Wat kunnen professionals leren van André Kuipers?
Auteur: Bruno van Wayenburg
|
12-01-2012
|
 Mail dit artikel
De werkdag van ruimtevaarder André Kuipers is van minuut tot minuut gepland. Dat leidt gemakkelijk tot stress, ruzie en zelfs depressie. Nieuwe software, die zelfs de gemoedstoestand peilt, moet dat voorkomen. In de toekomst ook handig voor op kantoor.
‘Wat is er mis met me? Vroeger hield ik van de ruimte, ik leefde op in de ruimte.' John Blaha, de tweede Amerikaan aan boord van het Russische ruimtestation Mir in 1997, zat er destijds helemaal doorheen. De tijd die hij voor zijn wetenschappelijke experimenten kreeg, was veel te kort. Als er in zijn documentatie anderhalf uur stond voor een experiment, deed hij vijf uur over het bij elkaar zoeken van de benodigde apparatuur, die lang niet altijd werkte.
Blaha begon 's nachts door te werken in het ruimtestation. Tot half vijf in de ochtend was hij bezig met voorbereiden, en nog redde de vijfvoudige spaceshuttleveteraan het niet. Hij bemerkte bij zichzelf de eerste symptomen van depressie, maar zijn capcom, zijn contact bij NASA, stond erop dat hij het schema uitvoerde. Niemand had hem een ruimtevakantie beloofd.
Uiteindelijk riep de Russische commandant van de Mir de Amerikanen woedend tot de orde. ‘Ik kon de man wel zoenen', vertelde Blaha aan Bryan Burrough in diens boek Dragonfly over de eerste Russisch-Amerikaanse samenwerking in de ruimte. Opbranden kan ook figuurlijk in een baan om de aarde.
Opruimwerk
21 december 2011 zweefde de Nederlandse astronaut André Kuipers het Internationaal Ruimtestation (ISS) binnen, het Amerikaans-Russisch-Europees-Japans-Canadese ruimtelaboratorium dat de opvolger werd van Mir. Op de direct verzonden videobeelden was te zien hoe op zijn gezicht de gebeitelde grijns prijkte van de prime crew, de astronautenbemanning die eindelijk aan de beurt is, na jaren onzekerheid en vervolgens jaren trainen.
‘De hele dag, bij alles wat ik doe, zweef ik. Een heerlijk, vrij gevoel', blogde Kuipers al snel vanuit de ruimte en ook zijn tweets zijn laaiend enthousiast, bijvoorbeeld over het geweldige uitzicht vanuit het panoramaraam Cupola, waarvandaan de komeet Lovejoy te zien was. Zelfs het vervangen van een urinetank deed hij met overgave: ‘Plumber in space!' Via een televisieverbinding met de NOS was vorige week een wat pafferig ogende Amsterdammer te zien (bloed stroomt naar boven, de benen worden juist dunner door gewichtloosheid), die het nog altijd prima naar zijn zin had. ‘Magnifiek!'
Maar er zullen ook lastiger dagen komen: astronaut is, naast roeping, jongensdroom en inspiratiebron, ook gewoon een baan, met stress, geklungel, en schema's die uitlopen. ‘We beheren een tijdlijn, die is heel strak ingedeeld in stukjes van vijf minuten', zegt Hilde Stenuit van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA, die de wetenschappelijke experimenten begeleidt waarvoor Kuipers naar boven gestuurd is. ‘Natuurlijk loopt het soms uit en mislukken experimenten wel eens. Het is tenslotte wetenschap, dus je weet niet wat eruit komt.' Soms is er de kans om iets nog eens over te doen, maar de astronautentijd wordt nauwlettend bewaakt, bezweert ze.
Alles raakt kwijt
Naast wetenschappelijke experimenten doen astronauten opruimwerk, onderhoud en reparaties, af en toe een televisiegesprek voor PR en educatie van schoolkinderen, en soms maken ze een ruimtewandeling of moeten ze toezien op aanmerende ruimteschepen. Stenuit: ‘En dan moeten we ook nog zorgen dat ze genoeg slaap krijgen, en natuurlijk vrije tijd.'
Post-sleep en pre-sleep heet dat in het jargon. Ook de weekeinden zijn vrij. Als onderzoekers daarin willen inbreken, moeten ze van goeden huize komen, zegt Stenuit. ‘Meestal is het antwoord: nee, volgens regel zus en zo zoveel mag dat niet.'
‘Je moet er bovendien rekening mee houden dat alles in gewichtloosheid langer duurt, tot wel anderhalf keer', zegt Mark Neerincx, onderzoeker bij TNO en de TU Delft, die aan een geautomatiseerde agendabeheerder voor astronauten werkt. Gewichtloosheid is een unieke ervaring, maar betekent ook dat je nooit eens iets ergens kunt neerleggen. Alles, van schroefjes tot bellen water, begint aan zijn eigen baantje om de aarde, raakt kwijt, en kan in het ergste geval ergens een kortsluiting of verstopping veroorzaken.
Verschijnselen van frontsoldaten
Op de astronauten zelf werkt de gewichtloosheid desoriënterend en in de eerste weken leidt het vaak tot ruimteziekte, een zeeziekteachtige aandoening waarbij ze razendsnel misselijk worden en moeten overgeven. ‘Werken onder zulke omstandigheden kost gewoon veel meer aandacht', zegt Neerinx.
Voeg daarbij het gebrek aan natuur of frisse lucht, de onmogelijkheid om naar huis te gaan, het gemis van familie en vrienden, en altijd weer dezelfde vijf collega's die nooit ver uit de buurt zijn. Dan is het niet zo raar dat aan boord van ruimtestations regelmatig verschijnselen opduiken die bekend zijn bij bemanningen van Zuidpoolstations, onderzeeërs en bij frontsoldaten.
Geconfronteerd met persoonlijke spanningen trekken astronauten zich na de eerste hectische en euforische weken vaak wat terug op zichzelf. Persoonlijke irritaties en cultuurverschillen kunnen uitvergroot worden, maar ook komt het voor dat de bemanning juist te hecht wordt, en alle tegenslag wijdt aan de vluchtleiding, ‘die immers geen idee heeft hoe het er hier echt aan toegaat.'
Een bemanning van het Amerikaanse ruimtestation Skylab ging zelfs in staking als protest tegen de werkdruk. Een dag beantwoordden ze oproepen van de aarde niet meer (en kregen na terugkomst nooit meer vluchten toegewezen).
Gezichtsuitdrukkingen peilen
Maar het contact met het ISS is veel intensiever dan met vroegere ruimtestations, die ook een stuk krapper en spartaanser waren dan het ISS. ‘Tijdens een missie als die van Kuipers is er inmiddels voortdurend contact en overleg met de aarde', zegt Neerincx van TNO. ‘Maar mochten we ooit verder gaan, terug naar de maan of Mars, dan wordt dat weer lastiger.' Bijvoorbeeld vanwege lange wachttijden, tot veertig minuten, op communicatiesignalen met Mars. Neerincx: ‘Dan is er een grotere mate van autonomie nodig.'
Neerincx en collega's werken aan een geautomatiseerde begeleider: de Mission Execution Crew Assistant (MECA), een soort digitale capcom (de begeleider op aarde), takenplanner en simulator om werkzaamheden te oefenen ineen.
‘De MECA weet wat er aan boord gedaan moet worden, maar houdt ook rekening met de ervaring en de stemming van de astronaut', zegt Neerincx. Dat laatste wordt gepeild met psychologische tests, en in de toekomst mogelijk ook met automatische herkenning van gezichtsuitdrukkingen, spraakanalyse en metingen van hartslag en huidweerstand.
Een proefversie van MECA draaide mee tijdens de recent gesimuleerde Marsreis Mars500 in een loods in Moskou, en nu in het Concordia-onderzoeksstation op de Zuidpool. Een versie voor het ISS is in voorbereiding. In de Mars-simulatie peilde de software de bereidheid tot samenwerking van bemanningsleden door ze regelmatig een spel te laten spelen waarbij samenwerking belangrijk was. Neerincx: ‘Dan kun je zien wie met wie samenwerkt en zo irritaties en problemen in de relatie op het spoor komen.'
Time management
Bij het plannen kan MECA helpen om bekende valkuilen te voorkomen. ‘Afwisseling van taken is belangrijk om sleur tegen te gaan. Er is vaak de neiging om door te ploeteren aan taken die niet lukken of te veel tijd nemen. En als iemand moe en geïrriteerd is, kun je complexere taken uitstellen.' Als het dan toch niet lekker blijft gaan, kan de MECA een astronaut, zijn collega's of ground control een seintje geven. ‘En hij kan rekening houden met persoonlijke werkvoorkeuren: sommige mensen doen liefst eerst de lastige klussen; sommigen bewaren die graag voor het laatst.'
Zulke technieken zijn niet alleen bestemd voor de ruimte, maar kunnen volgens Neerincx juist ook mensen helpen voor wie een intensieve persoonlijke begeleiding à la André juist niet is weggelegd. ‘Denk aan het veranderen van leefstijlgewoontes van diabetici, mensen die willen afvallen, of stoppen met roken. Die kunnen baat hebben bij een vergelijkbaar systeem.' Of denk aan timemanagementhulpjes voor ‘gewoon' werk op aarde, waar werk in groepen en met deadlines immers ook stress oplevert.
Al lijkt dat bij Kuipers overigens voorlopig nog mee te vallen, ‘Alle mensen die naar me zwaaiden hartelijk dank', tweet hij jolig onder een foto van zijn zwaaiende arm voor ruimteraam Cupola. ‘Hebben jullie me terug zien zwaaien?'
Kuipers volgen
website: http://www.esa.int/SPECIALS/PromISSe/
blog: http://blogs.esa.int/andre-kuipers/
http://spacestationlive.jsc.nasa.gov/
twitter: @astro_andre
Lezen
- Dragonfly, Bryan Burrough: Amerikanen hebben het zwaar in het Russische ruimtestation Mir.
- Ik ga naar Mars en neem mee, Mary Roach: bizarre en onsmakelijke kanten van het leven in de ruimte.
- Riding Rockets, Mike Mullane: hilarische, vaak ranzige memoires van een Shuttle-astronaut.
Andrés werkdag op ruimtestation ISS
Deze dagindeling is gebaseerd op Kuipers' schema van 5 januari 2011
6.00: Wake up call. Alleen op bij belangrijke vluchtoperaties, zoals het aanmeren van een vrachtschip of een Sojoez-ruimteschip, wordt er vroeger opgestaan.
6.00-6.10: Nulmeting voor een experiment waarbij Kuipers' hartritme gevolgd wordt.
6.10-8.30: Een snelle wasbeurt met vochtige doekjes (pogingen tot het ontwikkelen van een ruimtedouche voor gewichtlozen zijn gestaakt na onbeschrijfelijke kliederpartijen). Daarna gezamenlijk ontbijt waarbij de takenlijst voor de dag wordt doorgesproken met de begeleiders op de grond.
8.30-11.10: De twaalfurige werkdag begint vandaag met een minder glamoureus klusje: het verzamelen en verslepen van afval en overbodige spullen en dat opslaan in het uitgeruimde ruimtevrachtschip Progress.
11.10-11.15: Controle van het zuurstofgehalte aan boord van het ISS en de systemen die de atmosfeer bewaken.
11.15-11.25: Invullen van een vragenlijst over eetlust voor een onderzoek (met tien minuten uitloopmogelijkheid)
11.35-12.05: Overdracht en bespreking van lopende taken met de drie bemanningsleden die al vóór Kuipers aan boord waren.
12.05-12.25: Teleconferentie met de missiemanagers op de grond.
12.25-12.55: Meer besprekingen en overdracht met bemanningsleden.
12.55-13.55: Lunch
13.55-14.10: Hartslagmetingen voor het medische ICV-experiment.
14.15-14.25: Controle van het waterrecyclingsysteem.
14.25-15.05: Apparatuur opzetten en omkleden voor een public-affairsteleconferentie vanuit de Japanse labmodule Kibo.
14.45-15.05: Teleconferentie met schoolkinderen op highdefinition-beeldkwaliteit.
15.05-15.25: Onderhoud en huishoudelijke taken aam het WRS-WSTA (Water Recovery System Waste Storage Tank Assembly). Ofwel de wc schoonmaken.
15.25-16.25: Fietsen op de Amerikaanse hometrainer.
16.25-17.55: Krachttraining met geavanceerd rekbandensysteem.
16.55-18.35: Meer toiletwerk: nu klussen aan de aansluiting van het toilet aan boord van het aangemeerde Sojoez-ruimteschip.
18.35-19.30: Voorbereiden op het werk van morgen en besprekingen met de grond.
19.30: De pre-sleepperiode breekt aan: het werk zit erop. Er is tijd voor het avondeten, telefoongesprekken met het thuisfront, of ‘vrijwillige wetenschap' zoals geklooi met rondzwevende waterbellen. Maar je mag ook gewoon uit het panoramaraam Cupola kijken, een boek lezen of een dvd'tje kijken.
21.30: Bedtijd. Officieel dan, in de praktijk is het aan de astronauten hoe laat ze gaan slapen.
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Werk en gezondheid'
Reageer, print of deel dit artikel
|
