Angst op het werk: zo kom je ervan af
Auteur: Florentine van Lookeren Campagne
|
27-10-2011
| Reacties: 2
|
 Mail dit artikel
Iedere dag iets doen waar je bang voor bent. Doodeng misschien, maar met veel oefenen en kleine stapjes kun je de meeste angsten voorgoed overwinnen.
Bang om te falen. Bang om in het openbaar te spreken. Bang om afgewezen worden. Bang om alleen te zijn. Bang om dood te gaan zonder iets gepresteerd te hebben. Hoogtevrees, vliegangst, ruzies, haaien, karaoke, dansen zonder aangeschoten te zijn...
‘Doe iedere dag iets waar je bang voor bent.' Die uitspraak van Eleanor Roosevelt inspireerde de Amerikaanse journaliste Noelle Hancock - die zonder werk kwam te zitten en besefte dat ze een beetje ingeslapen was - om een jaar lang dagelijks een angst te overwinnen. Ze schreef er een boek over, My year with Eleanor, dat dit jaar ook in vertaling verscheen: Vrouw zoekt berg om tegenop te zien.
Hancock stuurde in een restaurant haar eten terug toen het niet lekker was. Maar ze werkte ook een tijdje bij een begrafenisondernemer om de dood in de ogen te kunnen kijken. En ze spoorde al haar exen op om te vragen wat zij van haar vonden. Haar angst voor spreken in het openbaar lost ze op door mee te doen aan een stand-upcomedy-wedstrijd.
Sommige angsten, zoals haar angst voor haaien, overwon ze uiteindelijk niet. Maar dat gaf niet. Uit oogpunt van overleving is angst voor haaien best nuttig. Iedereen heeft wel enkele angsten. Iemand die niet met de lift durft heeft een probleem als zijn afdeling verplaatst is naar de zestiende verdieping. Iemand die geen presentaties durft te geven vermijdt deze kansen om zichtbaar te zijn. Telefoonangst, faalangst, bang om controle te verliezen...
Wat als je op het werk nu eens iedere dag een angst zou overwinnen? Zou dat geen enorme bevrijding zijn?
Angst kan vanzelf wegtrekken
Niels van Dijk is gedragstherapeutisch werker bij de angstpolikliniek van de GGZ in Geest. Hij helpt bange mensen de lift in en uit, trapjes op en af en deuren met ‘vieze' deurknoppen door. Angst volgt een omgekeerde U-curve, legt hij uit: je hartslag stijgt, het koude zweet breekt je uit, spieren spannen zich en je gaat sneller ademen. Allemaal heel nuttige lichamelijke verschijnselen, lang geleden ontwikkeld om weg te kunnen rennen van een leeuw. Blijkt nu het geritsel in de bosjes slechts een onschuldig bokje te zijn, dan daalt de hartslag en vertraagt de ademhaling meteen weer.
Iemand met een enorme angst voor liften wacht daar echter niet op. Hij heeft het gevoel dat de angst alleen maar zal toenemen totdat hij ontploft. Voordat dat gebeurt, springt hij de lift uit. De lift blijft zo een bron van angst. Sterker nog: omdat iemand nooit ervaart dat angst ook vanzelf kan wegtrekken, traint hij zich erin om steeds minder angst te kunnen verdragen. De eerste keer blijft hij misschien tien seconden in de lift. De tweede keer vier. Daarna is de gedachte aan de lift voldoende om in paniek te raken.
Van Dijk probeert mensen zo ver te krijgen om in de lift te blijven staan, zodat ze ervaren dat de angst vanzelf wegtrekt. Dat doet hij door irrationele, belemmerende gedachten en angstig gedrag aan te pakken. ‘Mensen beleven een bepaalde situatie, bijvoorbeeld een feestje, als een enge gebeurtenis. Dat komt niet door de situatie, maar door de gedachten die ze erbij hebben. Bijvoorbeeld: niemand wil met mij praten. In therapie bekijken we: hoe reëel is die gedachte? En wat is de kans dat gebeurt waar je bang voor bent? Tegelijkertijd kijken we naar het gedrag. Iemand kan zijn gedachten over feestjes wel bijstellen, maar als hij nog steeds niet naar feestjes gaat, is hij niet van zijn angst af. Dat gedrag verandert door blootstelling aan de bron angst.'
Pillen werken ook
Ja. Een pilletje werkt ook. Maar stop je met de medicijnen, dan komt de angst weer terug. Wie echt van zijn angst af wil, moet er doorheen. Naar dat feestje. Voor die microfoon. In dat vliegtuig. Net als Hancock deed. Haar aanpak is een extreme vorm van de exposure-therapie die Van Dijk toepast. Hij laat zijn cliënten oefenen met kleine stapjes. Eerst twee seconden in de lift, dan vijf, dan tien. Van Dijk: ‘Stel dat tien seconden in de lift staan een angstfactor heeft van honderd procent. Als je dat volhoudt, is de angst de tweede keer misschien 95 procent. Dat verschil voelen mensen niet. De verleiding blijft groot om er na acht seconden alsnog uit te springen.'
Kleine stapjes - Hancock is meteen van het grote werk. Bang voor spreken in het openbaar? Meedoen aan een stand-upcomedy-wedstrijd. Ze doet het geweldig en haar vrienden roepen dat ze de wedstrijd zal winnen. Als ze uiteindelijk tweede wordt, is ze enorm teleurgesteld. Het duurt even voordat ze beseft dat ze haar eigenlijke doel, deelname, gewoon bereikt heeft.
Jezelf met de besten vergelijken is een veel voorkomende valkuil, aldus arbeidspsychologe Jolet Plomp, auteur van Hoe werk werkt; praktische inzichten uit de arbeidspsychologie. ‘Mensen met presentatieangst kijken vaak naar collega's die geweldige presentaties geven en vinden van zichzelf dat ze het ook perfect moeten doen. Hoogmoed ligt dicht in de buurt van minderwaardigheid. Want waarom zou je iets perfect moeten kunnen wat je nog nooit gedaan hebt? Mensen die bang zijn om te falen, moeten zich vergelijken met mensen die slechter zijn dan zij.'
Achter angsten schuilen behoeftes, zegt trainer Marieke van der Giessen van De Baak. Je kunt je angsten aanpakken door die behoeftes te onderzoeken en te bekijken of je die ook kunt bevredigen op een andere manier. Wie bang is voor conflicten wil harmonie. Dat maakt het lastig om "nee" te zeggen. Als je dat weet, kun je een manier zoeken om "nee" te leren zeggen terwijl het toch gezellig blijft.
Afgaan op het werk
Vooruit, we gaan oefenen. Maar moet dat met alle geweld op het werk? Daar willen we niet afgaan. Jawel, dat moet. Juist op het werk kun je je grenzen goed verleggen, vindt Plomp. ‘Al je collega's zitten ook enge dingen te doen.'
En hoe meer angsten je aanpakt, hoe minder angstig je zult zijn. Hancocks parachutesprong is een van haar laatste uitdagingen. Aan het begin van het boek stapt ze nog kermend een vliegtuig in. Nu weet ze de sprong in haar hoofd terug te brengen tot een serie handelingen waarvan de engste, uit het vliegtuig stappen, niet meer dan drie seconden duurt. Nou die kwam ze wel door, dat wist ze inmiddels. Toen ze dat eenmaal bedacht had, was ze zelfs gedurende die drie seconden niet meer bang.
‘Durf is een spier die je regelmatig moet oefenen, anders verslapt hij', schrijft ze. ‘En achteraf valt het altijd mee.'
Illustratie: Joost Overbeek/Overburen
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Competenties en vaardigheden'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Peter Wester | 5 december 2011 (17:02)
Ik was altijd bang mijn baan te verliezen. Toch heb ik mijn baan opgezegd om te emigreren naar Frankrijk om achter mijn droom -liefde- aan te gaan. Na 2.5 jaar ben ik echter weer terug in Amsterdam, en ben nu bang de arbeidsmarkt weer te betreden. Hoe maak ik van mijn "uitstap" een sterk verhaal?
Jo | vaardigheden | 15 december 2011 (23:22)
Dit is een hele interessante discussie. Angst is voor veel mensen een enorme belemmering. De kleinste angsten kunnen al enorme impact op iemand hebben. Door de aanpak van Hancock is een goede manier om van angst af te komen.
Toch is het ook een oplossing om bepaalde vaardigheden te trainen. Vaardigheden als presenteren en communiceren voor grote groepen zijn hier goede voorbeelden van. Door dit goed te trainen valt ook weer een hoop resultaat te behalen. Begin klein, al is het voor familie, en bereid het steeds verder uit. Ik had ook moeite met presenteren op de middelbare school. En door veel te doen heb ik die vaardigheid doorontwikkeld en kan ik nu redelijk presenteren. Oefen dus op vaardigheden die jij moeilijk vind.
Erg boeiend artikel.
Jo Freeks
|
