Stressbanen en stressfactoren
01-10-2004
|
 Mail dit artikel
Tweederde van de Nederlandse bevolking werkt in de dienstverlening en daardoor in een potentieel stressvol beroep. Werkdruk, weinig regelmogelijkheden en frequent contact met klanten zijn belangrijke stressveroorzakers. Ervaar je een grote werkdruk en heb je weinig invloed op tempo en volgorde waarin je het werk moet doen? Dan heb je waarschijnlijk een echte stressbaan. De combinatie hoge werklast en weinig regelmogelijkheden veroorzaakt vaak stress, zo blijkt uit onderzoek.
Stressberoepen en stressfactoren
Stressbanen zijn vaker lagere dan hogere functies. Lopende-bandwerkers, telefonisten en intercedenten hebben namelijk vaak minder regelmogelijkheden in hun werk dan bijvoorbeeld managers, advocaten en medisch specialisten. Managers en professionals hebben doorgaans wel een grote werklast, maar kunnen die veel meer zelf reguleren. Is er bovendien weinig steun van collega's of waardering van de leidinggevende, dan ligt burnout al snel op de loer. De uitputting die men bij deze vorm van werkstress voelt, maakt de werknemer (tijdelijk) arbeidsongeschikt. Naast werkdruk, weinig regelmogelijkheden en frequent contact met klanten toont onderzoek nog andere factoren aan die werkstress kunnen veroorzaken: - oninteressant werk
- te moeilijk werk lichamelijk
- te zwaar werk
- werken in hete, koude, tochtige of lawaaierige ruimtes
- vuil werk
- slechte relaties met collega's
- incompetent leiderschap
- leidinggevende die tegenstrijdige eisen stelt
- weinig inspraak
- gebrekkige technische uitrusting
- gebrek aan zelfvertrouwen
- ongeschiktheid voor het werk - al dan niet door te onvoldoende training
- werk in een bedrijf met veel interne conflicten
De overwerkcultuur als risico
De bedrijfscultuur kan ook bijdragen aan stress. Een overwerkcultuur is een signaal dat de organisatie veel stress kent. Tijdelijk overwerken, bijvoorbeeld tijdens een reorganisatie, is doorgaans geen probleem. Maar als overuren structureel worden, gaat de rek er gauw uit, aldus stressmanagementtrainer Theo Compernolle. Bij 'overrek' komt de werknemer snel in een vicieuze cirkel terecht. Er is minder tijd en aandacht voor het privé-leven, waardoor ook daar problemen ontstaan. Als gevolg daarvan lukt het werk weer minder goed. Ontbreekt bij het overwerken de waardering van de leidinggevende, dan ontstaan nog makkelijker stressklachten. Steun vanuit de omgeving fungeert namelijk als een soort stressbuffer. Wie geen steun ontvangt, heeft meer last van stress. Managers doen er dus goed aan vooral bij grote werkdruk hun medewerkers te steunen. De relatie overwerk en stress is niet altijd eenduidig. Een bedrijfstak met een echte overwerkcultuur als de automatiseringsbranche, staat niet bekend als leverancier van veel stress-slachtoffers. Volgens Theo Compernolle komt dat onder meer doordat automatiseerders een gunstige positie hebben op de arbeidsmarkt en zich niet instellen op lifetime employment. Informatici zijn vaak van de generatie die regelmatig van werkgever verwacht te wisselen. Hun specifieke kennis geeft hen bovendien een machtspositie. Als het bedrijf hen niet bevalt kunnen ze makkelijk van baan veranderen, aldus Compernolle.
Klantvriendelijkheid als risico
Klantvriendelijkheid is van groot belang voor het imago en de concurrentiepositie van een bedrijf. Van werknemers wordt steeds meer klantvriendelijkheid verwacht en dat is een potentiële stressfactor. 'Vooral in de dienstensector kan klantvriendelijkheid voor werknemers erg belastend zijn als werken en rusten niet goed worden afgewisseld', stelt arbeids- en organisatiepsycholoog Sabine Geurts van de Universiteit Nijmegen. Maar uit onderzoek van de econoom Willem Verbeke blijkt dat klantvriendelijkheid op zich géén stressfactor is. De afwezigheid van prestatienormen is wel een stressveroorzaker. In bureaucratische bedrijven komen veel stressklachten voor bij baliemedewerkers en verkopers. Dergelijke functionarissen noemt Verbeke boundary spanners: ze staan als vertegenwoordiger van het bedrijf in frequent contact met de klant Stress ontstaat als 'boundary spanners' niet kunnen voldoen aan de wensen van de klant en dus niet klantgericht kúnnen zijn. Hun stress reageren ze doorgaans af op hun directe omgeving. In bureaucratische bedrijven komen interne conflicten en een verziekte sfeer daarom vaker voor. Marktgerichte bedrijven hebben daar geen tijd voor. Hun balie- en verkoopmedewerkers kunnen klantvriendelijk zijn omdat ze daarin ondersteund worden door het hele bedrijf. Het is immers in ieders belang dat een order snel verwerkt wordt, of dat een telefonische vraag een spoedige followup krijgt.
Flexwerkers hebben relatief veel last van stress
Uit onderzoek blijkt dat flexwerkers relatief veel last hebben van stress. Onzekere toekomstperspectieven en het ontbreken van een duidelijke dagindeling veroorzaken vaak stressklachten. Of werken in teams, zoals steeds meer bedrijven doen, stressverhogend is of niet weten deskundigen nog niet. Teamwerk geeft meer regelmogelijkheden. Maar meer vrijheid om het werk zelf in te richten, leidt ook tot meer werkdruk. En werkdruk kan de stress weer verhogen.
Meer artikelen in de rubriek
'Werk en gezondheid'
Reageer, print of deel dit artikel
|
