberen. Maar als een van ons in die begintijd was afgehaakt, was het misgegaan met het project.' ‘Het moeilijke van de keuze was', zegt Hoekstra, ‘dat jij heel idealistisch voor zo'n zwarte school kunt kiezen, maar dat je kind het moet ondergaan. Mijn vrienden stuurden hun kinderen allemaal naar van die kakkineuze witte scholen en gingen mij vervolgens suggestieve vragen stellen: leert je kind dan wel goed Nederlands? Ik heb daardoor zo ontzettend getwijfeld.'
Klik voor vergroting
Voorzichtig mengen na schooltijd
Maar wat ís de school veranderd door het ouderinitiatief, vinden de drie vrouwen. Schreuders: ‘Het is echt een heel andere school geworden. Zo leuk om dat aan nieuwe ouders te laten zien.' Tot haar tevredenheid kiezen die nieuwe witte ouders niet meer voornamelijk uit idealisme voor De Provenier zoals de eerste ouders, maar gewoon omdat ze het een leuke school vinden. Dat hij gemengd is, is voor hen een vanzelfsprekendheid geworden.
Die menging verloopt buiten de schooluren overigens minder vanzelfsprekend, constateren de drie ouders. Het zijn toch voornamelijk de witte kinderen die bij elkaar gaan spelen. Dat heeft deels te maken met de naschoolse opvang die voornamelijk bezocht wordt door kinderen van werkende, hoogopgeleide ouders. Maar het is ook een cultuurkwestie, zegt Absil; allochtone kinderen trekken zich na school meer terug in de eigen familie. ‘Ik weet nog goed dat Rixte haar eerste kinderfeestje gaf. "Ja, ik kom", zeiden alle allochtone klasgenoten. Maar op de dag zelf kwam er bijna niemand van hen.' Toch komen de contacten langzaam maar zeker op gang. Absil: ‘Op feestjes komen ze nu voorzichtig wel. En ze zitten regelmatig bij mij boekjes te lezen, gaan ook met ons mee naar musea.'
Kansarme kinderen weigeren
Terug naar de directiekamer. Waarom is het gelukt De Provenier in korte tijd gemengd te maken, terwijl vergelijkbare projecten aan sommige andere basisscholen mislukten? ‘We hebben ontdekt dat je aan een aantal voorwaarden moet voldoen', zegt directeur Sonja Deutz. ‘Een aantal ouders moet er minimaal een jaar of vier, vijf echt voor gaan. Anders zakt het weer in.' Ook heel belangrijk: de zwarte school mag niet mono-etnisch zijn. Want als er voornamelijk Arabisch of Turks op het schoolplein gesproken wordt, kun je de menging vergeten. De Provenier was vier jaar geleden een mélange van Surinamers, Antillianen, Turken, Marokkanen, Kaapverdianen, noem maar op. Nederlands was de enige taal waarin ze elkaar konden verstaan. Leuke extra's zoals drama en toneel helpen ook. Daarmee kun je beter de concurrentie aan met bijvoorbeeld Montessori- of Jenaplanscholen, doorgaans de witte bolwerken van de stad.
Toen de witte ouders vier jaar geleden bij De Provenier aanklopten, was de saamhorigheid groot. Ouders, directie, leraren, bestuur: allen werkten keihard om van het plan een succes te maken. Inmiddels is er ook wat frictie ontstaan, erkennen ze allemaal. De ouderinitiatiefgroep, nog altijd niet gerust op definitief succes, kwam (na onderling gesteggel) met de eis dat de school in de reglementen moest opnemen dat ten minste een bepaald percentage van de kinderen voortaan wit moest zijn. Dat wit-zwartonderscheid bleek juridisch niet houdbaar en dus hebben de ouders de eis veranderd. Ten minste veertig procent van de kinderen moet een hoogopgeleide vader of moeder hebben. In de praktijk betekent dat twee wachtlijsten: een voor ‘kansrijke' kinderen en een voor ‘kansarme'. Melden zich procentueel te veel kinderen uit de laatste groep, dan moeten ze geweigerd worden, ook als er op school nog plaats genoeg is.
Gegarandeerd gemengd
De twee directeuren Deutz en Van Keeken hebben daar moeite mee en het bestuur van De Provenier zo mogelijk nog meer. Kinderen weigeren als er plek is, dat kan toch niet. Van Keeken: ‘Er zijn ook witte ouders die het maatschappelijk heel goed doen, maar geen van beiden een hbo-diploma hebben. Die lopen ook kans geweigerd te worden.'
‘Over zulke zaken is de laatste tijd continu strijd', zegt Miriam Hoekstra-Van der Deen van het ouderinitiatief. ‘Met die 40-procentseis mag niet gemarchandeerd worden, vinden wij.' De ouders vinden dat ze het recht hebben dat te eisen. ‘De school moet niet vergeten dat ze door ons is gaan groeien. Dat succes heeft ook een aanzuigende werking op allochtone ouders uit de buurt. Daardoor bestaat het gevaar dat het initiatief aan zijn eigen succes ten onder gaat. Twee wachtlijsten bieden voor nieuwe, hoogopgeleide ouders de garantie dat de school gemengd blijft.' ‘Wij luisteren goed naar de ideeën en belangen van de ouderinitiatiefgroep', reageert directeur Deutz. ‘Maar uiteindelijk is het de school die bepaalt. Overigens is de harmonie tussen de ouders en ons nog steeds groot.'
Dat bij allochtone ouders het gevoel kan ontstaan dat ‘die witte hoogopgeleiden de boel lijken over te nemen', erkennen de moeders van het ouderinitiatief. Daarom hebben ze sinds kort ook een Turkse en Marokkaanse moeder in hun midden opgenomen. En ze proberen zoveel mogelijk te communiceren met de ouders van de gekleurde kinderen, zeggen ze. Ze hebben bijvoorbeeld meegedaan met een iftar-maaltijd tijdens de ramadan, om maar wat te noemen.
Klik voor vergroting
Netter dan de koningin
Siham Aabouze is ouderconsulent aan De Provenier. Met het gemengd maken van de school was ze - zelf ook ouder - heel blij, zegt ze. Maar ze geeft toe dat sommige allochtone ouders hun wenkbrauwen wel eens fronsen. Zo wilde het ouderinitiatief aanvankelijk dat slechts twee kleuterklassen gemengd zouden worden; de derde zou daardoor geheel zwart blijven. ‘Er waren allochtone ouders die dachten dat de school een wit-zwartscheiding wilde aanbrengen; ze dreigden hun kinderen van school te halen.' Dat probleem is nu uit de wereld, maar Aabouze is bang dat met de 40-procentsregel dezelfde argwaan kan ontstaan.
De klas van juf Denise de Man gaat uit. In groepjes halen de kinderen hun jas van de gang en lopen gedisciplineerd naar buiten waar veel ouders staan te wachten. ‘Deze school is zo leuk geworden', zegt De Man. ‘De ouders zijn zo betrokken; tegenwoordig komen zelfs de allochtone ouders hun kind 's morgens de klas inbrengen. Dat was ik op de zwarte school waar ik eerder heb gewerkt, niet gewend.'
Een van de groep-4-leerlingen die naar buiten loopt is Rixte, dochter van Ingeborg Absil. Haar moeder staat beneden met de kinderwagen op haar te wachten. Is ze niet bang dat Rixte op deze school minder leert dan op de witte elitaire school van haar vriendinnen? ‘Welnee, Rixte spreekt nog netter dan de koningin', antwoordt Absil. Moeder Miriam Hoekstra is het met haar eens. ‘Als er vwo in mijn kind zit, komt het er toch wel uit, daar zorg ik wel voor. Laten we de invloed van school alsjeblieft ook weer niet overdrijven.'
Gelovigen: ‘Dit is dé manier om segregatie te bestrijden'
Bij ongeveer zeventig basisscholen in Nederland lopen projecten zoals aan de Rotterdamse De Provenier: een aantal ouders dat zelf probeert de zwarte school in hun buurt gemengd te krijgen. Niet overal leidt dat tot een succes. Aan de Amsterdamse Westerparkschool liep het aantal witte kinderen bijvoorbeeld weer sterk terug toen de witte concurrerende school besloot flink uit te breiden.
Voorstanders noemen drie argumenten waarom het belangrijk is scholen gemengd te maken: het bevordert het onderling begrip tussen autochtoon en allochtoon, het versnelt de integratie en de schoolprestaties van ‘zwarte' kinderen zouden erdoor verbeteren.
‘Omdat er geen dwang van boven is, zijn ouderinitiatieven à la De Provenier dé manier om ervoor te zorgen dat zwarte scholen gemengd worden', zegt de Rotterdamse ex-wethouder (onderwijs en integratie) Leonard Geluk. ‘Door de gedrevenheid en het enthousiasme van ouders wordt het een succes, niet door regels over menging van bovenaf.' Geluk vindt wel dat de overheid scholen als De Provenier financieel meer zou moeten steunen. ‘Het is absurd dat zulke scholen nu in feite financieel gestraft worden omdat ze voor kansrijke kinderen minder geld krijgen.'
Forum, het Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling, koestert de ouder-initiatieven die overal in het land opduiken, zegt woordvoerder Zeki Arslan. ‘Heel inspirerend en voor het eerst dat er echt iets gebeurt aan de segregatie in het onderwijs.' Wel vindt Forum dat de schoolbesturen een veel actievere rol bij zulke initiatieven moeten gaan spelen.
Zowel Geluk als Forum staan achter de dubbele wachtlijsten die de ouders van De Provenier graag zien. Geluk: ‘Een uitstekend middel om te voorkomen dat het project op de lange termijn mislukt.'
Critici: ‘Forget it met die ouderinitiatieven'
‘Je moet niet verwachten dat segregatie wordt opgelost door een paar idealisten', vindt publicist Pieter Hilhorst, in Amsterdam al jaren strijder tegen de segregatie in het onderwijs.
Mengingsinitiatieven door ouders zoals aan de Rotterdamse basisschool De Provenier blijven volgens hem druppels op een gloeiende plaat. Bovendien gaat het na een aantal jaren regelmatig toch weer mis: de school wordt weer zwart, of slaat door en wordt helemaal wit. Een ander nadeel: scholen in volledig zwarte buurten zullen zo nooit gemengd worden. Om scholen echt gemengd te maken, moeten scholen en gemeenten extra regels met elkaar afspreken, vindt Hilhorst. Hij heeft er met medestanders een aantal opgesteld - een vast aanmeldmoment als kinderen 2,5 jaar zijn bijvoorbeeld - die in Amsterdam officieel in een convenant zijn vastgelegd. Desondanks komt daar in de praktijk maar weinig van terecht. Groot struikelblok: artikel 23 in de grondwet, de vrijheid van onderwijs.
‘Forget it met die ouderinitiatieven', zegt de Amerikaanse socioloog Bowen Paulle, die onder andere doceert aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Het leidt tot een paar successen, maar in dit tempo zitten we over twintig, dertig jaar nog steeds met gescheiden witte en zwarte scholen. Ouderinitiatieven zoals bij De Provenier zijn niet structureel en het ontbreekt aan instrumenten om de menging in stand te houden.'
Paulle heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar gemengde scholen in Amerika, waar centrale plaatsing van kinderen door het School District minder taboe is dan in Nederland. Neem de (linkse) stad Cambridge in Massachusetts: daar moet iedere school veertig procent ‘kansarme' leerlingen opnemen. Blijkt zo'n school te impopulair bij hoogopgeleiden, dan wordt hij opgepimpt. Bijvoorbeeld door er een Montessorischool van te maken. Et voilà: hoogopgeleide ouders zijn ineens wel geïnteresseerd. ‘Meer sturing van bovenaf is ook in Nederland nodig.'
Fotografie Martijn van de Griendt
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Werk en leven'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Sannie Termaat van der Deen | 22 november 2009 (3:43)
Ik ben op deze school geweest om eens 2(achter) neefjes af te halen die op deze school zitten.
Vond dit een heel goed artikel,en vind het heel belangrijk dat er ouders zijn die zich op z'on manier in zetten om "zwarte scholen" te ontkleuren,
Vanuit New Zealand wens ik jullie en alle ouders van andere scholen heel veel succes die bij dit/z'on project, zijn betrokken,of er over denken om hier mee te gaan beginnen.
Hartelijke groet,Sannie Termaat-van der Deen
Hans Versluis | 2 december 2009 (12:22)
Kees, goed artikel! Al mis ik de stem van de allochtone ouders in dit verhaal.
Ik ben het wel eens met de Critici. Het is net als met mensen met een compostbak in hun tuin en die denken daarmee het milieuprobleem op te lossen. Het lijkt mij inzake de Zwarte Scholen tijd voor een structurele aanpak van bovenaf. Maar in het huidige Wilders-klimaat zal dat er wel niet inzitten.
Ellen | 21 mei 2010 (15:42)
Leuk die zure reacties van critici. Alsof niks doen en wachten tot "regelgeving" alles oplost, wel helpt. De ouders die dit aanpakken, stralen in ieder geval uit dat ze niet zwart-wit denken, en dat krijgen hun kinderen en de "zwarte" ouders en kinderen van die school wel mee. Dat heeft ongetwijfeld een positievere uitwerking op alle betrokkenen dan wat oukazes van een vaag ministerie. Gedwongen liefde houdt immers niet lang stand.
Het lijkt me juist zeer te prijzen als mensen zelf naar oplossingen streven en niet passief op de overheid gaan zitten wachten. En het milieu heeft tot nu toe meer gehad aan alle burgerinitiatieven dan aan wachten op de Nederlandse overheid. Het dedain voor het kleinschalige toont wee duidelijk aan dat zekere wereldverbeteraars wel om de mensheid geven maar niks om mensen.
|
