Oude boeken straks te lezen via Google
Niet leverbaar, wel leesbaar
19-01-2009
|
 Mail dit artikel
Boeken die niet meer in de handel zijn, staan straks online op Google. Misschien gaat Google ze zelfs op bestelling drukken. Dat staat in een voorstel waarover Google en de Amerikaanse uitgevers het eens zijn. Maar de Europese uitgevers zijn sceptisch.
Toen Google in 2005 begon met scannen, online zetten en doorzoekbaar maken van de inhoud van boeken, kwamen er protesten uit de wereld van uitgevers en schrijvers. 'Google Print' hielp het internettend publiek boeken vinden waarin bepaalde zoekwoorden voorkwamen en toonde ook de betreffende pagina's uit een gevonden boek. Plus een paar pagina's ervoor en erna.
De rechthebbenden zagen schending van het auteursrecht, aangezien er gekopieerd en openbaar werd gemaakt. Er werden verschillende rechtszaken aangespannen. Google hield het op fair use, kleinschalig hergebruik te vergelijken met het Nederlandse citaatrecht.
Sommige uitgevers werkten mee. In Nederland bleken begin 2006 al Brill, Kluwer en Amsterdam University Press 'om' te zijn. Google had wel degelijk wat te bieden. Bij elk via de dienst gevonden boek werden links geplaatst naar boekhandels op het web. Dit verhoogde de verkopen aantoonbaar, zo meldden eind 2006 Oxford University Press en twee Duitse uitgeverijen. Gratis geld, want tegenover de extra omzet stonden geen kosten.
Google Book Search
Voor het lezend publiek wordt het vinden en kopen van boeken gestroomlijnd. De vraag: 'Bestaat er een boek over X?' is in een handomdraai beantwoord. Een nadeel is dat de grootste boekverkopers, zoals Amazon, worden bevoordeeld.
Veel uitgevers stellen inmiddels boeken of digitale bestanden ter beschikking aan Google. Ze mogen zelf bepalen welk deel van een boek online zichtbaar is. Google plaatst advertenties naast de zoekresultaten en deelt de verdiensten met de uitgevers.
Wie nu gaat naar Google Book Search, zoals de dienst is gaan heten, vindt vier soorten boeken. Boeken met 'volledige weergave' zijn veelal rechtenvrij. Is er 'geen voorbeeld beschikbaar' dan wenst de auteur en/of de uitgever niet mee te werken. Dan heb je de 'fragmentweergave', die alleen laat zien dat de gewenste zoekterm écht in het boek staat. En tenslotte de 'gedeeltelijke weergave', die soms verrassend volledig is. Zo ontbreekt in de ANWB-veldgids Paddestoelen slechts hier en daar een bladzij. En The best American short stories onder redactie van John Updike is zelfs klikbaar: klik in de inhoudsopgave op een verhaal en je springt er direct naartoe. Vrijwel alle verhalen kun je zo ongehinderd lezen. Of dit de verkoop hindert of stimuleert is vooralsnog een geloofskwestie.
Fonds voor auteursrechten
Google wil alle boekwerken ter wereld doorzoekbaar maken, ook oude. Daarom is er ook een Library Project, waarbij de inhoud van complete bibliotheken wordt gescand. Rechtenvrije boeken zijn dan compleet in te zien en soms zelfs te downloaden. De moeilijkste categorie vormen de boeken waarvan het auteursrecht nog geldt maar die niet meer in de handel zijn. Uitgevers en auteurs hebben dan geen direct belang bij (gedeeltelijke) openbaarmaking via Google Book Search.
Het is vooral deze kwestie waarin Google en de Amerikaanse uitgevers nu een schikking hebben getroffen. Die moet nog worden goedgekeurd en daarvoor is het wachten op een hoorzitting in juni. Eenmaal getekend en gestempeld geldt de schikking alleen voor de VS. Maar als eerste overeenkomst op dit gebied is hij buitengewoon interessant.
Wat staat erin? Google bouwt een database van de boeken uit deze lastige categorie. Openbare bibliotheken krijgen gratis toegang; andere bibliotheken zoals die van universiteiten kunnen een abonnement nemen. Ook particulieren kunnen dat doen en kunnen zo tegen betaling boeken vinden en lezen die niet meer te koop zijn. Google trekt 34,5 miljoen dollar uit om uit te zoeken wie de rechten bezit op welk boek. Een fonds van 45 miljoen wordt ingesteld om iedereen te vergoeden van wie werk zonder toestemming is gedigitaliseerd tot 5 mei 2009. Van de opbrengsten houdt Google 37 procent; 63 procent gaat naar de rechthebbenden. Een van de mogelijke diensten is dat Google op verzoek boeken gaat printen, maar hiervoor is nog niets concreet geregeld.
Opt-out regeling
Het is een baanbrekende regeling met voordelen voor alle betrokkenen. Lezers krijgen online toegang tot werken waarvoor ze anders naar een bibliotheek zouden moeten. Auteurs vinden nieuwe lezers; uitgevers en auteurs krijgen inkomsten die ze anders niet gehad zouden hebben. Google verdient vrolijk mee.
Maar nogmaals, de overeenkomst geldt alleen voor de VS. De beloofde database zal niet toegankelijk zijn vanuit Europa. 'Het is nog niet duidelijk hoe streng deze controle wordt en of deze makkelijk te omzeilen wordt,' zegt Joris van Hoboken, jurist aan het Instituut voor Informatierecht Ivir in Amsterdam.
Krijgen we in Europa of in Nederland ook zo'n mooie regeling? Reken er voorlopig niet op. De Europese uitgevers zijn nog niet zo enthousiast, meldt Fiona Vening, jurist bij het Nederlands Uitgeversverbond NUV. 'Het is een opt-out-regeling, dus je moet het melden als je niet mee wilt doen. Het auteursrecht werkt toch meestal zo dat iemand vooraf toestemming moet vragen voor gebruik van een werk.' De uitgevers zijn blij dat Google het auteursrecht erkent en bereid is daar een vergoeding voor te betalen maar vinden weer wel de uitgevers de monopoliepositie van Google een bezwaar. Een concurrerend initiatief van Microsoft is na korte tijd beëindigd. Een punt van zorg voor de uitgevers is verder hoe het zit met de Europese boeken in de collectie van de Amerikaanse bibliotheken, die nu worden meegescand. Hebben ze daar nog zeggenschap over? Volgens Joris van Hoboken van het Ivir alleen door opt-out: 'Het gaat om de auteursrechten op deze boeken in Amerika. Dat zijn Amerikaanse auteursrechten en daarvoor geldt de overeenkomst.'
Van Hoboken vestigt verder de aandacht op de gevolgen voor de tweedehands markt. 'Als een boek tweedehands nog wel te koop is mag Google de elektronische kopie verkopen. De zeldzame out of print boeken zijn dan in een keer een stuk minder waard.'
In Europa heersen de twijfels en er is nog geen overleg tussen Google en de uitgevers. Google zegt ervoor open te staan. Het wachten is op het moment dat de uitgevers eieren kiezen voor hun geld.
Tekst Herbert Blankesteijn
Illustratie Valesca van Waveren
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Weekblad archief'
Reageer, print of deel dit artikel
|
|
