Erik van Muiswinkel: 'Niet ik, maar de Chinese politiek misbruikt de sport'
07-05-2008
| Reacties: 2
|
 Mail dit artikel
Cabaretier Erik van Muiswinkel en de Olympische Spelen in China worden sinds kort in één adem genoemd. Op bezoek bij een man met een missie, op de drempel van een solo-carrière.
De fascinatie verraadt zich direct, bij de ontmoeting op station Heemstede-Aerdenhout. Amper heeft Erik van Muiswinkel de journalist begroet, of hij stuift naar de kiosk om de kranten van vandaag in te slaan. 'Ik krijg tegenwoordig tips van vrienden als er weer ergens iets over China in staat.' Vandaag is dat onder andere een stuk in nrc.next over de rol van IOC-lid prins Willem-Alexander. In de auto naar zijn huis - jaren twintig, niet opvallend, wel riant - voert hij een telefoongesprek over de titel van het tv-programma dat de VARA op 2 augustus uitzendt: 'We hebben gekozen voor Schone Schijneken Huis, met een lange ij,' zegt hij. 'Die korte ei is toch te moeilijk.' Hij schakelt zijn telefoon uit, maar praat gewoon door. 'Dat tv-programma wordt een harde aanklacht tegen de mensenrechtenschendingen in China', legt hij uit. 'Elk kritisch geluid over China gaan we onder het tapijt vegen, weglachen, belachelijk maken.' Bij hem thuis verwijst zelfs het bordje waarop Erik van Muiswinkel een plakje Indische cake presenteert naar zijn passie: het is een fragment uit de Kuifje-strip De blauwe lotus. Ook het plankje met een lange rij China-boeken (China and the West, What Does China Think?, Het karakter van China) doet een jarenlange fascinatie vermoeden. Maar de cabaretier bekent ruimhartig dat ze allemaal nieuw zijn.
Erik van Muiswinkel heeft China ontdekt, en de wereld zal het weten. Het begon op oudejaarsdag 2007 met een ingezonden brief in de Volkskrant. Strekking: sporten in Peking is feestvieren in een prachtig versierd huis terwijl in de kelder wordt gemarteld en gemoord. Vóór de brief kende het grote publiek Erik van Muiswinkel als grappige imitator (van Willem van Hanegem, Anton Geesink, Harry van Raaij) en als Hoofdpiet in het onvolprezen Sinterklaasjournaal. Maar cabaretvolgers weten dat hij al sinds Zak en As in de jaren tachtig tot de categorie geëngageerde kleinkunstenaars behoort. Samen met Diederik van Vleuten brengt hij dezer dagen de vijfde (en laatste gezamenlijke) voorstelling op de planken, Prediker & Hooglied. Ook hierin zijn Van Muiswinkels twee gezichten te zien. Hij beschrijft de moord op Theo van Gogh tot in de gruwelijkste details en maakt zeer grimmige grappen over de islam. Even later zet hij op meesterlijke wijze een homokapper neer die een klant telefonisch verleidt zijn lichaamshaar tot in de intiemste delen te laten verwijderen ('de bottom-line bijrimmelen' is slechts een van Van Muiswinkels hilarische neologismen).
Tony de herenkapper is ver weg in Heemstede, waar Erik van Muiswinkel eerst tekeer gaat tegen China en al die politiek-correcte Nederlandse politici en sportbobo's die maar niet willen snappen dat het geen pas geeft feest te vieren in een land dat de mensenrechten aan zijn laars lapt. Pas daarna komt de cabaretier en imitator om de hoek kijken. Welkom, welkom in de wereld van Erik van Muiswinkel.
Dat u de China-discussie op gang bracht, kwam voor menigeen als een verrassing. Wat zette u aan tot het schrijven van de Volkskrant-brief? 'Stomme verbazing, gevolgd door grote kwaadheid. De druppel was het rapport van Amnesty International in augustus vorig jaar, waaruit bleek dat van China's beloften om de mensenrechtensituatie te verbeteren niets terecht was gekomen, en de wegwerperige reactie daarop van IOC-lid Hein Verbruggen: "Die Chinezen doppen hun eigen boontjes wel". Ik werd steeds kwader. Bovendien, ik ging er blind van uit dat er wel een beweging op gang zou komen die vraagtekens zou plaatsen. Maar er kwam niks.'
Wat gebeurt er in China voor verschrikkelijks? 'In 1999 heeft Jiang Zemin in een toespraak opgeroepen de geloofsbeweging Falun Gong uit te roeien. Daarvoor heeft hij het "610 Bureau" opgericht, met overal filiaaltjes die mensen opruimen. Er zijn 3500 door familie gedocumenteerde gevallen van moord. Daarnaast zijn er duizenden en duizenden mensen verdwenen, gevangen of zo zwaar gemarteld dat ze nauwelijks meer kunnen functioneren. Bovendien worden advocaten en activisten genadeloos vervolgd. Ken je de film Funny Games van Michael Haneke? Daarin terroriseren twee jongens een jong gezin in een vakantiehuisje. In China doet de staat dat. Nou, datzelfde regime heeft de Spelen binnengehaald en gepresenteerd als het definitieve stempel van goedkeuring van de wereld.'
China werd al in 2001 aangewezen als gastland. Na uw brief zei u: 'Ik heb al die jaren zitten pitten.' 'Dat neem ik deels terug. Achteraf ben ik zelfs vroeg geweest met mijn brief. Het had niet zoveel zin om in 2001 al een grote mond op te zetten. Het zou volkomen gedempt zijn in de beloftes van China dat het allemaal wel goed zou komen. Nu was het moment aangebroken om te zeggen: jongens, weet je wel waar je naartoe gaat?'
U zei zelfs: ga niet. Maar een boycot is nogal een paardenmiddel. 'Luister, ik heb de boycot nooit als een middel gezien. Dat is een misverstand dat ik nog elke dag hoor. Steeds vraagt men mij: "Wat bereiken we met een boycot? Het kan juist averechts werken."' (Staccato:) 'Daar-gáát-het-niet-om. Het gaat om de moraal dat je niet gaat feestvieren in het huis van iemand die zijn kinderen verkracht.'
Erica Terpstra zei geëmotioneerd: 'Erik van Muiswinkel misbruikt de sport.' 'Wat een gotspe is, want mijn actie ben ik begonnen omdat de sport misbruikt wordt door de Chinese politiek.'
Maxime Verhagen vindt dat de Spelen en verbetering van de mensenrechten hand in hand gaan. Jan-Peter Balkenende vindt dat dialoog 'de meeste kans biedt om de situatie te verbeteren'. 'Bullshit. Er is om te beginnen helemaal niet meer openheid nodig, want iedereen weet dat we morgen op het vliegtuig kunnen stappen en in half China kunnen rondreizen. Let wel: half China, want de andere helft is hermetisch afgesloten. China heeft zichzelf zogenaamd getransformeerd tot een kapitalistische staat, maar het politieke systeem en de manier waarop ze met dissidenten omgaan, is allerminst verbeterd. Die mensenrechtenschendingen worden aan het oog onttrokken door wolkenkrabbers en economische groei. Straks gaat het hopelijk niet meer over de Olympische Spelen, maar over hoe wij als vrije wereld met China omgaan.'
Wij gaan daarmee om als een belangrijke handelspartner. 'Handel is handel, daar ben ik ook niet tegen. Maar de Olympische Spelen helpen niet om het land open te breken. China heeft militair van niemand iets te duchten, geen land ter wereld zal het tegen China durven opnemen. Het maakt China dan ook geen zak uit wat wij zeggen.'
Waarom protesteert u dan? 'De wereld is een zandbak. Daarin staat één grote jongen die alle kinderen om hem heen op hun bek slaat als hij daar zin in heeft. Wat moet je dan als toeschouwer zeggen? "Zou je dat misschien niet willen doen"? "Wij gaan wel even verderop zitten"? Nee, je maakt je op z'n minst kwaad. En wat je niet doet, is hem op z'n verjaardag een mooi cadeau geven.'
Sinologen vinden u naïef en moralistisch. 'Sterker nog, een heleboel mensen vinden mij een lulletje dat zijn mond moet houden. Zij hebben het volste recht. Maar ik vind dat er geen speld tussen is te krijgen. Ik heb een heel schappelijke, glasheldere brief geschreven. Nu ik inmiddels weet hoe iedereen erover denkt, zou ik een woedend pamflet schrijven. Wat mij irriteerde, is dat ik na mijn brief eerst een maand moest discussiëren over de vraag of ik wel gekwalificeerd ben voor mijn ferme standpunt. Maar dat is een bijzaak die afleidt van mijn simpele vraag: waarom ga je een feestje vieren in het huis van de man die zijn kind verkracht? En dan kan ik er wel aan toevoegen dat ik al 25 jaar een type cabaret maak dat ertoe doet, en dat de recensenten dat ook vinden. Maar dat is voor de discussie niet belangrijk.'
Nee? In uw laatste twee voorstellingen discussiëren Diederik van Vleuten en u over het verschil tussen weten en vinden. Hoe meer je weet, hoe interessanter het is wat je vindt. Mensen vragen zich af: wat weet die Harry van Raaij-imitator van de toestand in China? 'Dat is dus niet mijn probleem. Als mensen hun huiswerk hadden gedaan, wisten ze wat voor soort cabaret ik maak. Maar mensen hebben wel wat anders aan hun hoofd dan uitvinden welke cabaretier waarvoor staat. Dat ik degene ben die zo leuk Willem van Hanegem en Harry van Raaij kan nadoen, daar heb ik mijn brood mee verdiend en dat is nog steeds ontzettend leuk om te doen. Het is een van de wapens die ik als cabaretier gebruik.'
U besloot onlangs niet langer samen met Diederik van Vleuten ten strijde te trekken. Waarom scheiden uw wegen zich, na twaalf jaar? 'Het komt erop neer dat ik vind dat wij uitgeput zijn qua bronnen om programma's te maken. Bovendien hebben wij een type cabaret ontwikkeld waarbij we ons voor een goed deel afsluiten van het publiek. We zijn in een park, een huisje, een antiquariaat. We zijn een van de weinigen met een "vierde wand" tussen onszelf en het publiek. Maar cabaret was ooit bedoeld om tegen de mensen te praten. Dat ben ik een beetje gaan missen.'
Vorig najaar kreeg u lovende kritieken voor uw solo-liedjesprogramma 'Welkom, welkom in mijn hoofd'. Heeft dat u gesterkt in de gedachte: ik moet alleen verder? 'Zeker, dat heeft geholpen. Hetzelfde geldt voor mijn optreden voor duizend man in het Vondelpark. Ik heb hen toegeschreeuwd en gewoon gedaan wat ik wilde. Heerlijk. Spontaan Tony van kapsalon Hair Everywhere ertussendoor gegooid.'
Die creatie is goed gelukt. 'Soms is het wel mooi om iets te doen wat eigenlijk niet meer kan, zoals een "Are You Being Served"-homo neerzetten. Trouwens, het barst nog steeds van die jongens. En bovendien weerspiegelt Tony de tijdgeest. In het magazine van de Volkskrant stond onlangs een stuk over een laserinstituut waar ze je reet schoonlaseren. Onder jonge twintigers kun je echt niet meer aankomen met borsthaar of schaamhaar.'
U gaat solo verder, dat is een serieuze carrièrestap. Wordt u nu een heuse opiniemaker? 'Nee, dat denk ik niet. Maar ik ben wel gegrepen door China, en dat gooi ik na de Olympische Spelen echt niet weg. Zoals ik ook gegrepen ben door die hele islamellende. Daar moet het vrije Westen een antwoord op vinden. Aan een heleboel dingen die ik altijd voor gegeven aannam, ben ik gaan twijfelen. Vrijheid en democratie, om maar eens wat te noemen. Hoe wij met een miljoen moslims moeten omgaan, dat kan goed aflopen, maar ook fout.'
U vreest dat laatste. In Prediker & Hooglied worden vileine grappen gemaakt over islamieten. '"Breezer erin, ik eroverheen",' zegt een jonge islamiet tegen pappa Van Vleuten over diens dochter. 'De moord op Theo van Gogh was een keerpunt voor mij. Dat heeft mij aangegrepen. Maar ook het jongetje in Den Haag dat zijn conrector door zijn kop schoot. De islam maakt dat soort dingen in de uiterste consequentie mogelijk. De manier waarop een overtuigde islamiet tegen de wereld aankijkt, is ons volkomen vreemd. Dat is het probleem.'
Was het Van Gogh zelf of de moord op Van Gogh die uw wereldbeeld deed wankelen? 'Ik dacht een heel eind met Theo mee. Alleen sloeg hij op deelterreintjes door. Hij verafgoodde tot mijn verbijstering Pim Fortuyn. Maar dat je harde vragen stelt aan de islam over de scheiding van Kerk en Staat, over de opvoeding van je kinderen en andere dingen waar wij in een moeizaam proces van honderd jaar mee dachten te hebben afgerekend, dat vond ik goed aan Theo. Die vragen zijn weer hoogst actueel. Wie had dat ooit gedacht? We weten niet hoe ermee om te gaan - zie de paniek rond Wilders en zijn film. Een van onze hulpstukken is mijns inziens dat we ons realiseren wat we als Nederland wél hebben.'
Erik van Muiswinkel sluit zich bij dezen aan bij de club van Rita Verdonk? 'Ik heb het over het behoud van de ruggengraat van Nederland, van instituties als onze Tweede Kamer, onze rechtspraak, onze vakbonden. Zij zorgen ervoor dat wij kunnen schrijven en zeggen wat we willen. Dat is iets anders dan wat Rita Verdonk bedoelt. Zij is knettergek, om met Geert Wilders te spreken. Ze denkt dat je met borrelpraat politiek kunt bedrijven. Onzin. Ik heb toch ook niet de pretentie politiek te bedrijven? Ik lever een felle bijdrage aan een discussie, meer niet.'
Tekst: Stan Verhaag
Fotografie: Martijn van de Griendt
CV Erik van Muiswinkel
Leeftijd: 46
Opleiding: gymnasium en WO Nederlands.
Is: tekstschrijver en cabaretier.
Woont: 'In Heemstede met mijn echtgenote sinds 21 jaar Caroline Schoof en drie kinderen van 20, 16 en 14 jaar.'
Krant: 'Ik krijg de Volkskrant, Het Parool en Haarlems Dagblad en koop Trouw, AD en De Telegraaf.'
Auto: Seat Alhambra. 'Ideale gezinsauto voor sportende kinderen en vakanties.'
Moet iedereen lezen: De toekomst van China van Ian Buruma, Saturday van Ian McEwan en Imperium van Robert Harris.
Moet iedereen zien: De film There Will Be Blood en de series Desperate Housewives ('Dat is literatuur én onzin') en Friends ('Waanzinnig geschreven, 380 afleveringen geen islam is sowieso héérlijk').
Beste cricketer aller tijden: Sir Gary Sobers. 'Kon batten, bowlen en fielden, hij was slow bowler én fast bowler ineen. Uniek.'
Ergste Nederlands: 'Ik heb zoiets van...'.
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Weekblad archief'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
H.R. ten Hof | 3 juni 2008 (21:31)
Erik, ik heb een stukje van de dicussies betreffende China versus Tibet gevolgd.
In 1986 heb ik het boek "het jaar van de rode draak" van F.R. Hyde-Chambers (ISBN 90 6790 070 2 CIP NUGI 331) aangaschaft, sindsdien ben ik meegaand voor wat Tibet is aangedaan.
Als je mensen (sporters) wil bereiken voor jouw zaak dan zou je hun dit boek moeten geven, dan leren zij een stuk geschiedenis over een diepgaande vernietiging van een volk met z'n cultuur.
Veel wijsheid in deze gewenst.
H.R. ten Hof
e-mail: rolf60@home.nl
HHarsman | 23 juli 2010 (18:10)
Haha, eerst een standpunt innemen, en dan pas boeken gaan lezen, Klinkt erg professioneel en begaan.
|
