Vangnet vol gaten - de WIA geeft nauwelijks verzekering bij arbeidsongeschiktheid
17-01-2007
| Reacties: 2
|
 Mail dit artikel
Wie onverhoopt zijn werk niet meer kan doen door ziekte of een handicap, heeft sinds een jaar veel minder recht op een uitkering. Nederland wordt daarom internationaal ter verantwoording geroepen.
Niet arbeidsongeschikt genoeg voor een uitkering, maar wél voor ontslag. Dat overkwam vorig jaar een aanzienlijk aantal werknemers. Eerst werden ze getroffen door een ziekte of ongeval. Daarna zaten ze gedwongen twee jaar thuis in de Ziektewet omdat hun werkgever geen passende functie voor hen had. Vervolgens werden ze gekeurd en kregen ze te horen dat ze weliswaar gedeeltelijk arbeidsongeschikt waren, maar toch niet in aanmerking kwamen voor een uitkering. En toen werden ze door hun werkgever ontslagen. Vorige week lekte via De Telegraaf een onderzoek uit van de Stichting van de Arbeid waaruit blijkt dat werknemers die een beetje (minder dan 35 procent) arbeidsongeschikt zijn, een flinke kans (62 procent) hebben om na twee jaar ziekte te worden ontslagen. Maar ze raken niet alleen hun baan kwijt; ze krijgen bovendien geen hulp bij reïntegratie en hebben geen recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering. En als ze geen andere baan vinden, komen ze na een korte periode in de ww terecht in de bijstand.
Dat is een gevolg van de omzetting, begin vorig jaar, van de wao (Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering) in de wia, Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen. Langzaam wordt duidelijk dat dit geen geringe ingreep is geweest. Het (te) stevige vangnet dat de wao ooit was, vertoont nu grote gaten. In feite bestaat er voor grote groepen werknemers geen goede arbeidsongeschiktheidsverzekering meer.
Drie broers met erfelijke ziekte
Want hoe werkt de wia? Dat valt het best te illustreren met het fictieve voorbeeld van drie broers (een idee ontleend aan een interne notitie van de PvdA-fractie). Deze broers werken alledrie bij de spekblokjesfabriek van hun oom. De eerste verdient als vleeswareninpakker het minimumloon. De tweede is opgeklommen naar de post van assistent manager met een modaal salaris. De derde broer verdient als productiemanager twee keer modaal.
De broers blijken alledrie een erfelijke ziekte te hebben, waardoor ze vanaf een zeker moment hun werk niet meer kunnen doen. Er volgen twee ziektejaren waarin ze met hulp van hun werkgever en een arbodienst proberen ander werk te vinden, echter zonder succes. Ze moeten naar het UWV voor een keuring. Alledrie krijgen ze te horen dat ze nog bepaalde functies kunnen vervullen waarmee ze 825 euro per maand kunnen verdienen. Dat betekent voor alledrie een achteruitgang. Maar voor de een is die achteruitgang een stuk groter dan voor de ander.
Broer één verdiende 1.264 euro en verliest door zijn ziekte minder dan 35 procent van zijn inkomen (het verschil tussen 1.264 en 825 euro). Hij krijgt daarom geen arbeidsongeschiktheidsuitkering. Zelfs als hij werk vindt waarmee hij 825 euro kan verdienen, zoals het UWV hem heeft voorgehouden, dan zit hij nog onder de bijstandsnorm voor een alleenstaande.
De middelste broer heeft meer geluk. Hij heeft precies dezelfde ziekte, maar krijgt wél een poosje een uitkering gebaseerd op zijn loon. De kloof tussen zijn oude, modale loon en wat hij volgens het UWV nog kan verdienen (825 euro) is dusdanig dat hij meer dan 35 procent arbeidsongeschikt wordt verklaard (zie kader 'Hoeveel procent?'). Hij krijgt daarom tijdelijk een uitkering van 70 procent van zijn laatstverdiende loon. Iemands uitkering is dus aan zijn loon gekoppeld. De duur ervan hangt af van hoe lang hij heeft gewerkt. Wie vijf jaar heeft gewerkt, krijgt zes maanden een uitkering; wie twintig jaar heeft gewerkt, twee jaar.
Daarna is de situatie onzeker. Broer 2 valt namelijk onder de nieuwe regeling 'Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten' (wga), een onderdeel van de wia. Als hij erin slaagt een baantje te vinden waarin hij minstens de helft verdient van de 825 euro die hij volgens het UWV met zijn beperkingen nog kan verdienen, krijgt hij bij wijze van bonus een 'loonaanvullingsuitkering'. Zijn salaris en uitkering samen komen dan vrijwel altijd uit boven zeventig procent van zijn laatstverdiende loon. Dat is meer dan in de oude wao. Als hij echter niet aan de slag gaat of kan gaan, krijgt hij een 'vervolguitkering' van zeventig procent van het minimumloon, vergelijkbaar met een uitkering op of net onder het bijstandsniveau.
Is er dan niemand zeker van zijn uitkering? Jawel: de broer met het hoogste salaris. Omdat hij twee keer modaal verdiende (4.552 euro), bedraagt zijn inkomensdaling (het verschil tussen zijn oude salaris en het salaris dat hij met zijn handicap nog kan verdienen) liefst 82 procent. Daarmee is hij volgens de oude én de nieuwe normen volledig arbeidsongeschikt. Als de artsen hem ook duurzaam volledig arbeidsongeschikt vinden, dus zonder kans op herstel, krijgt hij een uitkering van 75 procent van zijn oude salaris dat is vijf procent meer dan onder de oude regeling. Deze uitkering loopt door tot zijn pensioen en hij hoeft nooit meer te solliciteren.
Duurzaam ziek
Het aantal mensen dat in dezelfde categorie valt als broer drie is echter enorm afgenomen. In 2004 kregen 35 duizend mensen nog een uitkering wegens volledige arbeidsongeschiktheid toegewezen. Het afgelopen jaar waren dat er hooguit 3500 veel minder dan het parlement verwachtte toen het deze wet goedkeurde.
Dat komt zo: twee jaar geleden woedde achter de schermen een pittige discussie tussen de keuringsartsen van het UWV en juristen van het ministerie van Sociale Zaken. Het ging over een ogenschijnlijk pietluttig detail, de introductie van het woord 'duurzaam' in de wia. Maar er stond veel op het spel. Volgens de nieuwe wet zou niet meer elke volledig arbeidsongeschikte werknemer een behoorlijke uitkering krijgen, maar alleen nog mensen van wie onomstotelijk kon worden vastgesteld dat hun situatie niet binnen een jaar zou verbeteren.
De keuringsartsen waren ziedend. Hoe kon de minister hen nu dwingen om in de toekomst te kijken? Artsen zijn normaal gesproken zeer terughoudend met voorspellen. Maar de minister hield voet bij stuk en de keuringsartsen werden gedwongen tot giswerk. In de wettelijke voorschriften staat onder meer: als de arts niet overtuigend kan aantonen dat de situatie van een arbeidsongeschikte over een jaar nog net zo uitzichtloos zal zijn, moet hij ervan uitgaan dat er verbetering kan optreden. Het zal niet verbazen dat door deze bepaling nauwelijks nog werknemers duurzaam volledig arbeidsongeschikt worden verklaard. Alleen werknemers die ondubbelzinnig doodziek zijn of niet meer voor zichzelf kunnen zorgen, hebben tot hun pensioen recht op een behoorlijke arbeidsongeschiktheidsuitkering.
Arbeidsongeschikt door beroep
Inmiddels maken de juristen van Sociale Zaken zich op voor de volgende confrontatie. Die krijgen ze met de vooraanstaande International Labour Organization (ILO) in Genève.
Verdrag 121 van de ILO, dat door Nederland is ondertekend, regelt de hoogte en duur van uitkeringen aan werknemers die door hun beroep arbeidsongeschikt zijn geworden. In Nederland gaat het om naar schatting vijftien tot veertig procent van de arbeidsongeschikten: veelal werknemers met rsi, gehoorschade, psychische klachten of een versleten rug. Volgens de internationale afspraken moeten zij een uitkering krijgen die minstens gelijk is aan zestig procent van hun laatstverdiende loon. Bovendien mag de duur van hun uitkering niet afhankelijk zijn van het aantal gewerkte jaren.
Hoe verhoudt dit zich tot de wia? 'Niet', zegt Frans Pennings, hoogleraar internationaal socialezekerheidsrecht in Tilburg. 'De wia is in strijd met het ILO-verdrag.' Met andere woorden: zelfs wie als gevolg van zijn werk ziek of gehandicapt wordt, krijgt in de wia minder uitkering dan waarop hij volgens internationale verdragen recht heeft.
Minister De Geus had de ILO vorig jaar om een oordeel over zijn nieuwe wet gevraagd. Maar het ILO-bestuur zag er geen been in om officieel te reageren op iets dat al lang in kannen en kruiken was. In plaats daarvan schoof het de brief uit Nederland door naar een 'comité van deskundigen', lager in de hiërarchie. En dit zal waarschijnlijk binnenkort zijn mening geven. Sociale Zaken gaat deze slag verliezen, denkt Pennings. 'En aangezien Nederland aanwijzingen van de ILO altijd heeft opgevolgd, is ook nu te verwachten dat de wet dan wordt aangepast.'
Tekst: Luuk Sengers, Illustraties: Yvonne Kroese
Info: hoeveel procent arbeidsongeschikt?
Het percentage arbeidsongeschiktheid is gebaseerd op het verlies aan inkomen. Wie 35 procent arbeidsongeschikt is, mist niet 35 procent van zijn lichaamsfuncties; het betekent dat hij door ziekte of handicap naar verwachting 35 procent minder kan verdienen dan voorheen. Het percentage wordt vastgesteld door een arbeidsdeskundige van het UWV. Deze bekijkt welke functies iemand, gelet op ziekte of handicap, nog zou kunnen uitvoeren. Hij vergelijkt het salaris voor die functies met het loon van de cliënt voordat deze arbeidsongeschikt raakte. Het verschil is het arbeidsongeschiktheidspercentage. De uitkering waarop iemand recht heeft, wordt met dat percentage vermenigvuldigd. Dus iemand die 50 procent arbeidsongeschikt is en recht heeft op een uitkering van 70 procent van zijn laatstverdiende loon, krijgt een uitkering van 50 procent x 70 procent = 35 procent van zijn laatstverdiende loon. Dat wordt aangevuld met salaris uit een baan of een werkloosheidsuitkering.
Info: Gelijke monniken, ongelijke kappen
De nieuwe arbeidsongeschiktheidsverzekering wia geldt voor alle werknemers. Voor alle? Nee, ministers en Kamerleden vallen onder een aparte wettelijke regeling die gunstiger is. Als zij arbeidsongeschikt raken, krijgen ze een hogere uitkering dan gewone werknemers. Bovendien hoeven ze niet met hun ziekte of handicap te werken. Als ze werkloos thuis blijven zitten, ontvangen ze het eerste jaar nog altijd 7.350 (minister) of 5.100 (parlementslid) euro bruto per maand.
Een minister of Kamerlid dat door ziekte of handicap zijn werk als politicus niet meer kan doen, krijgt eerst wachtgeld. De duur daarvan varieert van twee tot zes jaar, afhankelijk van de ambtstermijn. Het eerste jaar bedraagt de uitkering tachtig procent van het laatstverdiende loon, de daarop volgende jaren zeventig procent. Daarna kan de ex-politicus een beroep doen op een invaliditeitsuitkering. Hij ontvangt dan afhankelijk van de mate van arbeidsongeschiktheid nog een uitkering van zeventig, zestig of veertig procent van zijn laatstverdiende loon. Gedeeltelijk arbeidsongeschikte bewindslieden en Kamerleden hebben geen sollicitatieplicht. Daarnaast wordt hun uitkering nimmer afgestemd op het minimumloon zoals bij andere arbeidsongeschikten zonder werk maar steeds op het salaris dat zij als politicus verdienden. Momenteel werkt het ministerie van Binnenlandse Zaken aan een wetsvoorstel dat een einde zou moeten maken aan de ongelijke behandeling. De Tweede Kamer had hierom gevraagd. Dat ook álle verschillen worden opgeheven, is echter allerminst zeker.
Info: Bijverzekeren?
Wie niet het risico wil lopen in de bijstand te belanden, kan zich bijverzekeren op de particuliere markt. Dat dit ook geldt voor werknemers in loondienst weet bijna niemand. Een aantal verzekeringsmaatschappijen biedt particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekeringen (aov's) aan bovenop de wia. De hoogte van de (aanvullende) uitkering wordt meestal gebaseerd op de uitslag van de UWV-keuring. De eisen aan het recht op uitkering zijn dezelfde als in de wia.
Zelfstandigen vallen niet onder de wia. Als zij zich tegen arbeidsongeschiktheid willen verzekeren, moeten ze een hoge premie betalen (terwijl de meeste werknemers in loondienst geen premie voor de wia betalen). Daar staat tegenover dat de 'eisen' van de particuliere verzekeringsmaatschappijen voor het recht op uitkering doorgaans soepeler zijn dan die van het UWV.
Voor een uitgebreide bronnenverantwoording: klik hier.
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Werk en gezondheid'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Ellen Reurich | 16 januari 2008 (14:51)
Is er uberhaupt een vangnet als je uitkering door deels zefstandig gewerkt te hebben zeer laag uitvalt?
Ik ben zelf de dupe van de wet walvis zoals ze dat noemen tegenwoordig. Ik heb in 2005 een half jaar nog als zelfstandig ondernemer gewerkt en het andere half jaar in loondienst. Er wordt dus alleen rekening gehouden met het gedeelte in loondienst dus mijn uitkering is 70% van nog minder dan de helft van mijn jaarsalaris in 2006?
Als u weet waar ik me kan voegen hoor ik dat graag want ik ben ten einde raad.
Alvast bedankt!
Ridge Ridder | 26 februari 2008 (19:39)
Zit in dezelfde situatie als Ellen Reurich. Heb heel internet al afgesurft of hier meer informatie over te vinden is. Helaas. Aangepast werk zoeken met een aanvulende uitkering, vergeet het maar. Elke tip is welkom.
|
