Burnout
17-04-2008
|
 Mail dit artikel
Definitie
Burnout is een toestand van emotionele uitputting door menselijke interactie. Een burnout gaat gecombineerd met de volgende verschijnselen:
- depersonalisatie/cynisme (anderen als negatief subject/object zien)
- verminderd vertrouwen in eigen kunnen.
Belangrijk is om de term burnout niet te verwarren met verschijnselen als een depressie, chronisch vermoeidheidsyndroom, stress, algemene lusteloosheid, firbromyalgie(pijn in spieren en bindweefsels) of overspannenheid.
Hormoon cortisol speelt centrale rol
Zwetende handen, hartkloppingen, malende gedachten, extreme vermoeidheid waar geen einde aan lijkt te komen; de verschijnselen van burnout zijn vrij goed bekend. Maar waar die symptomen precies vandaan komen, wat er in het lichaam van mensen met een burnout is gebeurd, is eigenlijk nog een groot raadsel. De enige verklaring die wetenschappers kunnen bedenken, is dat hun lichaam de stress niet meer goed kan controleren en dat het hormoon cortisol daarbij een centrale rol speelt. Dat hormoon zorgt er bij gezonde mensen voor dat ze in noodsituaties snel kunnen reageren en daarna weer kalmeren. Maar bij werknemers met burnout is het van slag, zo luidt de theorie. Het stresshormoon houdt het lichaam in continue staat van paraatheid - zodat het elk moment kan vechten of vluchten - met uitputting als gevolg. En aangezien cortisol ook effect heeft op het geheugen, het afweersysteem en de emoties, zou het veel van de burnoutsymptomen goed kunnen verklaren.
Wat gebeurt er in de hersenen?
Over wat er in de hersenen van burnoutpatiënten gebeurt, is eveneens nauwelijks iets bekend. Waarom kan die persoon niet meer goed lezen of gesprekken voeren, waarom wordt iemand somber of huilerig? En waarom krijgen sommige patiënten zelfs last van een angststoornis? Dimitri van der Linden, werkzaam aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, heeft onderzocht hoe gezonde mensen reageren als ze geestelijk sterk vermoeid raken. Het wijst er volgens hem op dat bepaalde functies, die verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van taken, in de frontale hersenschors het meest achteruitgaan bij vermoeidheid. Ze zorgen er normaliter voor dat een persoon zich aanpast aan nieuwe situaties en dat het automatisch gedrag stopt wanneer dat nodig is. Mensen die een beschadiging hebben in dit gebied van de hersenschors door bijvoorbeeld een herseninfarct, vertonen hetzelfde gedrag als zijn proefpersonen, aldus Van der Linden.
Minder flexibele hersenen door stress
Gert ter Horst, hoogleraar neurobiologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, heeft echter wel een idee. Hij denkt dat de hersenen als gevolg van de stress minder flexibel zijn geworden. 'Dat zie je ook bij mensen met een depressie. En de symptomen van een burnout lijken op die van een milde depressie.' Een gezond persoon kan heel makkelijk overschakelen van de ene taak op de andere. Moet hij een mailtje sturen naar een collega, dan is in zijn hoofd een netwerk van zenuwcellen actief die de bijbehorende verrichtingen reguleert: het formuleren van zinnen, typen, klikken etcetera. Belt daarna het thuisfront omdat een kind ziek is, dan wordt een ander neuraal netwerkje in zijn hoofd actief: wie kan er naar huis, is de oppas bereikbaar, zijn de buren thuis? Bij mensen met een burnout kost een dergelijke omschakeling enorm veel energie. 'Het gebruik van bepaalde netwerken is diep in het brein ingesleten. En het kost de persoon heel veel moeite ze uit te zetten.' Hij vergelijkt het met gedrag van leeuwen die al jaren in een kooi zitten: die lopen op een gegeven moment alleen nog maar van links naar rechts. Zouden ze worden losgelaten, dan blijven ze dat nog een tijd lang doen. Welke netwerken diep in het brein van mensen met burnout zijn ingesleten? Vooral de netwerken die in het verleden op het werk tot stress hebben geleid, denkt Ter Horst. En er is maar weinig voor nodig ze weer in beweging te krijgen, met alle bijbehorende verschijnselen als verhoogde hartslag en zweethanden van dien. 'Soms is alleen het zien van het kantoor of de baas al genoeg', zegt Ter Horst. 'Daarom voelen mensen met een burnout zich al een stuk beter als ze thuis zitten.'
Testen
De praktisch enige internationaal goed bevonden burnout test is de Maslach Burnout Inventory, ofwel MBI.
De test is te verkrijgen bij uitgever cpp.com (Consulting Psychologists Press). In Nederland is deze test verkrijgbaar bij Swets & Zeitlinger in Lisse/Harcourt. Deze test is niet gratis.
In de test worden de 3 dimensies van burnout getest, zoals al eerder gegeven in de definitie van een burnout: Voor meer informatie over burnout kun je kijken op www.burnout.nl.
(Bron: www.burnout.nl)
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Werk ABC'
Reageer, print of deel dit artikel
|
|
